Hukuka aykırı delille mahkûmiyet: Anayasa Mahkemesi ne zaman yeniden yargılama veriyor?

Bu şikâyetler çoğunlukla reddediliyor

Yayımlanan kararlarda bu başlıkta 440 şikâyet var. Anayasa Mahkemesi 44 şikâyette ihlal buldu, 25'inde ihlal olmadığına karar verdi; 242 şikâyeti ise açıkça dayanaktan yoksun saydı. 59 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi, 18 şikâyet süre aşımı nedeniyle reddedildi.

Delilleri değerlendirmek ve hukuku yorumlamak derece mahkemelerinin işi; Anayasa Mahkemesi açık bir keyfîlik olmadıkça bu değerlendirmeye girmiyor (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42). "Mahkeme delilleri yanlış değerlendirdi" diyen şikâyetler bu yüzden reddediliyor. İhlal bulunan 44 şikâyetin 43'ünde Mahkeme yeniden yargılamaya karar verdi; bu hakta beklenecek asıl sonuç davanın yeniden görülmesi.

Anayasa Mahkemesinin dört sorusu

Mahkeme hukuka aykırı delil şikâyetini sırasıyla dört soruyla inceliyor (Ferhat Gültek, B. No: 2020/34051, 18/11/2025, § 70):

1. Delilin hukuka aykırı olduğu ilk bakışta anlaşılıyor mu, ya da bir mahkeme bunu tespit etmiş mi?
2. Bu delil hükme esas alınmış mı?
3. Hükme esas alındıysa tek ya da belirleyici delil mi?
4. Tek ya da belirleyici delilse, kullanılması yargılamanın bütününü hakkaniyete aykırı hâle getirmiş mi?

Son soruda Mahkeme somut davanın koşullarına bakıyor (B.P.O. [GK], B. No: 2015/19012, 27/3/2019, § 81). Belirleyici olan iki şey var: delilin gerçekliği ve güvenilirliği konusunda şüphe bulunup bulunmadığı ve başvurucuya delile itiraz etme imkânının gerçekten tanınıp tanınmadığı (Ferhat Gültek, § 66).

Hukuka aykırı arama

Orhan Kılıç'ın evinde yapılan arama hukuka aykırıydı ve mahkûmiyetin esaslı, belirleyici delilleri bu aramada ele geçen hassas terazi ile uyuşturucuydu. Diğer deliller ise aramayı yapan ve sonradan rüşvetten mahkûm olan polislerin ifadeleriydi (Orhan Kılıç [GK], B. No: 2014/4704, 1/2/2018, § 54). Genel Kurul bu delillerin belirleyici olarak kullanılmasının yargılamanın hakkaniyetini zedelediğine karar verdi (§§ 55–56).

Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz'in dosyasında da mahkûmiyet hukuka aykırı aramada ele geçen eşyaya dayanıyordu; mahkeme ve istinaf dairesi aramaya ve delile yönelik itirazları hiç karşılamamıştı (Mehmet Cengiz ve Rıdvan Cengiz, B. No: 2019/21704, 20/9/2023, § 95). Sonuç: ihlal (§ 97).

Aynı türde delile rağmen ihlal bulunmayan dosyalar da var. B.P.O.'nun vücudunda kanuna aykırı bir iç beden muayenesiyle 40 gram kokain bulunmuştu. Ancak başvurucu delilin özgünlüğüne itiraz edebilmiş, çelişme sağlanmış ve mahkeme yeterli gerekçe yazmıştı (B.P.O., § 86). Genel Kurul hakkaniyete uygun yargılanma yönünden ihlal bulmadı (§ 87). Hacı Karabulut'un aracında önleme aramasıyla bulunan uyuşturucu için de sonuç aynıydı: "başkası koymuş olabilir" savunması delilin gerçekliğini etkilemiyordu ve mahkeme bu savunmayı da araştırmıştı (Hacı Karabulut (2) [GK], B. No: 2020/27959, 20/3/2025, §§ 79, 81).

Fark şu: Anayasa Mahkemesi aramanın hukuka aykırı olmasından çok, ele geçen delilin gerçekliğinin şüpheli olup olmadığına ve itirazlarınızın cevaplanıp cevaplanmadığına bakıyor.

Müdafi olmadan alınan ifade

Ali Oğuz'un gözaltında müdafi olmadan verdiği ifade mahkûmiyete belirleyici biçimde esas alınmıştı; silahlar da müdafisiz yapılan yer gösterme işleminden sonra bulunmuştu (Ali Oğuz, B. No: 2014/15506, 12/6/2018, § 40). Mahkeme, soruşturmanın başında savunmaya verilen zararın sonraki güvencelerle giderilemediğini ve yargılamanın bir bütün olarak adil olmadığını söyledi (§§ 41–42).

Ferhat Gültek'in dosyası ise farklıydı. Gözaltında hakları hatırlatılmış, avukat istemediğini kendi iradesiyle belirtmişti (Ferhat Gültek, § 75). Mahkeme ayrıca teşhis tutanağını doğrulayan belgeleri dosyaya getirtmiş ve çelişmeyi sağlamıştı (§ 79). Sonuç: ihlal yok (§ 81). Gözaltında müdafi hakkının kapsamı müdafi yardımından yararlanma hakkı yazısında anlatılıyor.

Kolluğun kışkırtması

Kolluk görevlileri suçu ortaya çıkarmak yerine kişiyi suç işlemeye yöneltirse, bu yolla elde edilen deliller yargılamanın hakkaniyetini bozuyor. T.D.'nin dosyasında görevliler talimat almadan, kendiliğinden hareket etmişti ve gizli soruşturmacı olup olmadıkları hiç belirlenmemişti (T.D. [GK], B. No: 2021/50710, 16/12/2025, § 69). İstinaf dairesi de görevlilerin kışkırtıcı gibi davranıp davranmadığını tartışmamıştı (§ 70). Genel Kurul ihlal buldu (§ 71).

Aynı ilke kabahatlerde de geçerli. Muhsin Hükümdar'ı gece vakti içki satmaya teşvik eden görevliler için kabahatler kanununda gizli soruşturmacı benzeri bir usul yoktu (Muhsin Hükümdar (2) [GK], B. No: 2016/69274, 5/3/2020, § 47). Sonuç: ihlal (§ 49).

ByLock ve dijital deliller

ByLock verilerinin hukuka aykırı elde edildiği şikâyeti hakkaniyete uygun yargılanma yönünden reddediliyor. Genel Kurul, verilerin teknik birimlerce incelendiğini ve savunmanın gerçekliğine itiraz edebildiğini tespit etti (Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, §§ 141, 143). ByLock dosyalarında yazışmaların içeriğinin tartışılmaması ise ayrı bir şikâyettir ve gerekçeli karar hakkı sayfasında anlatılıyor.

Hükmü veren heyetin tanığı hiç dinlememesi

Erdal Sonduk'un mahkûmiyeti büyük ölçüde iddia tanıklarına dayanıyordu. Tanıkları dinleyen heyetin başkanı ve bir üyesi değişmişti; yeni heyet tanıkları hiç dinlemeden, tutanaklardan yansız olduklarına kanaat getirdi (Erdal Sonduk [GK], B. No: 2020/23093, 15/2/2024, § 70). Savunma, tanıkların bizzat dinlenmesinin neden gerektiğini açıklamıştı (§ 71). Genel Kurul ihlal buldu (§ 72).

Heyet değiştiğinde belirleyici tanıkların yeniden dinlenmesini istediğiniz dilekçede, tanığın güvenilirliğinin neden bizzat gözlem gerektirdiğini yazmanız bu kararın gösterdiği yol.

İhlal kararından sonra yeniden yargılama

İhlal kararı davanın yeniden görülmesini sağlıyor; derece mahkemesi duruşma açmadan talebi reddedemez. Aligül Alkaya ve diğerleri hakkında Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyetin müdafisiz alınan beyanlara ve duruşmada sorgulanamayan belirleyici tanıkların ifadelerine dayandığını belirterek ihlal bulmuştu; derece mahkemesi yeniden yargılama talebini reddetti. Mahkeme, tanıklarla yüzleşmenin ancak duruşma açılarak mümkün olduğunu söyledi ve ikinci kez ihlal buldu (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 61, 67). Bu kez yeniden yargılamanın yanında her başvurucuya 5.500 TL manevi tazminat ödenmesine karar verdi (§ 75).

Yeniden yargılamanın aynı sonuçla bitmesi ise tek başına ihlal değil. Gulan Kılıçoğlu Yüzbaşı hakkında derece mahkemesi duruşma açmış, önceki kararda sorgulanamayan tanığı dinletip soru sorma imkânı vermiş ve aynı hükmü kurmuştu; Mahkeme ihlal bulmadı (Gulan Kılıçoğlu Yüzbaşı (2), B. No: 2022/20587, 14/1/2026, §§ 47–48). Yeniden yargılamanın nasıl işlediği ihlal kararı sonrası yeniden yargılama yazısında anlatılıyor.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında rıza

Murat Özel bir celsede HAGB'ye rızası olmadığını söylemişti; karar duruşmasında müdafii, vekâletnamedeki özel yetkiye dayanarak rıza bildirdi. Mahkeme bu beyanı değerlendirmeden "rızası yok" diyerek HAGB'yi uygulamadı (Murat Özel, B. No: 2021/55908, 17/9/2024, § 17). Sonuç: ihlal ve yeniden yargılama (§ 18). HAGB'nin şartları HAGB nedir yazısında.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Hukuka aykırı olduğunu düşündüğünüz delil hükmün tek ya da belirleyici dayanağı mı, yoksa başka bağımsız deliller de var mı?
2. Delilin gerçekliği konusunda somut bir şüphe var mı (ör. aramayı yapanların güvenilirliği, delilin sonradan konulmuş olabileceğine dair olgu)?
3. Delile ve elde ediliş biçimine yargılamada ve kanun yolunda açıkça itiraz ettiniz mi? Mahkeme bu itirazı cevapladı mı?
4. Gözaltında müdafi hakkınız hatırlatıldı mı, avukattan bilerek vazgeçtiniz mi?
5. Hükmü veren heyet belirleyici tanıkları bizzat dinledi mi?

Başvuru süresi kesin kararı öğrendiğiniz günden itibaren otuz gündür; kesin hesap için bireysel başvuru süresi aracını kullanabilirsiniz. Delilin hukuka aykırılığının ceza muhakemesindeki yeri hukuka aykırı delil yazısında anlatılıyor.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "hakkaniyete uygun yargılanma hakkı (hukuka aykırı deliller, bariz takdir hatası vs.)" olarak sınıflandırdığı ceza davası şikâyetlerini içeren 427 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 13 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, aynı türde biri ihlal biri ret alan karar çiftleri ve yakın tarihli kararlar. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.