Yargılama gideri ve vekâlet ücreti: Anayasa Mahkemesi ne zaman mülkiyet hakkı ihlali sayıyor?

Sonuçlar: 109 şikâyetin 26'sında ihlal

Bu başlıkta 105 kararda 109 şikâyet var. 26'sında ihlal bulundu; 32'si konu bakımından yetkisizlik, 20'si anayasal ve kişisel önemden yoksunluk nedeniyle kabul edilemez sayıldı, 10'unun ayrıca incelenmesine yer olmadığına karar verildi. İhlal bulunan şikâyetlerin 25'inde yeniden yargılamaya hükmedildi. İhlal bulunan kararların 20'si 2025 ve sonrasına ait.

Kümeler: karar özetinde kamulaştırma ya da el atma geçen 33 kararın 23'ünde ihlal var. Ne var ki vekâlet ücreti ya da avukat geçen 73 kararın yalnızca 17'sinde ihlal bulundu; bunların çoğu aşağıda anlatılan kabul edilemezlik nedenlerine takıldı.

Kamulaştırma ve el atma davaları: gerçek karşılık eriyorsa ihlal

Kamulaştırma yapılmadan taşınmazlarının üzerinden enerji nakil hattı geçirilen başvuruculara açtıkları davada 3.998,03 TL irtifak bedeli takdir edilmiş, ama aleyhlerine 3.858,66 TL yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilmişti; ellerine 139,37 TL kalıyordu. Genel Kurul, kamulaştırılan taşınmazın değerini belirleme yükümlülüğünün kamu makamlarında olduğunu, masrafların ancak haklı koşullarda malike yüklenebileceğini ve kamulaştırma davalarındaki giderleri idareye yükleyen kuralın el atma davalarında da uygulanabileceğini belirterek ihlal buldu (Kübra Yıldız ve Diğerleri [GK], B. No: 2018/32734, 28/7/2022, §§ 71–79).

Kamulaştırma bedelinin tespiti davasında da aynı ilke uygulandı: malik idarenin satın alma teklifini kabul etmemiş, mahkeme de acele el koyma aşamasında belirlenenden daha yüksek bir bedel tespit etmişti; buna rağmen malik aleyhine vekâlet ücretine hükmedildi. Daha yüksek bedel, malikin teklifi kabul etmemekte haksız olmadığını gösteriyordu (Hilmi Kocabey, B. No: 2019/21192, 21/5/2024, §§ 24–26).

Mahkeme 2025'ten itibaren bu ilkeyi çok sayıda başvuruyu birleştirerek uyguluyor; el atma yönünden manevi tazminata, aleyhe giderler yönünden yeniden yargılamaya hükmediyor (Mehmet Ulugöl ve Diğerleri, B. No: 2022/31730, 22/1/2025, §§ 4–7). Kamulaştırma bedelinin kendisine ilişkin kararlar için kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma sayfasına bakabilirsiniz.

Diğer davalarda yargılama gideri

Trafik kazasından sonra aracı kendisinin kullandığını söyleyen kişiye karşı tazminat davası açan şirket, bu kişinin ağabeyini korumak için suçu üstlendiği anlaşılınca davayı kaybetmiş ve aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmişti. Mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 327. maddesine göre davacıyı yanıltan kişi yararına yargılama gideri hükmedilemeyeceğini, aleyhe vekâlet ücretinin kanuni dayanağı bulunmadığını belirterek ihlal buldu (Sarp Ulaştırma Organizasyon Turizm Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2020/26624, 15/5/2024, §§ 37–39).

İzinsiz bağış topladığı için idari para cezası alan bir derneğin itirazında, yalnızca hukuki denetim istenmesine rağmen hâkimlik hukukçu bir bilirkişiden rapor almış ve ücretini derneğe yüklemişti. Mahkeme, hâkimin hukuk bilgisiyle çözebileceği bir konu için bilirkişi masrafı yüklenmesini ölçüsüz buldu (A.D., B. No: 2015/10393, 9/1/2019, §§ 85–87).

Beraat ve avukatlık ücreti

Vekille temsil edildiği ceza davasında beraat eden başvurucu lehine vekâlet ücretine hükmedilmemiş, bu yöndeki istinaf talebi ise hiç değerlendirilmemişti; mülkiyet hakkının usule ilişkin güvencelerinden yararlandırılmadığı için ihlal bulundu (Hatice Aksuyek, B. No: 2020/36166, 30/4/2024, §§ 15–17).

Buna karşılık beraat edenin avukatına ödediği ücretin maktu vekâlet ücretini aşan kısmını CMK m.141 uyarınca devletten isteme talebi konu bakımından yetkisizlikle sonuçlandı. Yargıtay 2019'da bu kısmın kişi ile avukatı arasındaki sözleşmeye dayandığını kabul ederek içtihat değiştirmişti; Anayasa Mahkemesi bu nedenle korunacak bir meşru beklenti görmedi (Ercan Emray, B. No: 2019/38627, 21/9/2023, §§ 27–29, 35–37). Birinci Bölüm Aralık 2025'te de aynı sonuca vardı (Selçuk Aksoy, B. No: 2022/70113, 24/12/2025, §§ 26–27). Aynı talep kişi hürriyeti hakkının tazminat güvencesi (Anayasa m. 19/9) kapsamında ileri sürüldüğünde ise sonuç farklı: maktu ücreti aşan kısmın neden maddi zarar sayılmadığını açıklamayan karar ihlal sayıldı (Ceyhun Öcal, B. No: 2022/49651, 3/3/2026, §§ 23–24). Bu kararlar haksız gözaltı ve tutuklama tazminatı sayfasında.

Aynı sonuç, CMK m.141 tazminat davalarında avukatla ağır cezalık işler için sözleşme yapıldığı hâlde, yapılan düzenleme uyarınca sulh ceza hâkimliği tarifesinden vekâlet ücretine hükmedilmesinden yakınan başvurucular için de çıktı (E.Y. [GK], B. No: 2018/10482, 14/12/2022, §§ 54–57). Bu başlıktaki 32 konu bakımından yetkisizlik kararının büyük bölümü bu seriden.

Düşük tutarlar: anayasal önem yok

Aleyhine 1.425,10 TL yargılama gideri hükmedilen başvurucu, bu tutarın kişisel koşullarına göre kendisine ne ölçüde zarar verdiğini açıklamamıştı. Mahkeme, aleyhe yargılama giderine ilişkin ilkeleri daha önce pek çok kararda ortaya koyduğunu ve tutarın nispeten düşük olduğunu belirterek başvuruyu anayasal ve kişisel önemden yoksun buldu (Hürremgül Öngen, B. No: 2019/15974, 3/3/2022, §§ 33–35). Bu başlıkta 20 şikâyet bu nedenle kabul edilemez sayıldı.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Davayı kim açmak zorunda kaldı: idare usulü işletmediği için mi siz dava açtınız?
2. Size ödenen bedelden yargılama gideri ve vekâlet ücreti düşüldüğünde elinize ne kalıyor?
3. Mahkeme, idarenin teklifinden ya da acele el koymada belirlenenden daha yüksek bir bedel tespit etti mi?
4. Davayı yanlış kişiye açmanıza karşı tarafın beyanı mı yol açtı?
5. Bilirkişi incelemesi gerçekten teknik bir konu için mi yapıldı?
6. Aleyhe hükmedilen tutar sizin koşullarınızda önemli bir zarar mı? Bunu başvuruda açıklayabiliyor musunuz?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin mülkiyet hakkı altında "yargılama gideri" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kümeler karar özetlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 9 karar tek tek okundu; ilke kararı olan Kübra Yıldız ve Diğerleri, Mahkemece "kamulaştırmada değer kaybı" başlığında sınıflandırılmış olsa da burada ayrıca anlatıldı. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.