Haksız gözaltı ve tutuklama tazminatı: Anayasa Mahkemesi hangi miktarı yetersiz buluyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin yarısından fazlasında ihlal

Yayımlanan 204 kararda bu konuda 218 şikâyet var. Anayasa Mahkemesi 119 şikâyette ihlal buldu; 15 şikâyette ihlal olmadığına karar verdi, 15 şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun saydı. 34 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi, 13 şikâyet zaman bakımından yetkisizlik, 5 şikâyet süre aşımı nedeniyle reddedildi.

En çok ihlal 2024'te bulundu: o yıl 52 şikâyette ihlal kararı verildi; 2023'te bu sayı 13'tü. Artış, Genel Kurulun Nisan 2023'te başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin kuralı değiştirmesinin ardından geldi.

2023'teki değişiklik: beraat sonrası açılan dava yeterli

Eski kural. Genel Kurul 2021'de, tazminat hakkının ihlali iddiasıyla başvurmak için CMK m. 141/1-a kapsamında dava açılmasını ve tedbirin hukuka aykırı olduğunun derece mahkemeleri önünde tüm aşamalarda ileri sürülmesini aramıştı (Gülseren Çıtak [GK], B. No: 2020/1554, 27/4/2023, § 31). Bölümler bu kuralı farklı uyguladı: yalnızca haksız yere tutulduğunu söyleyen başvurucuların bir kısmının başvurusu reddedildi, bir kısmınınki kabul edildi (§§ 32–33).

Yeni kural. Gülseren Çıtak kararında Genel Kurul bu içtihadı bıraktı. Artık beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararından sonra CMK m. 141/1-e uyarınca tazminat davası açmak, başvuru yollarını tüketmek için yeterli; ayrıca (a) bendine dayanmak gerekmiyor (Gülseren Çıtak, § 37). Beraatle sonuçlanan bir soruşturma veya kovuşturmadaki gözaltı ve tutukluluk, sonucu itibarıyla hukuka aykırı sayılıyor; Anayasa Mahkemesi de yalnızca tazminatın yeterli olup olmadığına bakıyor (§ 38). Karara kabul edilebilirlik yönünden yedi üye katılmadı (§ 41).

Kanunun bu imkânı Anayasa'nın gerektirdiğinden geniş: CMK m. 141, hukuka uygun tedbirlerde bile beraat veya takipsizlik hâlinde tazminat öngörüyor (Hasan Akboğa [GK], B. No: 2016/10380, 27/3/2019, § 68). Hasan Akboğa gece evinde yakalanıp emniyete götürülmüş, ifadesi alınıp birkaç saat sonra bırakılmıştı. Tazminat davası "gözaltına alınmadı" denerek reddedildi. Genel Kurul, açık kanun hükmünün öngörülemez biçimde yorumlandığına ve tazminat hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 73–74).

Tazminat ne zaman yetersiz sayılıyor?

Derece mahkemesinin takdir yetkisi var; ancak ihlalle orantılı olmayan önemsiz bir miktar Anayasa'ya aykırı. Tazminatın Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda verdiği miktardan düşük olması ise tek başına ihlal değil (M.E., B. No: 2018/696, 9/5/2019, § 48). Karşılaştırma, tazminat kararının verildiği tarihte Anayasa Mahkemesinin verdiği veya verebileceği miktara göre yapılıyor (Oğuz Bülent Erol ve diğerleri [GK], B. No: 2022/35870, 31/7/2025, § 12).

Mahkeme manevi tazminatı ölçerken kişinin sosyal ve ekonomik durumunu, mesleğini, suçlamanın niteliğini, tedbirin nasıl uygulandığını, süresini ve kişi üzerindeki etkisini gözetiyor (Siyami Hıdıroğlu [GK], B. No: 2018/11489, 11/1/2024, § 35).

Mehmet Türker kararında Genel Kurul, bir ve yedi günlük gözaltılar için 5.000 TL tazminata hükmettiği kararları ölçü aldı (Mehmet Türker [GK], B. No: 2021/14222, 21/12/2023, § 15). Siyami Hıdıroğlu'na verilen 1.000 TL ise tazminat kararının verildiği 2015 yılı için yeterli bulundu (Siyami Hıdıroğlu, § 36).

Anayasa Mahkemesinin ölçü tutarları

Genel Kurul, Oğuz Bülent Erol ve diğerleri kararının sonuna, haksız gözaltı ve tutuklama için kendi hükmettiği tutarları yıllara göre gösteren bir tablo ekledi (Oğuz Bülent Erol ve diğerleri, § 15):

Tutuklama tutarları tutukluluk süresine göre değişiyor. Tutuklamaya itirazın incelenmemesi gibi m. 19/8 güvencelerinin ihlalinde ise ayrı bir ölçü kullanılıyor: 2024 için asgari 49.500 TL, ortalama 99.000 TL (Cihan Kartal, B. No: 2022/96512, 26/3/2025, § 25).

Avukatlık ücreti maddi zarardır

Beraat kararında hükmedilen maktu vekâlet ücreti, kural olarak avukata ait. Bu nedenle maktu ücrete hükmedilmiş olması, sanığın avukatına ödediği ücretin karşılandığı anlamına gelmeyebilir; mahkeme avukatlık sözleşmesini araştırmalı (Gülseren Çıtak, § 43). Siyami Hıdıroğlu, avukatına ödediği 13.570 TL'yi istemişti; talep, makbuzun karardan sonra düzenlendiği gerekçesiyle reddedildi. Genel Kurul, avukatlık ücretinin ödenmesinin kural olduğunu belirterek maddi tazminat yönünden ihlal buldu (Siyami Hıdıroğlu, §§ 38, 40). Maktu ücreti aşan kısmın neden maddi zarar sayılmadığını açıklamayan karar 2026'da da ihlal sayıldı (Ceyhun Öcal, B. No: 2022/49651, 3/3/2026, §§ 23–24).

Bu talebi hangi hak altında ileri sürdüğünüz sonucu değiştiriyor. Yukarıdaki ihlaller kişi hürriyeti hakkının tazminat güvencesi (Anayasa m. 19/9) kapsamında. Aynı talep mülkiyet hakkı olarak ileri sürüldüğünde Birinci Bölüm, Yargıtay'ın 2019'da maktu ücreti aşan kısmın kişi ile avukatı arasındaki sözleşmeye dayandığını kabul etmesinden sonra korunacak bir meşru beklenti görmedi ve başvuruyu konu bakımından yetkisizlikle reddetti (Ercan Emray, B. No: 2019/38627, 21/9/2023, §§ 35–37; Selçuk Aksoy, B. No: 2022/70113, 24/12/2025, §§ 26–27).

Ölçüsüz gözaltı ve adli kontrol

Hicret Aksoy, eşinin hattı üzerinden ByLock kullandığı iddiasıyla, bu yöndeki beyandan yaklaşık bir yıl sonra gözaltına alındı. Emzirdiği bebeğini bırakacak kimsesi olmadığını söylemişti. Mahkeme gözaltının neden gerekli olduğunun anlaşılamadığını, gözaltı ölçüsüz olduğu için tutuklamanın da ölçüsüz olduğunu belirtti (Hicret Aksoy, B. No: 2021/2107, 13/4/2022, §§ 65–66) ve tazminat hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§ 70).

Konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirleri CMK m. 141'de tazminat sebebi olarak sayılmamıştı. Genel Kurul, meşru amacı gösterilmeden uygulanan konutu terk etmeme tedbiri için iç hukukta tazmin yolu bulunmamasını m. 19/9'un ihlali saydı (E.Y. [GK], B. No: 2018/10482, 14/12/2022, §§ 46–49).

Bu şikâyetler nerede reddediliyor?

Süre başka bir cezadan mahsup edildiyse. Haksız tutulma süresinin başka bir hapis cezasından düşülmesi, tazminat hukukunun genel prensipleri içinde bir tazmin sayılabiliyor (Bayram Kangal, B. No: 2022/95525, 11/3/2026, § 19). Bayram Kangal'ın 9 ay 10 günlük tutulma süresinin tamamı başka bir dosyadaki cezasından mahsup edilmişti; 500 TL manevi tazminata karşı başvurusu açıkça dayanaktan yoksun bulundu (§§ 21–22).

Resen tutukluluk incelemesinin gecikmesi. CMK m. 108'e göre resen yapılan otuz günlük incelemeler, kişinin itiraz hakkı kapsamında görülmüyor; bu incelemenin birkaç gün gecikmesi için m. 19/9 kapsamında tazminat hakkı doğmuyor (Ali Osman Bulut, B. No: 2022/84248, 17/9/2025, §§ 28–30). Buna karşılık tutuklamaya yapılan itirazın hiç incelenmemesi m. 19/8'in ihlali; bunun için verilen düşük tazminat ihlal sayıldı (Cihan Kartal, § 26).

Başvuru süresi. E-tebligatla yapılan bildirimde otuz günlük bireysel başvuru süresi tebligatın açıldığı tarihte başlıyor. Başvuru formunda daha geç bir öğrenme tarihi bildiren başvurucunun başvurusu süre aşımından reddedildi (Oğuz Bülent Erol ve diğerleri, § 6).

İhlal kararı ne kazandırır?

İhlal bulunan 119 şikâyetin 96'sında Anayasa Mahkemesi yeniden yargılamaya, 22'sinde doğrudan manevi tazminata karar verdi. Gülseren Çıtak kararından sonra kural yeniden yargılama: dosya tazminat davasına bakan mahkemeye gönderiliyor ve mahkeme Anayasa Mahkemesinin benzer durumlardaki tutarlarını dikkate alarak yeni bir miktar belirliyor (Gülseren Çıtak, § 39). Daha önceki Hicret Aksoy kararında ise Anayasa Mahkemesi 15.000 TL manevi tazminata kendisi hükmetmişti (Hicret Aksoy, § 76).

Oğuz Bülent Erol ve diğerleri kararında Genel Kurul bir adım daha attı: tedbir bir gösteriye katılma ya da açıklama nedeniyle uygulandıysa, tazminat belirlenirken ifade ve toplantı özgürlüğüne müdahale de gözetilmeli. Bunu hiç değerlendirmeyen mahkemeler nedeniyle bu haklar da ihlal edildi (Oğuz Bülent Erol ve diğerleri, §§ 21–22).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı kesinleşti mi? Kesinleşmenin size tebliğinden itibaren üç ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde tazminat istemelisiniz (CMK m. 142/1).
2. Kaç gün gözaltında, kaç gün tutuklu kaldınız? Hükmedilen tutarı, tazminat kararının verildiği yıl için Anayasa Mahkemesinin tablosuyla karşılaştırın.
3. Ceza davasında avukatınıza ödediğiniz ücretin makbuzunu ve sözleşmesini sundunuz mu? Mahkeme yalnızca maktu vekâlet ücretine dayanarak talebi reddetti mi?
4. Tutulma süreniz başka bir cezadan mahsup edildi mi? Edildiyse düşük tazminata karşı başvurunun başarı şansı düşük.
5. Tedbir bir gösteri, açıklama ya da örgütlenme faaliyeti nedeniyle mi uygulandı? Bunu tazminat davasında ileri sürdünüz mü?
6. Nihai karar e-tebligatla mı geldi? Otuz günlük süre tebligatın açıldığı günden başlar.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz. Tazminat başvurusunun nereye ve hangi belgelerle yapılacağı, 2024'te değişen görev kuralıyla birlikte haksız tutuklama tazminatı yazısında anlatılıyor. Tutuklamanın kendisine karşı başvuru tutuklamaya karşı bireysel başvuru sayfasında.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "tutma nedeniyle tazminat hakkı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 204 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 11 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, içtihat değişikliği kararları, aynı şikâyette farklı sonuç alan karar çiftleri ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi. Ölçü tutarları tablosu, Oğuz Bülent Erol ve diğerleri kararının hüküm fıkrasından sonra yer alan tablodan alındı.