Hayvan Hastalıklarında Tazminat 2026: Brusella, Tüberküloz, Şap ve Nodüler Ekzantemde Oranlar, Kıymet Takdir Komisyonu, Tazminat Ödenmeyen Hâller ve İtiraz

Hangi hastalıkta ne kadar tazminat?

Her durumda hayvanın tüketilebilen eti, derisi ve diğer kısımlarının bedeli tazminattan düşülür (m. 5/2). Bruselloz tespiti için resmî laboratuvar sonucu, diğer hastalıklarda resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekim ya da resmî laboratuvar tespiti esastır; numuneyi resmî veteriner hekim alır (m. 5/3). Yarış atlarında damızlık ve yarış değeri dikkate alınmaz, at bedeli esas alınır (m. 5/1).

24 Temmuz 2026 değişiklikleri

• Tazminat yönetmeliği: Tüberküloz ve bruselloz bentleri yeniden yazıldı, eski (c) bendindeki karkas hükmü tüberküloz bendine taşındı. Resmî olarak tüberkülozdan ari işletmelerdeki sığırlar tüberkülin testiyle tespitte, resmî olarak brusellozdan ari veya brusellozdan ari işletmelerdeki sığırlar serolojik tespitte onda dokuz kuralının dışında bırakıldı. Koyun ve keçide serolojik tespit için onda dokuz ödemesi ayrı bentle açıkça yazıldı (Değişiklik Yönetmeliği m. 1).
• Bruselloz ile Mücadele Yönetmeliği: Ari statü testlerinde yaş ölçütü "otuz aylıktan küçük" yerine "on iki ayın üzerindeki" sığırlar oldu. Brusella enfeksiyonu bakteriyolojik olarak tespit edilen sürünün ari statüsü iptal edilir; sürü 30 gün izlenir ve bu sürede atık olmazsa hastalık söndürülür. Seropozitif hayvan görülen ari sürüde ise statü iptal edilmez, hastalık şüphesi eklenir.
• Sığır Tüberkülozu ile Mücadele Yönetmeliği: Test aralıkları kısaldı; tüberküloz çıkan işletmede son pozitif hayvan uzaklaştırıldıktan en geç yedi iş günü içinde ilk test, ondan en erken 42, en geç 180 gün sonra ikinci test yapılır; iki test negatif çıkınca statü geri verilir. Ari olmayan sürüden gelen hayvana en az altı, en çok on iki ay arayla iki test zorunludur.

Sürünün ari statüsünün iptal edilmesi ile yalnız hastalık şüphesi eklenmesi farklı sonuçlar doğurur ve ari işletmelerdeki sığırlar için yukarıdaki onda dokuz kuralı uygulanmaz. İşletmenizin statüsünü il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden yazılı olarak öğrenin.

Yem, malzeme, dezenfeksiyon ve aşı ölümü

• Ruam, sığır vebası, Afrika at vebası, tavuk vebası, scrapie, BSE, şarbon: İmha edilen hayvansal ürün, yem, madde ve malzemelerin bedelleri ile imha, nakliye ve dezenfeksiyon masraflarının tamamı ödenir (m. 7/1-a).
• Şap, tüberküloz, nodüler ekzantem, bruselloz: Süt hariç imha edilen diğer ürünler, yem, madde ve malzemelerin bedelleri ile imha, nakliye ve dezenfeksiyon masraflarının tamamı ödenir (m. 7/1-b).
• Kuduz: İmha edilen yem, madde ve malzemeler ile imha, nakliye ve dezenfeksiyon masrafları ödenir; karantina süresince elde edilip imha edilen ürünler için tazminat yoktur (m. 7/1-c, 7/2).
• Aşı veya serumdan ölüm: İhbarı zorunlu hastalığa karşı resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekimin yaptığı aşı ya da serum nedeniyle ölen veya ölüm öncesi kesilen hayvanın bedelinin tamamı ödenir; ölüm resmî veteriner hekim raporuyla tespit edilir (m. 8).

Tazminat ödenmeyen hâller

1. Resmî kuruluşlara ve belediyelere ait hayvanlar (m. 9/1).
2. Hastalığı Bakanlığın belirlediği usule göre bildirilmeyen hayvanlar; hasta olduğu bilinerek satın alınan hayvanlar; Bakanlığın istediği belgeler olmadan sevk edilen hayvanlar (m. 9/2).
3. Şarbon hariç, resmî veteriner hekime muayene ettirilmeden ölen hayvanlar (m. 9/2).
4. Hastalık çıkışı açıklanıp aşılama, ilaçlama veya teste karar verildiği hâlde bu uygulamaları yaptırmayan hayvan sahipleri (m. 9/3).
5. Aşı, serum ve ilaç uygulamalarından doğan verim kayıpları (m. 9/4).
6. Tarım Sigortaları Havuzunun teminat altına aldığı ve ödeme kararı verdiği zararlar (m. 9/5).
7. Fiilî ithalat işlemleri tamamlanmamış hayvanlar (m. 9/6).

Uygulamada en sık kayıp, bildirim ve kayıt eksikliğinden doğar. Hastalık şüphesini il veya ilçe müdürlüğüne yazılı bildirmek, hayvanları küpe ve kayıt bilgileriyle sevk etmek ve aşı kampanyalarına katılımı belgelemek tazminat hakkını korur. Tarım arazisine ahır veya hayvancılık yapısı kurulmasına ilişkin kurallar için tarım arazisine yapı cezası yazısına bakabilirsiniz.

Süreç: el koyma, kesim, komisyon, ödeme

1. El koyma: Tazminatlı hastalığa yakalanan veya şüpheli hayvana Bakanlık el koyar ve bakım masrafı sahibine ait olmak üzere hayvanı sahibine yediemin olarak bırakır (m. 6/1).
2. Kesim veya itlaf: Bakanlık kesim, itlaf veya imha kararı verir. Hasta hayvanlar ve kesimi uygun görülen şüpheli hayvanlar 30 gün içinde kestirilir; uygun kesim yeri bulunamazsa hayvan yerinde itlaf ve imha edilir (m. 6/2-3).
3. Kıymet takdiri: Resmî veteriner hekim başkanlığında, mülki amirin belirlediği bir üye ve hayvan sahibinin ilgili sivil toplum kuruluşu temsilcileri arasından seçtiği bir üyeden oluşan üç kişilik yerel kıymet takdir komisyonu, mahallin rayiç bedellerine göre değeri belirler. Komisyon anlaşamazsa mülki amirin onayıyla yeni komisyon kurulur ve oy çokluğuyla karar verilir (m. 10/1-3).
4. Ödeme: Tazminat Bakanlığın bütçe imkânları çerçevesinde, Bakanlığın belirlediği tarihte muhasebe birimi aracılığıyla doğrudan hayvan sahibine ödenir (m. 10/4).

Komisyona kendi üyenizi seçme hakkınız vardır; üretici birliği, ziraat odası veya hayvan yetiştiricileri birliği temsilcisini önceden belirlemek ve rayiç bedele ilişkin belgeleri (son satış faturaları, borsa ve pazar fiyatları, damızlık belgeleri) hazır tutmak değer tespitinde fark yaratır.

İtiraz ve dava

Kıymet takdiri, tazminatın reddi veya eksik ödenmesi idari işlemdir. Hayvan sahibi işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası ve uğradığı zarar için tam yargı davası açabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7, 12). Ret gerekçesi bildirim eksikliği, belgesiz sevk veya aşı yaptırmama ise bu iddiaların tutanaklara ve kayıtlara dayanıp dayanmadığı davada belirleyicidir.