Kanun veya yetkili makamın emriyle bir şeyin saklanması veya olduğu gibi korunması için konulan mührü kaldıran ya da mührün konuluş amacına aykırı hareket eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası alır (TCK m. 203). Mührü fiziken kırmak şart değildir: mühürlü inşaatta çalışmaya devam etmek de suçtur. Fail mühürden haberdar olmalıdır; tutanağın kendisine tebliğ edilmesi şart değildir. Özelleştirilmiş elektrik dağıtım şirketinin koyduğu mühür bu suçun konusu değildir.

Bu yazı hangi mührün korunduğunu, "haberdar olma" şartını, elektrik sayacı dosyalarındaki ayrımı, seri muhakemeyi ve Ceza Genel Kurulunun kararlarını anlatır.

Suç nasıl oluşur?

Ceza Genel Kurulu suçun iki seçimlik hareketini şöyle açıklıyor (YCGK, E. 2017/210, K. 2018/691, 25.12.2018):

  • Mührü kaldırmak: mührü konulduğu eşyadan sökmek veya bozmak.
  • Konuluş amacına aykırı hareket etmek: mühür fiziken yerinde dursa bile, mühür bir faaliyeti durdurmak için konulduysa faaliyete devam etmek. Mühürlü inşaatta çalışmak, mühürlü sayacı atlatarak elektrik kullanmak bu harekettir.

Suçun oluşması için ayrıca bir zarar veya somut tehlike gerekmez. Mühür kanunun verdiği yetkiye dayanarak ve buna yetkili kişilerce konulmuş olmalıdır. Suç yalnız kastla işlenir: fail mührün yetkili merci tarafından konulduğunu ve yaptığının mührü kaldırmak veya amacına aykırı davranmak olduğunu bilmelidir.

Uygulamada en sık görülen mühür, belediyenin ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatı durdurmak için koyduğu mühürdür. İmar Kanunu'na göre yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur ve yapı tatil zaptının yapıya asılmasıyla yapı sahibine tebliğ yapılmış sayılır (m. 32). Mühür, yapı ruhsata uygun hâle getirildikten veya ruhsat alındıktan sonra belediyece kaldırılır. Mühür bozma, inşaatın kendisinden doğan imar kirliliği suçundan ayrı bir suçtur ve aynı dosyada iki ayrı hüküm kurulur (4. CD, E. 2023/11540, K. 2025/5821). Binayı ruhsata uygun hâle getirmek imar kirliliği davasını düşürür (TCK m. 184/5); mühür bozma davasını düşürmez.

Ceza Genel Kurulu

Mühürden haberdar olmak yeterli, ama araştırılmalı

  • Tebliğ şart değil. Borcu nedeniyle işyerinin elektriği kesilip sayacı mühürlenen sanık, cenaze nedeniyle işyerinde olmadığını, dönünce yetiştirmesi gereken işler için mührü bozup elektriği açtığını, tutanağın kendisine tebliğ edilmediğini savunmuştu. Yerel mahkeme beraat kararında direnmişti. Ceza Genel Kurulu, kast için mühürleme işleminden haberdar olmanın yeterli olduğunu, tutanağın tebliğine ilişkin yasal bir zorunluluk bulunmadığını belirterek beraati bozdu (YCGK, E. 2017/210, K. 2018/691, 25.12.2018).
  • Görevliler dinlenmeli. Eve dönünce elektriğin kesik olduğunu gören, ancak mühürlendiğine dair bir işaret görmediğini söyleyen sanık için Kurul, tutanakları düzenleyen görevlilerin dinlenip fiilen mühürleme yapılıp yapılmadığının belirlenmesini istedi; tebliğ yapılmadığı gerekçesiyle verilen beraat bozuldu (YCGK, E. 2017/26, K. 2018/589, 29.11.2018).
  • Mühür görünür yerde miydi? Balıkesir'deki bir dosyada sayaçtaki mühür koparılmadan elektrik kullanıldığı tespit edilmişti; tutanaklarda yalnız görevlilerin imzası vardı ve sanık sayaca hiç dokunmadığını söylüyordu. Kurul, mühür bozulmadan elektrik kullanmanın da amaca aykırı hareket olduğunu kabul etti; ancak sanığa mühürlemeyi bilip bilmediğinin sorulmasını, mühürleyen görevlinin dinlenmesini ve gerekirse sayacın sanığın kolayca görebileceği yerde olup olmadığının keşifle belirlenmesini istedi (YCGK, E. 2017/129, K. 2019/21, 17.1.2019).

Bu kararlardan çıkan ölçü: Tebliğ yokluğu tek başına beraat gerekçesi değildir, ama haberdar olma iddianın ispat etmesi gereken bir olgudur. Mühür bir dolabın içinde veya ortak alanda kaldıysa, başka biri bozduysa ya da yapı kiracıdaysa bu olgular savunmanın merkezidir.

Elektrik sayacı mühürleri

Suçun konusu, kanun veya yetkili makamın emriyle konulan mühürdür. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, elektrik dağıtım şirketi özelleştirildikten sonra lisans sahibi özel şirket görevlilerinin yaptığı mühürlemeye aykırı davranışta mühür bozma suçunun oluşmayacağını kabul ediyor:

  • 15.08.2008'de özelleştirilen şirketin 2015'te koyduğu mühür için verilen mahkûmiyet kanun yararına bozuldu ve sanık beraat etti (11. CD, E. 2023/1082, K. 2023/10290, 18.12.2023).
  • 30.09.2013'te özelleştirilen şirketin, özel hukuk tüzel kişisi olarak kamusal yetki kullanamadığı gerekçesiyle verilen beraat onandı (11. CD, E. 2022/11056, K. 2023/384, 6.2.2023).

Şirket mühürleme tarihinde henüz özelleştirilmemişse suç oluşabilir; yukarıdaki Ceza Genel Kurulu kararlarındaki mühürler özelleştirmeden önce konulmuştu. Dosyada mühürleme tarihi ile şirketin özelleştirme tarihini karşılaştırın.

Mühür bozma oluşmasa da elektriği tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde kullanmak karşılıksız yararlanma suçudur ve bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirir (TCK m. 163/3). Bu suçta zarar soruşturma tamamlanmadan tamamen ödenirse kamu davası açılmaz; hükme kadar ödenirse ceza üçte birine kadar indirilir; bu imkândan en çok iki defa yararlanılır (m. 168/5).

Soruşturma ve dava: hangi yollar açık?

KurumMühür bozmada durum
UzlaştırmaYok; suç şikâyete de bağlı değil
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m. 171/2)Mümkün; üst sınır üç yıl
Seri muhakeme (CMK m. 250/1-a-6)Uygulanır; ceza yarı oranında indirilir
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231)Koşulları varsa mümkün
Dava zamanaşımı (TCK m. 66/1-e, 67/4)8 yıl; olağanüstü 12 yıl

Savcı önce kamu davasının açılmasını erteleyip ertelemeyeceğine karar verir. Ertelemezse seri muhakemeyi teklif eder; şüpheli teklifi müdafii huzurunda kabul ederse savcı temel cezayı belirleyip yarı oranında indirir. Bu ceza koşulları varsa adli para cezasına çevrilebilir, ertelenebilir veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanabilir (CMK m. 250/4-6). Talep mahkemeye gider; mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinleyip teklif edilenden ağır olmayan yaptırımı hükme bağlar. Teklifi kabul etmek, suçlamayı duruşmada tartışmadan yaptırımı kabul etmektir; haberdar olmadığınızı veya mührün yetkisiz konulduğunu savunacaksanız teklifi kabul etmeden önce bu ihtimali tartın (seri muhakeme usulü, HAGB nedir).

Mühürlendiyseniz

  1. Mühre dokunmayın, faaliyete devam etmeyin. İnşaatta işçi çalıştırmak, işyerini açmak veya elektriği başka yoldan bağlamak yeni bir dosya açılmasına yol açar.
  2. Mührün kaldırılmasını isteyin. İnşaat mühründe yapıyı ruhsata uygun hâle getirip veya ruhsat alıp belediyeden mührün kaldırılmasını bir ay içinde isteyebilirsiniz (İmar Kanunu m. 32). Elektrikte borcu ödeyip açma işlemini şirkete yaptırın ve makbuzu saklayın.
  3. İfadeye çağrıldıysanız mühürlemeden ne zaman ve nasıl haberdar olduğunuzu, mührü kimin bozduğunu ve yapının veya sayacın kimin kullanımında olduğunu açıkça anlatın (ifade ve sorgu).
  4. Elektrik dosyasında mühürleme tarihini ve dağıtım şirketinin özelleştirme tarihini dosyaya getirtin.
Sık sorulanlar

Mühür bozma suçu hakkında sık sorulan sorular

Mühür bozma suçunun cezası nedir?

Kanun veya yetkili makamın emriyle bir şeyin saklanması veya olduğu gibi korunması için konulan mührü kaldıran ya da konuluş amacına aykırı hareket eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 203). Hâkim hapis ile adli para cezası arasında seçim yapabilir.

Mühürlü inşaatta çalışmaya devam etmek suç mu?

Evet. Ceza Genel Kurulu, mühür bir faaliyeti durdurmak için konulduysa mühür sökülmese bile faaliyete devam etmenin mührün konuluş amacına aykırı hareket olduğunu ve suçu oluşturduğunu kabul ediyor. Belediyenin inşaatı durdurma mührü bunun tipik örneğidir. Ruhsatsız inşaat ayrıca imar kirliliği suçudur.

Mühürleme tutanağı bana tebliğ edilmedi; yine de suç olur mu?

Olabilir. Ceza Genel Kurulu, mühürleme tutanağının tebliğine ilişkin yasal bir zorunluluk olmadığını, failin mühürleme işleminden haberdar olmasının yeterli olduğunu kabul etti (YCGK, E. 2017/210, K. 2018/691). Haberdar olunup olunmadığı ise mutlaka araştırılmalıdır: tutanağı düzenleyen görevliler dinlenmeli, gerekirse mührün görünür yerde olup olmadığı keşifle belirlenmelidir.

Elektrik sayacındaki mührü bozmak suç mu?

Mührü kimin koyduğuna bağlıdır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, özelleştirilmiş elektrik dağıtım şirketinin görevlilerinin özelleştirmeden sonra koyduğu mühre aykırı davranışta mühür bozma suçunun oluşmayacağını kabul ediyor (11. CD, E. 2023/1082, K. 2023/10290). Özelleştirmeden önce konulan mühür için Ceza Genel Kurulu suçu kabul etti. Tüketimin ölçülmesini engelleyecek şekilde elektrik kullanmak ise ayrıca karşılıksız yararlanma suçudur (TCK m. 163/3).

Mühür bozma suçunda seri muhakeme uygulanır mı?

Evet. Mühür bozma seri muhakeme usulünün uygulandığı suçlar arasındadır (CMK m. 250/1-a-6). Savcı kamu davasının açılmasını ertelemezse seri muhakemeyi teklif eder; şüpheli müdafii huzurunda kabul ederse ceza yarı oranında indirilir ve koşulları varsa adli para cezasına çevrilir, ertelenir veya hükmün açıklanması geri bırakılır.

Mühür bozma suçunda HAGB veya kovuşturmanın ertelenmesi olur mu?

Olabilir. Üst sınırı üç yıl hapis olduğundan savcı, koşulları varsa kamu davasının açılmasını beş yıl erteleyebilir (CMK m. 171/2). Dava açılırsa ve iki yıl veya daha az hapis veya adli para cezası verilirse koşulları varsa hükmün açıklanması geri bırakılabilir (CMK m. 231). İmar kirliliğindeki HAGB yasağı bu suç için geçerli değildir.

Mühür bozma suçunda zamanaşımı ne kadar?

Olağan dava zamanaşımı sekiz yıl, olağanüstü dava zamanaşımı on iki yıldır (TCK m. 66/1-e, 67/4). Süre mührün bozulduğu veya mühre aykırı faaliyetin yapıldığı tarihten işlemeye başlar.

Mühür bozma uzlaştırmaya tabi mi?

Hayır. Mühür bozma uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında değildir ve şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrenince soruşturma açar.

Avukat Ertuğrul Targal
Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.

Başlıca hukukî kaynaklar

  1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 67, 163, 168, 184, 203
  2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171, 231, 250
  3. 3194 sayılı İmar Kanunu m. 32
  4. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/26, K. 2018/589, 29.11.2018
  5. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/210, K. 2018/691, 25.12.2018
  6. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/129, K. 2019/21, 17.1.2019
  7. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2022/11056, K. 2023/384, 6.2.2023
  8. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2023/1082, K. 2023/10290, 18.12.2023
  9. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2023/11540, K. 2025/5821, 26.3.2025