Anlaşmalı Boşanma Şartları: Bir Yıl Kuralı, Protokol ve Dava Ne Kadar Sürer?

Dört şart

1. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı. Bir yılı doldurmamış eşler anlaşsalar bile 166/3 uyarınca boşanamaz; ya bir yılın dolmasını bekler ya da çekişmeli boşanma davası açar.
2. Eşler birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmeli. Eşler ortak dilekçe verebilir. Bir eşin açtığı davayı diğeri duruşmada kabul ederse de aynı sonuç doğar.
3. Hâkim iki eşi bizzat dinlemeli. Kanun, hâkimin eşlerin iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini ister; bu yüzden eşler duruşmaya kendileri gelir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, avukatların mazereti kabul edilip eşlerin kendi beyanları alınmadan verilen anlaşmalı boşanma kararını bozdu (17.12.2018, E.2018/5548, K.2018/14612).
4. Hâkim protokolü uygun bulmalı. Hâkim, tarafların ve çocukların yararını gözeterek protokolde değişiklik yapabilir. Eşler bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.

Eşler davayı avukatsız da açabilir. Kanun bu davada avukatla takip zorunluluğu getirmez.

Protokole neler yazılır?

Protokol, boşanmanın sonuçlarını düzenleyen yazılı anlaşmadır. Kanun "boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu" der; boşanmanın bu yan sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Eşler protokolde genellikle şunları düzenler:

• Velayet: çocuğun hangi eşin yanında kalacağı;
• Kişisel ilişki: diğer eşin çocukla görüşeceği günler, saatler, bayram ve okul tatilleri;
• İştirak nafakası: çocuğun bakımı için ödenecek aylık tutar, ödeme günü ve yıllık artış;
• Yoksulluk nafakası: eşlerden birine ödenecekse tutarı, ödenmeyecekse karşılıklı vazgeçme;
• Tazminat: maddi ve manevi tazminat istenip istenmediği;
• Mal paylaşımı: konut, araç, ziynet eşyası ve ev eşyalarının kimde kalacağı; tapu devri gerekiyorsa devrin zamanı.

Belirsiz bir madde, karar uygulanırken yeni bir uyuşmazlık doğurur. "Görüşme yapılacaktır" yerine gün ve saat, "nafaka ödenecektir" yerine tutar ve tarih yazmak, kararın icrasını kolaylaştırır.

Dilekçe ve duruşma

Dava dilekçesi ve imzalı protokol aile mahkemesine verilir. Aile mahkemesi kurulmayan ilçelerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar (4787 sayılı Kanun m. 2). Hangi yerdeki mahkemenin yetkili olduğu boşanma davası hangi mahkemede açılır yazısında.

Duruşmada hâkim her eşe ayrı ayrı boşanmak isteyip istemediğini ve protokolü okuyup kabul edip etmediğini sorar; eşlerin beyanları tutanağa geçer ve eşler tutanağı imzalar. Hâkim protokolün bir maddesini çocuğun yararına aykırı bulursa değişiklik önerir. Eşler öneriyi kabul ederse mahkeme aynı duruşmada anlaşmalı boşanmaya karar verebilir.

Dava ne kadar sürer, karar ne zaman kesinleşir?

Süreyi üç adım belirler: duruşma günü, gerekçeli kararın yazılıp eşlere tebliği ve kesinleşme. Aşağıdaki tablo, Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporundaki ortalama bitirilme sürelerini gösterir; anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki farkı somut olarak görmeye yarar.

Kaynak: Balıkesir Adalet Komisyonu 2025 Faaliyet Raporu, s. 90, 91 ve 115.

Karar, gerekçeli kararın tebliğinden başlayarak iki haftalık istinaf süresi geçince kesinleşir (HMK m. 345). Eşler karar kendilerine tebliğ edildikten sonra istinaf hakkından feragat edebilir; tebliğden önce yapılan feragat geçersizdir (HMK m. 349/1). Boşanma, karar kesinleşince nüfus kaydına işlenir.

Anlaşmadan dönmek

Eşler, anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanma kararını kanun yoluna taşıyan eşin anlaşmadan döndüğünü kabul etti. Kurula göre kanunda, karar kesinleşinceye kadar eşlerin boşanmaya ve protokole ilişkin iradesinden dönmesini engelleyen bir hüküm yoktur; bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak görülür (18.4.2019, E.2017/1941, K.2019/475, oy çokluğu). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de aynı yönde karar verir (10.2.2015, E.2014/16812, K.2015/3298; 10.4.2017, E.2015/26613, K.2017/4063).

Dava çekişmeli hâle gelince mahkeme dilekçelerin karşılıklı verilmesini tamamlar, eşlerin gösterdiği delilleri toplar ve boşanmaya, velayete ve nafakaya yeniden karar verir. Protokoldeki karşılıklı tavizler bu aşamada eşleri bağlamaz.