Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 136 kararda bu başlıkta 136 şikâyet inceledi ve 31 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 45 | %33 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 40 | %29 |
| İhlal | 31 | %23 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 10 | %7 |
| İhlal olmadığı | 4 | %3 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 3 | %2 |
| Süre aşımı | 2 | %1 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Ceza yargılamasında savunma hakkının güvence altına alınması, demokratik toplumun temel ilkelerindendir (Erol Aydeğer, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, § 32). İddiaya karşı savunma imkânı tanınmadığı sürece adil muhakeme yapılması mümkün değildir. Savunma hakkı tanınmadan kişilerin cezalandırılması, Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alınan masumiyet karinesine de uygun değildir.
Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes "savunma" ve "adil yargılanma" hakkına sahiptir. Savunma hakkının sağladığı “güvenceler”, esasen adil yargılanma hakkı içinde yer almaktadır. Savunma hakkı, hukuk devleti ilkesinin gereklerinden ve adil yargılanma hakkının önemli güvencelerinden biri olması nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde ayrıca ifade edilmiştir.
Gerekli zaman yargılanan kişinin hakkındaki iddiaları öğrendikten sonra savunma için zorunlu hazırlıkları yapabileceği süreyi ifade etmektedir. Savunma için gerekli kolaylık kavramı ise şüpheliye/sanığa savunma için yardımcı olacak veya olabilecek zorunlu olan imkânları ifade etmekte ve silahların eşitliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Suç isnadı altındaki kişiye sağlanması zorunlu kolaylıklar, savunma için gerekli olanlardır. Bu kolaylıklardan biri de kovuşturma evresinde sanığın müdafii aracılığıyla deliller üzerine görüş sunmasına imkân verilmesidir. Bu hak yönünden de somut olayın özelliklerinin belirleyiciliği büyük öneme sahiptir. Değerlendirme, yargılamanın bütünlüğü gözetilerek yapılmalıdır (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Ufuk Rifat Çobanoğlu, §§ 43, 45).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (45 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Arif İbiş (4), B. No: 2020/23601, 1/7/2026: Başvuru, yargılamaların farklı davalar üzerinden yürütülmesi, toplam otuz sekiz duruşmanın aynı güne denk gelmesi, davaların etkin takip edilememesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının, gizli tanığın dinlenildiği celseye katılamama ve tanık dinletme talebinin reddedilmesi nedeniyle tanık dinletme ve sorgulama hakkının, önemli delillerin kendisine verilmemesi…
- Hannan Yılbaşı (2), B. No: 2022/109556, 20/5/2026: Başvuru; özel soruşturma usulüne uyulmaması ve kovuşturmanın görevli olmayan mahkemede yapılması nedeniyle kanuni hâkim güvencesinin, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet hükmünde başvurucunun karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, terör örgütü üyeliği suçuyla ilgili olarak yapılan yargısal…
Süre aşımı (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ramazan Özdemir, B. No: 2021/49197, 18/9/2024: Başvuru, haberleşme içeriklerinin kaydedilmesi suretiyle haberleşmenin gizliliğini, ihlal ile görüntü ve seslerin kaydı alınması suretiyle özel hayatın gizliliğini ihlal etme suçlarından verilen mahkûmiyet hükmü nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Özkan Çelik, B. No: 2020/39682, 2/4/2024: Başvuru, başvurucunun (sanığın) ceza davasında cezayı azaltabilecek ya da ortadan kaldırabilecek olguların araştırılması talebinin reddedilmesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin, savunmasına esas belgelerin kendisine verilmesi talebinin mahkemece karşılanmaması nedeniyle de savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği iddiasına…
Başvuru yollarının tüketilmemesi (40 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ertuğrul İşleyen, B. No: 2022/94304, 8/4/2026: Başvuru, karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mesut Turan, B. No: 2022/79129, 3/12/2025: Başvuru, istinaf dilekçesi hazırlamak için bilgisayar kullanma talebinin reddedilmesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının, mahkeme kararlarının gerekçesiz olması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, infaz hâkimliğine yapılan şikâyet sürecinde alınan Cumhuriyet savcısı mütalaasının tebliğ edilmemesi/bildirilmemesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli…
Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Adem Aladağ, B. No: 2017/34912, 12/7/2023: Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması ve tutuklulukta makul sürenin aşılması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, soruşturma aşamasında müdafinin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisine kısıtlama getirilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Fatma Maden, B. No: 2016/28719, 17/7/2018: Başvuru, gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, savunma yapma imkânının kısıtlanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 31 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 31, manevi tazminat 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Emel Derler, B. No: 2022/3575, 3/9/2026: Başvuru, müdafinin mesleki mazeretinin kabul edilmemesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Özlem Koçhan, B. No: 2022/76279, 13/1/2026: Başvuru, mahkeme huzurunda savunma yapma imkânı sağlanmadan mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Fesih Aydın, B. No: 2022/75251, 7/1/2026: Başvuru, sanığa savunma yapma imkânı tanınmadan mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Yunus Emre Vatankulu, B. No: 2023/22631, 10/12/2025: Başvuru, beyanları belirleyici ölçüde hükme esas alınan tanıkların başvurucu tarafından sorgulanmasına imkân verilmemesi nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2014 | 2 | 0 | %0 |
| 2015 | 8 | 1 | %13 |
| 2016 | 2 | 0 | %0 |
| 2017 | 10 | 2 | %20 |
| 2018 | 13 | 0 | %0 |
| 2019 | 9 | 0 | %0 |
| 2020 | 9 | 2 | %22 |
| 2021 | 10 | 4 | %40 |
| 2022 | 8 | 6 | %75 |
| 2023 | 11 | 5 | %45 |
| 2024 | 16 | 6 | %38 |
| 2025 | 22 | 2 | %9 |
| 2026 | 16 | 3 | %19 |
Adil yargılanma hakkı (ceza davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası