Anayasa Mahkemesinin yayımladığı kararlarda 438 şikâyet “kişi bakımından yetkisizlik” sonucuyla bitti. Yayımlanan kararlarda incelenen 31.196 şikâyet içindeki payı %1. Bu sonuç 405 kararda verildi; bunların 133'ünde başka bir şikâyette ihlal bulundu. Aşağıda bu sonucun en sık görüldüğü haklar ve şikâyet türleri, Mahkemenin bu sonuçta tekrarladığı paragraflar ve son kararlardan örnekler yer alıyor.
Hangi haklarda görülüyor?
Her hak için bu sonuçla biten şikâyetler ve o haktaki bütün şikâyetler içindeki payı:
| Hak | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| Mülkiyet hakkı | 95 | 3.793 | %3 |
| Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 81 | 9.807 | %1 |
| Adil yargılanma hakkı (ceza davaları) | 54 | 5.117 | %1 |
| Kötü muamele yasağı | 46 | 1.876 | %2 |
| Yaşam hakkı | 39 | 1.261 | %3 |
| İfade özgürlüğü | 27 | 1.198 | %2 |
| Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı | 25 | 628 | %4 |
| Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı | 20 | 1.982 | %1 |
| Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı | 14 | 404 | %3 |
| Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 14 | 3.679 | %0 |
Hangi şikâyet türlerinde en sık?
Bu sonucun en çok verildiği şikâyet türleri (Anayasa Mahkemesinin alt başlık etiketleri):
| Şikâyet türü | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| Tazminat (kamu kurumlarının tarafı olduğu uyuşmazlıklar) Mülkiyet hakkı | 54 | 730 | %7 |
| Makul sürede yargılanma hakkı (hukuk) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 31 | 2.640 | %1 |
| Diğer kötü muamele iddiaları Kötü muamele yasağı | 22 | 433 | %5 |
| Yargılamanın sonucuna ilişkin iddialar Adil yargılanma hakkı (ceza davaları) | 17 | 707 | %2 |
| Mahkemeye erişim hakkı (hukuk) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 14 | 883 | %2 |
| Güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanması Yaşam hakkı | 12 | 359 | %3 |
| Kişinin intihar riskine karşı korunması Yaşam hakkı | 11 | 90 | %12 |
| Toplantı ve gösteri yürüyüşü Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı | 10 | 331 | %3 |
| Sendika Sendika hakkı | 9 | 143 | %6 |
| Çevre Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı | 9 | 43 | %21 |
| Mülkiyet hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı Mülkiyet hakkı | 9 | 275 | %3 |
| Mahkemeye erişim hakkı (idare) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 9 | 841 | %1 |
Anayasa Mahkemesi bu sonuçta neyi tekrarlıyor?
Yalnızca bu sonuçla biten kararların inceleme bölümlerinde aynı ifadeyle en çok kararda geçen paragraflar. Alıntı, bu ifadeyi kullanan en yeni karardandır:
Öte yandan bir başvurunun kabul edilebilmesi için başvurucunun sadece mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayıp ihlalden doğrudan etkilendiğini yani mağdur olduğunu göstermesi veya mağdur olduğu konusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla mağdur olduğu zannı veya şüphesi de mağdurluk statüsünün varlığı için yeterli değildir (Onur Doğanay, § 45; Ayşe Hülya Potur [2. B.], B. No: 2013/8479, 6/2/2014, § 24).
6216 sayılı Kanun’un “Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar” başlıklı 46. maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup anılan maddenin (1) numaralı fıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için iki temel ön koşul bulunmaktadır. Bunlardan birincisi başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı, “güncel bir hakkının ihlal edilmesi” ve bunun sonucunda başvurucunun kendisinin “mağdur” olduğunu ileri sürmesi, ikincisi ise bu ihlalden dolayı kişinin “kişisel olarak ve doğrudan” etkilenmiş olması gerekir.
Bireysel başvuruda mağdur kavramı, davada menfaat veya dava ehliyeti gibi kurallardan bağımsız bir şekilde yorumlanır. Ayrıca mağdur kavramının yorumu, günümüzde toplumun koşulları ışığında değişime tabi olup bu kavram aşırı biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmalıdır (Tezcan Karakuş Candan ve diğerleri, B. No: 2014/5809, 10/12/2014, § 20).
6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasında bireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış; buna karşılık aynı maddenin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir (Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22, 25/12/2012, §§ 26-29; Ballıdere Belediye Başkanlığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası, B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, B. No: 2013/1430, 21/11/2013, §§ 20-28).
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 46. maddesine göre Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulması için başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamusal eylem veya işlemden başvurucunun kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay [2. B.], B. No: 2013/1977, 9/1/2014, §§ 42, 45).
Bireysel başvuru yolunu işletebilecekler esas itibarıyla doğrudan mağdur sıfatını taşıyan kişiler olmakla birlikte somut olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre mağdur ile arasında doğrudan kişisel ve özel bir bağ bulunan, dolayısıyla da Anayasa'nın ihlalinden olumsuz olarak etkilenmiş veya ihlalin sona ermesinden meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylı mağdur sıfatıyla bireysel başvuruda bulunabileceklerdir (Engin Gök ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 53).
Aynı kararda başka hangi sonuçlar var?
Bu sonucun verildiği 405 kararın 133'ünde başka bir şikâyette ihlal bulundu. Aynı kararlarda en sık görülen diğer sonuçlar: açıkça dayanaktan yoksunluk (133 karar), başvuru yollarının tüketilmemesi (91 karar), ihlal olmadığı (29 karar).
Son kararlardan örnekler
Yalnızca bu sonuçla biten son kararlardan, her biri farklı bir haktan; metin Anayasa Mahkemesinin karar özetidir:
- Mohsen Moradı, B. No: 2022/105412, 22/7/2026 (Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı): Başvuru; devletin istihbarat birimlerince cebren alıkonulma nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, alıkonulma sürecinde kötü muamele iddialarına ilişkin etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi ve kötü muamele görme riski bulunan ülkeye gizlice gönderilme nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ali Değermencioğlu ve diğerleri, B. No: 2021/7282, 1/7/2026 (Mülkiyet hakkı): Başvuru, kısıtlılar adına araç alınması için izin verilmesi taleplerinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ömer Bedir, B. No: 2021/47991, 18/5/2026 (Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı): Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan başvurucuya ailesi tarafından kargo yoluyla gönderilen iki kartpostala ceza infaz kurumu tarafından el konulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- İkinci Kanal Televizyon ve Radyo Yayıncılığı A.Ş., B. No: 2021/13570, 5/5/2026 (İfade özgürlüğü): Başvuru, bir televizyon kanalının kapatılması nedeniyle ifade ve basın özgürlükleri ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hasan Öztürk, B. No: 2021/62478, 16/9/2025 (Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları)): Başvuru, şirket adına düzenlenen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın ehliyet yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mehmet Kerimoğlu ve diğerleri (2), B. No: 2021/10770, 29/7/2025 (Yaşam hakkı): Başvuru, Van'da meydana gelen ikinci depremde yıkılan otel binasına ilişkin olarak ilk depremden sonra halkı binalara girmemeleri hususunda uyarmadığı ve hasar tespit çalışmalarını gereği gibi yerine getirmediği iddia edilen kamu görevlileri hakkında yürütülen ceza soruşturması neticesinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına…
Yıllara göre
Karar yılına göre bu sonuçla biten şikâyetler ve o yıl yayımlanan kararlarda incelenen bütün şikâyetler içindeki payı:
| Yıl | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| 2012 | 1 | 3 | %33 |
| 2013 | 3 | 232 | %1 |
| 2014 | 30 | 1.280 | %2 |
| 2015 | 26 | 1.756 | %1 |
| 2016 | 49 | 2.610 | %2 |
| 2017 | 53 | 2.710 | %2 |
| 2018 | 28 | 2.378 | %1 |
| 2019 | 44 | 2.270 | %2 |
| 2020 | 23 | 3.028 | %1 |
| 2021 | 19 | 1.587 | %1 |
| 2022 | 36 | 2.260 | %2 |
| 2023 | 48 | 2.615 | %2 |
| 2024 | 32 | 2.834 | %1 |
| 2025 | 30 | 3.673 | %1 |
| 2026 | 16 | 1.960 | %1 |
Diğer sonuçlar
- Açıkça dayanaktan yoksunluk (8.137 şikâyet)
- Başvuru yollarının tüketilmemesi (4.919 şikâyet)
- Süre aşımı (1.425 şikâyet)
- Konu bakımından yetkisizlik (862 şikâyet)
- Düşme (785 şikâyet)
- İncelenmesine yer olmadığı (633 şikâyet)
- Başvurunun reddi (516 şikâyet)
- Zaman bakımından yetkisizlik (469 şikâyet)
- Anayasal ve kişisel önemin olmaması (158 şikâyet)
- İşlemden kaldırılma (137 şikâyet)