Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 297 kararda bu başlıkta 303 şikâyet inceledi ve 38 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Düşme | 128 | %42 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 56 | %18 |
| İhlal | 38 | %13 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 22 | %7 |
| Süre aşımı | 20 | %7 |
| Başvurunun reddi | 19 | %6 |
| İhlal olmadığı | 13 | %4 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 4 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 2 | %1 |
| İşlemden kaldırılma | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların kötü muamele yasağı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Devletin kötü muamele yasağı kapsamındaki pozitif yükümlülüğü, kişinin sadece doğrudan geri gönderildiği ülkede kötü muameleye maruz kalma riskine karşı yargısal korumayı değil aynı zamanda dolaylı olarak karşılaşabileceği risklere karşı da koruma sağlanmasını gerektirir. Bir başka ifadeyle kamu makamlarının sınır dışı etme kararı alırken kişinin kötü muameleye maruz kalabileceğini iddia ettiği ülkeye doğrudan veya dolaylı olarak gönderilme ihtimalini gözetmeleri gerekir. Geri gönderilen ülkenin Avrupa Konseyi üyesi veya Sözleşme'ye taraf olması yalnız başına kötü muamele riskine yönelik iddiaların araştırılması yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.
Anayasa'da yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet edişleri ve ülkeden çıkarılmalarına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Uluslararası hukukta da kabul edildiği üzere bu husus devletin egemenlik yetkisi kapsamında kalmaktadır. Dolayısıyla devletin yabancıları ülkeye kabul etmekte veya sınır dışı etmekte takdir yetkisinin bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak anılan işlemlerin Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturması hâlinde bireysel başvuruya konu edilebilmesi mümkündür.
Bu çerçevede sınır dışı etme işlemi sonucunda yabancının gönderileceği ülkede kötü muamele yasağının ihlal edileceğinin iddia edilmesi hâlinde idari ve yargısal makamlar tarafından söz konusu ülkede gerçek bir ihlal riskinin bulunup bulunmadığı ayrıntılı şekilde araştırılmalıdır. Anılan usul güvencelerinin bir gereği olarak idari makamlar tarafından alınan sınır dışı kararlarının bağımsız bir yargı organı tarafından denetlenmesi, bu denetim süresince sınır dışı kararlarının icra edilmemesi ve yargılama sürecine tarafların etkili katılımının sağlanması gerekir.
Anılan değerlendirmeler kuşkusuz sınır dışı edileceği ülkede gerçek bir ölüm riskiyle karşı karşıya kalacağına inanılması için esaslı gerekçeler gösteren yabancılar için de geçerlidir. ii. İlkelerin Olaya Uygulanması
İnsan onuru ile kişilerin yaşam hakkının korunmasını amaçladığı anlaşılan anılan Anayasa değişikliği nedeniyle, ölüm cezasının kesinleşmesi ile infazı arasında geçen süredeki mahkûmun ruh hâli ve ölüm cezasının infazı sırasında mahkûmun duyduğu ızdırap da dikkate alındığında ölüm cezasının Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası anlamında insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza olduğu kabul edilmelidir. (2) İdam Edilme ve Kötü Muameleye Uğrama Riski Bulunan Ülkeye Sınır Dışı Etme İşlemi Yönünden
Etkili başvuru hakkının Anayasa ile korunan diğer hakların tamamlayıcısı olması nedeniyle tek başına ihlal edildiğinin ileri sürülmesi mümkün değildir. Bir başka deyişle etkili başvuru hakkının ileri sürülebilmesi için öncelikle Anayasa ile korunan diğer hakların ihlal edildiğine dair savunulabilir bir iddia olmak zorundadır. Buna karşılık etkili başvuru hakkı bakımından inceleme yapılması kural olarak başka bir Anayasa hükmünün ihlal edildiğine önceden karar verilmiş olması şartına bağlı değildir.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (56 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Bahareh Mohammadtaghıpoorgoldooz, B. No: 2018/26768, 8/4/2026: Başvuru; sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkı ile kötü muamele yasağının, sınır dışı etme sürecinin özenli yürütülmemesi nedeniyle Anayasa Mahkemesince verilen tedbir kararının gereği yerine getirilemeden yabancının menşe ülkesine sınır dışı edilmesi nedeniyle bireysel başvuru hakkının, idari gözetim kararının hukuka aykırı olması ve tutma nedeninin bildirilmemesi…
- S.A.H.S., B. No: 2020/10550, 14/10/2025: Başvuru, sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ve yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia ile sınır dışı etme işlemi bağlamında dile getirilen diğer ihlal iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (20 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Dashty Khalıfa, B. No: 2023/3968, 4/3/2026: Başvuru, sınır dışı etme kararı nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- R.A., B. No: 2022/106565, 4/3/2026: Başvuru, sınır dışı etme kararı nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (22 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- İbrahim Muhammed Ali [GK], B. No: 2025/10406, 8/7/2025: Başvuru; geri gönderme merkezindeki tutulma koşullarının düzeltilmesini sağlayabilecek idari veya yargısal bir yolun bulunmaması nedeniyle kötü muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, sınır dışı etme kararı nedeniyle kötü muamele yasağının, idari gözetim kararının hukuka aykırı olması ve tutma nedeninin bildirilmemesi nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal…
- Mohammed Ibrahım Kence, B. No: 2021/29483, 2/7/2025: Başvuru; sınır dışı etme kararına karşı açılan davanın süre aşımından reddi nedeniyle kötü muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının, idari gözetim altında tutulmanın hukuka aykırı olması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına…
Kişi bakımından yetkisizlik (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mohsen Moradı, B. No: 2022/105412, 22/7/2026: Başvuru; devletin istihbarat birimlerince cebren alıkonulma nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, alıkonulma sürecinde kötü muamele iddialarına ilişkin etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi ve kötü muamele görme riski bulunan ülkeye gizlice gönderilme nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ali Sakaan, B. No: 2019/37382, 4/7/2022: Başvuru, sınır dışı kararı nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 38 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 32, sınırdışı edilmeme 24, manevi tazminat 8. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Z.S., B. No: 2026/23892, 22/7/2026: Başvuru, yabancının kötü muamele riskiyle karşılaşacağı ülkeye gönderilmesine karşı korunmasını sağlayan etkili usul güvencelerinin kendisine sağlanmaması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- S.G., B. No: 2022/9437, 21/4/2026: Başvuru, menşe ülkesine sınır dışı edilmesinde sakınca görülen yabancının güvenli üçüncü ülkeye sınır dışı edilmesine karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Muhammetullah Alızade ve diğerleri, B. No: 2022/34954, 3/3/2026: Başvuru, menşe ülkesine sınır dışı edilmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen yabancının güvenli üçüncü ülkeye sınır dışı edilmesine karar verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- A.C. ve diğerleri, B. No: 2021/36440, 3/12/2025: Başvuru; yaşamının tehlikeye gireceği veya kötü muameleye maruz kalacağı ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının, sınır dışı etme davasında bazı usul güvencelerine aykırı davranılması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2015 | 2 | 0 | %0 |
| 2016 | 3 | 0 | %0 |
| 2017 | 31 | 1 | %3 |
| 2018 | 24 | 0 | %0 |
| 2019 | 24 | 2 | %8 |
| 2020 | 31 | 2 | %6 |
| 2021 | 41 | 3 | %7 |
| 2022 | 49 | 2 | %4 |
| 2023 | 4 | 2 | %50 |
| 2024 | 23 | 7 | %30 |
| 2025 | 53 | 16 | %30 |
| 2026 | 18 | 3 | %17 |
Kötü muamele yasağı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası