Sınır dışı etme ve idari gözetim: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: başvuruların çoğu reddediliyor ya da düşüyor

435 kararda 745 şikâyet var ve 90'ında ihlal bulundu. 228 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi, 219'u düştü, 90'ı açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 45'i süre aşımı nedeniyle reddedildi. İhlal kararları 2025'te arttı: 2024'te 12, 2025'te 30, 2026'da şimdiye kadar 8 şikâyette ihlal bulundu.

İhlal bulunan şikâyetlerin 62'sinde yeniden yargılamaya, 34'ünde sınır dışı edilmemeye, 30'unda manevi tazminata hükmedildi.

Ölüm ya da kötü muamele riski: usul güvenceleri

Kişi gönderileceği ülkede gerçek bir risk için esaslı gerekçe gösterdiğinde Anayasa Mahkemesi, onu doğrudan ya da dolaylı olarak o ülkeye gönderilmeye karşı koruyan etkili usul güvencelerinin sağlanıp sağlanmadığını denetliyor (Z.S., B. No: 2026/23892, 22/7/2026, § 14). Dinî bir cemaate üyeliği nedeniyle ülkesinde kötü muamele göreceğini ileri süren ve daha önceki idare mahkemesi kararlarında bu riskin kabul edildiğini gösteren başvurucunun iddiaları açıkça değerlendirilmeden verilen ret kararı ihlal sayıldı (§§ 15–16).

Buna karşılık risk iddiasını ilk kez iptal davasında ve somut veri sunmadan ileri süren başvurucunun şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulundu (Wisam Sulaiman Dawood Eaqadah [GK], B. No: 2021/2831, 15/2/2023, §§ 57–58).

Güvenli üçüncü ülke belirlenmeden sınır dışı

Ülkesinde ölüm cezasına mahkûm edilmiş bir yabancı hakkında, gönderileceği güvenli üçüncü ülke belirlenmeden sınır dışı kararı verilmiş ve idare mahkemesi bu belirsizliği hiç değerlendirmemişti. Genel Kurul, dolaylı olarak ülkesine gönderilmeye karşı usul güvencelerinin sağlanmadığını belirterek yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi (Hooman Hosseinpour [GK], B. No: 2021/47168, 29/9/2022, §§ 70–71). 2026'da da, ülkesine gönderilmesi sakıncalı bulunan ama güvenli üçüncü ülke hiç belirlenemeyen başvurucu için aynı sonuca varıldı (S.G., B. No: 2022/9437, 21/4/2026, §§ 27–28).

Aile hayatı ve yurda giriş yasağı

Sınır dışı ve giriş yasağı kararlarında kamu düzeni ile kişinin aile hayatı arasında denge kurulması gerekiyor. Eşi beş yıldır bir devlet okulunda öğretmenlik yapan başvurucunun aile birliği iddiası tartışılmadan verilen sınır dışı kararı ihlal sayıldı (Hekmat Al Zaim, B. No: 2021/29101, 4/3/2026, §§ 22–23). Güvenlik birimlerinin raporlarına dayanan bir yurda giriş yasağında da bölge idare mahkemesi aile hayatına ilişkin iddiaları değerlendirmediği için ihlal bulundu (Bilal Padali Chasanoglou, B. No: 2021/14332, 28/1/2026, §§ 19–20).

İdari gözetim ve geri gönderme merkezleri

Genel Kurul 2025'te iki önemli yapısal tespit yaptı. Birincisi, sona ermiş bir idari gözetimin hukuka aykırılığını tespit ettirip zararını tazmin ettirebileceği yolun hangisi olduğu konusunda, B.T. kararından bu yana uzun süre geçmesine rağmen ciddi bir belirsizlik sürüyor; bu nedenle kişi hürriyeti hakkının tazminat güvencesi ihlal edildi (K.N. [GK], B. No: 2022/8989, 20/11/2025, §§ 43, 45).

İkincisi, geri gönderme merkezindeki tutulma koşullarının düzeltilmesini sağlayacak bir idari ya da yargısal yol bulunmuyor; bu tespit başvuru sürecinde serbest bırakılanlar için de geçerli (İbrahim Muhammed Ali [GK], B. No: 2025/10406, 8/7/2025, §§ 56–57). Aynı kararda, idari gözetimin kendisi ölçülü bulundu (§ 79).

Merkezden salıverildikten sonra açılan tam yargı davasında da koşulların Anayasa Mahkemesi ölçütlerine göre incelenmesi gerekiyor; bu inceleme yapılmadığında kötü muamele yasağının usul boyutu ihlal ediliyor (Kristina Lutstsatto, B. No: 2021/60583, 22/4/2026, §§ 23–24). Ancak aynı başvurucu, idari gözetimden doğan zararı için tazminat davası açmadan bu şikâyeti Anayasa Mahkemesine getirdiğinden o kısım reddedildi (§§ 12–13).

Ret ve düşme nedenleri

Sınır dışı kararına karşı açılan iptal davası, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durduruyor. Bu davanın sonucu beklenmeden ya da bildirilmeden yapılan başvurular, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddediliyor (İbrahim Muhammed Ali, §§ 61–62). Başvurucu inceleme sürerken ülkeden çıkar ve vekil bunu bildirmezse, risk değerlendirmesi yapılamadığı için başvuru düşüyor (Mukhammadtokhir Khakimov, B. No: 2022/12170, 17/6/2026, §§ 15–16).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açtınız mı, dava sonuçlandı mı?
2. Ülkenizde karşılaşacağınız risk için somut belge ve bilgi sundunuz mu? Daha önceki kararlarda bu risk kabul edildi mi?
3. Kararda gönderileceğiniz ülke belli mi? Güvenli üçüncü ülke belirlendi mi?
4. Türkiye'deki aile bağlarınızı (eş, çocuk, iş) mahkemeye belgeleriyle sundunuz mu, kararda tartışıldı mı?
5. İdari gözetim sona erdiyse zararınız için tazminat davası açtınız mı?
6. Ülkeden çıktıysanız ya da adresiniz değiştiyse bunu Anayasa Mahkemesine bildirdiniz mi?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "kötü muamele riskine rağmen sınır dışı", "yaşamsal tehlikeye rağmen sınır dışı", "idari gözetim", "geri gönderme merkezinin fiziki koşulları" ve "sınır dışı-yurda giriş yasağı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 435 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 10 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.