Mahkemeye erişim hakkı: Anayasa Mahkemesi vekâlet ücreti, adli yardım ve süre konusunda ne diyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin yarısında ihlal

1.643 kararda 1.724 şikâyet var ve 836'sında ihlal bulundu. 446 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 127'si başvuru yollarının tüketilmemesi, 64'ü süre aşımı nedeniyle reddedildi, 71'inde ihlal olmadığına karar verildi.

2023-2025 arasında her yıl yüzü aşkın şikâyette ihlal bulundu: 2023'te 131, 2024'te 116, 2025'te 101. 2026'da şimdiye kadar 59 şikâyette ihlal var. İhlal bulunan şikâyetlerin 688'inde yeniden yargılamaya, 94'ünde manevi tazminata hükmedildi.

Aleyhe vekâlet ücreti ve yargılama gideri

Davayı kısmen kazanan kişinin aleyhine çıkan vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, sık karşılaşılan sorunlardan biri. Tarifeye göre ortak sebeple reddedilen davada tek vekâlet ücretine hükmediliyor ve nispi ücret reddedilen miktarı geçemiyor (Ahmet Baş [GK], B. No: 2019/42746, 17/5/2023, § 59). El atmanın önlenmesi ve tazminat için açtığı davada 2.500 TL isteyip 2.200 TL alan başvurucu aleyhine iki ayrı ve reddedilen kısmı aşan vekâlet ücretine hükmedilmesi, kanuni dayanağı gösterilemediği için ihlal sayıldı (§§ 56, 60, 63).

Hüküm tarihinde vekille temsil edilmeyen karşı taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi ve bu itirazın hiçbir aşamada karşılanmaması da ihlal (Zeynep Aysu Kan [GK], B. No: 2019/11785, 14/9/2023, §§ 57–58). Kazanılan bir davada kazanan taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmeyip yargılama giderlerinin onun üzerinde bırakılması da 2026'da ihlal kararıyla sonuçlandı (Cemal Kocatepe [GK], B. No: 2021/31220, 27/1/2026, §§ 55–56).

Kamulaştırma ve el atma davalarında malik aleyhine hükmedilen vekâlet ücreti kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma sayfasında ayrıca anlatılıyor.

Zamanaşımı ve bedel artırımı

İş kazası geçiren hükümlünün tazminat davasında bilirkişi raporu kazadan on bir yılı aşkın süre sonra alınabilmiş, rapora göre artırdığı talebin artırılan kısmı zamanaşımı gerekçesiyle reddedilmişti. Genel Kurul, tazminat miktarı ancak bilirkişi raporuyla belirlenebiliyorsa davacıdan zamanaşımı dolmadan miktarı belirlemesini beklemenin aşırı bir külfet olduğuna karar verdi (Çetin Akboğa [GK], B. No: 2019/430, 23/3/2023, §§ 73–75).

Dava açma süresinin yorumu

Dava açma süresine ilişkin öngörülemez yorumlar da ihlal sonucunu doğuruyor. İdare mahkemesi, iş sözleşmesinin feshine karşı açılan davada Danıştayın iş hukuku sürelerini uygulayan içtihadından ayrılarak davayı süreden reddetmişti (Yasin Şimşek [GK], B. No: 2017/37390, 29/9/2021, §§ 72, 74). İdarenin cevabını kesin cevap saymayıp altı aylık bekleme süresinden sonra dava açan başvurucunun davasının süreden reddinde de İYUK m. 10'un yorumu öngörülemez bulundu (Semih Tekin [GK], B. No: 2018/34064, 17/3/2021, §§ 48, 50). Emlak vergisi davasında, dava tarihinde mevcut olmayan bir duruma dayanılarak yapılan süre hesabı da ihlal sayıldı (Gemak Gemi İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (2) [GK], B. No: 2020/11509, 29/2/2024, §§ 61, 63).

Adli yardım

Adli yardım talebinin reddi, dava açmayı fiilen imkânsız kılabiliyor. İş kazasında parmağı kopan ve 110 TL iş göremezlik ödeneği alan işçiden brüt asgari ücretin yaklaşık iki katı harç ve gider avansı istenmiş, muhtarlıktan aldığı belgeye itibar edilmeyip hangi belgenin yeterli sayılacağı da söylenmemişti; ihlal bulundu (Tacettin Ceylan [GK], B. No: 2017/39062, 10/11/2021, §§ 70–72).

Şirketler de adli yardımdan tamamen dışlanamıyor: ödeme gücü olmadığını ileri süren ticaret şirketinin durumu bireysel olarak değerlendirilmeli; sırf tüzel kişi olduğu için talebin reddi meşru amaçtan yoksun (Kemtaş Tekstil İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. [GK], B. No: 2020/22192, 17/5/2023, §§ 73–75). Uluslararası koruma statüsündeki yabancıların talebinin mütekabiliyet yokluğu gerekçesiyle, bu statü ve ilgili antlaşmalar araştırılmadan reddedilmesi de ihlal (Mohamma Salem Pashto ve Nazı Salem [GK], B. No: 2019/26339, 17/5/2023, §§ 80, 82).

Esasın incelenmemesi

Mahkemeye erişim, mahkemenin uyuşmazlığın esasını gerçekten incelemesini de kapsıyor. Güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesiyle iş sözleşmesi feshedilen başvurucunun işe iade davası, işverenin şüphesinin objektif ve makul dayanağı incelenmeden reddedilmişti. Genel Kurul gerçek anlamda bir yargısal faaliyet yapılmadığını belirterek ihlal buldu (Berrin Baran Eker [GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, §§ 72, 74).

Kesinlik sınırı tek başına ihlal değil

Miktar sınırıyla kanun yolunun kapatılması, sınırlı yargı kaynaklarını önemli uyuşmazlıklara yöneltmeye elverişli ve gerekli bir tedbir. Hâkimin hukuki sorumluluğu nedeniyle doğrudan Yargıtayda görülen bir tazminat davasında temyizin kesinlik sınırından reddi ihlal sayılmadı (A.Ö. [GK], B. No: 2019/15444, 5/9/2024, §§ 49–51). Üç üye bu sonuca katılmadı.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Aleyhinize hükmedilen vekâlet ücreti tarifeye uygun mu: birden fazla davalı lehine ayrı ayrı mı hükmedildi, reddedilen miktarı aşıyor mu?
2. Karşı taraf hüküm tarihinde vekille temsil ediliyor muydu?
3. Kazandığınız davada lehinize vekâlet ücretine hükmedildi mi, giderler kime yüklendi?
4. Talebinizi bilirkişi raporuna göre artırdıysanız, zamanaşımı defi raporun gecikmesi gözetilerek mi değerlendirildi?
5. Davanız süreden reddedildiyse, mahkeme Danıştay ya da Yargıtayın yerleşik içtihadına uygun bir süre hesabı mı yaptı?
6. Adli yardım talebiniz hangi gerekçeyle reddedildi? Gelir durumunuzu gösteren belgeler değerlendirildi mi?
7. Bu iddiaları istinaf ve temyizde ileri sürdünüz mü?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin hukuk ve idare davalarına ilişkin "mahkemeye erişim hakkı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 1.643 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 12 Genel Kurul kararı tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.