Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 848 kararda bu başlıkta 883 şikâyet inceledi ve 459 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 459 | %52 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 182 | %21 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 78 | %9 |
| Süre aşımı | 39 | %4 |
| Düşme | 37 | %4 |
| İhlal olmadığı | 34 | %4 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 15 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 14 | %2 |
| Başvurunun reddi | 12 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 5 | %1 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 4 | %0 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 2 | %0 |
| İşlemden kaldırılma | 2 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Yargı harçları, yargı hizmetinden yararlanılması karşılığında devlete ödenen katkı payını ifade etmektedir. Yargı harcı ödeme yükümlülüğü getirilmesiyle, bölünebilen bir kamu hizmeti olan yargı hizmetinden yararlananların bu hizmetin maliyetinin bir kısmına katlanması hedeflenmektedir. Bunun yanında yargı harcının abartılı, zorlama veya ciddiyetten yoksun taleplerin disipline edilmesi ve gereksiz başvuruların önüne geçilerek mahkemelerin meşgul edilmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği de açıktır. Öte yandan başvurucuların harç dışındaki yargılama giderleri karşılığında avans yatırmakla yükümlü kılınmasının amacı ise yargılama sırasında yapılması zorunlu giderleri finanse etmektir. Bu giderlerin yargı hizmeti talep eden kişi tarafından karşılanması işin doğası gereğidir. Dolayısıyla başvurucuların harç ve diğer yargılama giderlerini ödemekle yükümlü kılınmasının mahkemeye erişim …
Bakılan olay yönünden asıl tartışılması gereken mesele altı aylık sürenin ölçülü olup olmadığıdır. Ölçülülük ilkesi, öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını ve bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. Öngörülen tedbirin, maliki olağan dışı ve aşırı bir yük altına sokması durumunda müdahalenin ölçülü olduğundan söz edilemez (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E. 2012/102, K.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2013/32, K.2013/112, 10/10/2013; E.2013/15, K.2013/131, 14/11/2013; E.2013/158, K.2014/68, 27/3/2014; E.2013/66, K.2014/19, 29/1/2014; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2015/43, K.2015/101, 12/11/2015; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, K.2016/127, …
659 sayılı KHK'nın genel gerekçesinde KHK'nın amacının "hukuk hizmetlerinin, etkili, verimli ve usul ekonomisine uygun bir şekilde yerine getirilmesini sağlamak" olduğu belirtilmiştir (http://www2.tbmm.gov.tr/d26/1/1-0289.pdf). Dolayısıyla idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesinin amacının, gereksiz başvuruların önlenerek dava sayısının azaltılması ve böylece kamu kaynaklarının etkili, verimli ve usul ekonomisine uygun bir şekilde kullanılmasının sağlanması olduğu ifade edilebilir. Kamu kaynaklarının etkili, verimli ve usul ekonomisine uygun bir şekilde kullanılmasının teminine yönelik düzenleme yapılması da hukuk devleti ilkesinin bir gereği olup bu sebeple yapılan müdahalenin meşru bir amaca yönelik olduğu anlaşılmıştır. (3) Ölçülülük (a) Genel İlkeler
Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonucunu öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde önem arz etmektedir (Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55). Müdahalenin kanuna dayalı olması, iç hukukta müdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir ve öngörülebilir kuralların bulunmasını gerektirmektedir (Türkiye İş Bankası A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, § 44). Kanunilik unsuru yönünden değerlendirme yapılırken derece mahkemelerince müdahaleye imkân tanıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanması bariz takdir hatası ya da açık keyfîlik içermediği sürece bu alanda bir inceleme yapılması bireysel başvurunun amacıyla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkân tanıyan kanun …
6100 sayılı Kanun'un 334. ila 340. maddelerinde ayrıntılı olarak düzenlenen adli yardım kurumu yargılama masraflarından geçici muafiyet sağlamaktadır. Söz konusu talebin kabul edilmesi hâlinde yargılama masraflarının ödenmesi davanın sonuna kadar ertelenmektedir. Davanın adli yardımdan yararlanan taraf lehine sonuçlanması hâlinde tahsili ertelenen yargılama giderleri kural olarak karşı tarafa yüklenmektedir. Adli yardımdan yararlanan tarafın davayı kaybetmesi hâlinde ise mahkemeler tahsilini erteledikleri yargılama masraflarının adli yardımdan yararlanan taraftan alınmasına karar verebilecektir. Bu aşamada söz konusu ödemenin taksitler hâlinde yapılmasına karar verilebileceği gibi şartların varlığı hâlinde tamamen veya kısmen ödemeden muaf tutulmasına da karar verilebilmektedir.
Bu kapsamda gereksiz başvuruların önlenerek dava sayısının azaltılması ve böylece mahkemelerin gereksiz yere meşgul edilmeksizin uyuşmazlıkların makul sürede bitirebilmesi amacıyla bir kısım mahkeme kararına karşı temyiz yolunun kapalı tutulmasının anayasal hakları ihlal ettiği söylenemez.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (182 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Fatma Özkilingil ve Haydar Kandilci, B. No: 2024/28416, 22/7/2026: Başvuru kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tapu iptali ve tescil talebinin hak düşürücü sürenin geçmiş olduğu gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Çetin Başkala, B. No: 2022/51762, 20/5/2026: Başvuru, iş kazası sebebiyle maddi tazminat talebiyle açılan davanın zamanaşımı süresinden sonra açıldığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (39 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ege Ziraat Tohum Sanayi ve Ticaret A.Ş., B. No: 2021/8998, 5/5/2026: Başvuru, istinaf başvurusunun süresinde yapılmadığı gerekçesiyle incelenmemesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hamza Doğan, B. No: 2021/68, 22/4/2026: Başvuru; fazla mesai alacağının düşük belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, işçilik alacağının tahsili amacıyla açılan davada kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin alacağının dava şartı yokluğundan reddedilmesi nedeniyle de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (78 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mehmet Güneş ve diğerleri, B. No: 2021/8623, 6/5/2026: Başvurular; kamulaştırma bedelinin değer kaybına uğraması, mahkeme kararının icra edilmemesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle mülkiyet hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Seydi Sert, B. No: 2024/8464, 8/4/2026: Başvuru, işçilik alacaklarının tazmini talebiyle açılan davada uyuşmazlığın esasına yönelik bir inceleme yapılmadan karar verilmesi nedeniyle karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (15 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Leyla Kavuran, B. No: 2022/24959, 11/2/2026: Başvuru, işçilik alacakları ile manevi tazminat talebinin kabul edilmesi istemiyle açılan davada aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının; manevi tazminat talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- P.Ş., B. No: 2022/24797, 10/12/2025: Başvuru, icra memurunun eyleminin şikâyeti kapsamında açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ali Rıza Doğanata ve diğerleri (2), B. No: 2017/40457, 16/12/2020: Başvuru, tespit talebinin dava şartı yokluğundan reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Türkiye Orman İşçileri Sendikası, B. No: 2014/15831, 20/9/2017: Başvuru, dava tarihinden sonra yürürlüğe giren bir kanun hükmüne dayanılarak hukuki yarar yokluğu nedeniyle verilen ret kararından dolayı mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (14 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ebru Çavuş, B. No: 2021/5990, 18/12/2024: Başvuru, ilave tediye alacağının tahsili amacıyla açılan davanın Yargıtay daireleri arasında süregelen görüş ayrılığından dolayı reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, vekil ile temsil edilmeyen tarafa vekâlet ücreti hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Güllü Gülin Akgün ve Nuriye Yücel, B. No: 2019/3663, 20/12/2023: Başvuru, davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Cengiz Pırnar ve diğerleri, B. No: 2017/33709, 13/1/2021: Başvuru, tapulu taşınmazın orman vasfıyla tescil harici bırakılması, bu sebeple açılan tescil davasına dahil edilmemeleri ve açılan tazminat davasının zamanaşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- İzotek Yapı Elemanları Pazarlama İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, B. No: 2014/7914, 11/5/2017: Başvuru, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından yönetim ve denetim kurulları ile mal varlığına el konulan şirketten olan alacağın mahkeme kararına rağmen ödenmemesi ve şirketin tüm mal varlığının satılarak alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedenleriyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 459 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 379, manevi tazminat 38, gereği için gönderme (mahkeme/savcılık) 28, yargı kararının icra edilmesi 27, ihlalin tespiti 6, 152. madde 2, maddi tazminat 1, tbmm'ye çağrı 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2017 | 8 | 9.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Sadi Ayhan Efe, B. No: 2021/28857, 2/9/2026: Başvuru; bir yol çalışmasında patlayıcı madde kullanılması nedeniyle yaralanma meydana gelmesi ve olaya ilişkin açılan davanın yargı yolu, husumet ve zamanaşımı gerekçeleri ile kısmen reddi nedeniyle mahkemeye erişim ve yaşam hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mehmet İhsan Demirsoy, B. No: 2022/37058, 17/6/2026: Başvuru, trafik kazasından kaynaklanan tazminat talebiyle açılan davada maddi tazminat isteminin ıslah ile artırılan kısmının zamanaşımı gerekçesi ile reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Sema Akçay, B. No: 2021/14926, 17/6/2026: Başvuru; icra yoluyla satılan taşınmazın satış ilanının yerel gazetede yayımlanması nedeniyle mülkiyet hakkının, ihale bedelinin %10'u oranındaki para cezasının Hazineye irat kaydına karar verilmesi nedeniyle de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Gazmer Petrol Ürünleri Plastik ve Kauçuk Sanayi ve Ticaret A.Ş., B. No: 2022/49505, 20/5/2026: Başvuru; icra müdürlüğünce yapılan ihalenin feshi için açılan davanın sonunda ihale bedelinin %10'u oranındaki para cezasının Hazineye irat kaydına karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının, ihalenin feshi için açılan davanın eksik inceleme ve araştırma sonucu reddedilmesi nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına…
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 2 | 0 | %0 |
| 2014 | 25 | 4 | %16 |
| 2015 | 28 | 6 | %21 |
| 2016 | 62 | 16 | %26 |
| 2017 | 101 | 41 | %41 |
| 2018 | 40 | 7 | %18 |
| 2019 | 32 | 16 | %50 |
| 2020 | 72 | 47 | %65 |
| 2021 | 71 | 41 | %58 |
| 2022 | 48 | 32 | %67 |
| 2023 | 115 | 85 | %74 |
| 2024 | 103 | 69 | %67 |
| 2025 | 107 | 53 | %50 |
| 2026 | 77 | 42 | %55 |
Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası