Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 804 kararda bu başlıkta 841 şikâyet inceledi ve 377 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 377 | %45 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 264 | %31 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 49 | %6 |
| İhlal olmadığı | 37 | %4 |
| Süre aşımı | 25 | %3 |
| Düşme | 19 | %2 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 17 | %2 |
| Başvurunun reddi | 14 | %2 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 12 | %1 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 11 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 9 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 7 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafından görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden fayadalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz.
Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü güvence altına alınmıştır. Maddede, hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca hakkı düzenleyen maddede herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallara dayanılarak bu hakların sınırlandırılması mümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanım koşullarına ilişkin bir kısım düzenlemenin, hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları ortaya koyan ve hakkın norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak bu sınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz (AYM, E.2015/96, K.2016/9, …
İdarenin sürekli bir biçimde dava açılma tehdidi altında kalmasını engellemek, kamu hizmetinin hızlı, düzenli ve etkin biçimde yürütülmesini sağlamak düşüncesi ile idari işlem ve eylemlere karşı yapılacak başvurular ve açılacak davalar kanunlarla belli sürelere bağlanmıştır (aynı yönde karar için bkz. Mohammed Aynosah, § 39). Diğer yandan idari işlem ya da eylemlere karşı açılacak davalar için tanınan süreler, mahkemelerin zamanın geçmesi nedeniyle güvenilirliği kalmayan, eksik ya da ulaşılması zor kanıtlara dayanarak uzak geçmişte meydana gelmiş olaylar hakkında karar vermelerini istemekle oluşabilecek adaletsizliklerin önüne geçmek ve hukuk güvenliğini sağlamak gibi önemli ve meşru amaçlara hizmet eder (AYM, E.2014/92, K.2016/6, 28/1/2016, § 17). Dolayısıyla bu tür durumların önlenmesi bakımından idari işlem ya da eylemlere karşı açılacak davalarda süre koşulunun öngörülmesi meşru …
İdarenin birtakım işlemler tesis etmek veya eylemlerde bulunmak suretiyle yürüttüğü kamu hizmetlerinin düzenliliğini ve sürekliliğini sağlamak amacıyla getirilen dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek ve mevzuatı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel başvuruda ikincillik ilkesi gereği, dava açma süresinin başlatılacağı tarihin belirlenmesi noktasında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstleneceği rol, dava açma süresinin hangi tarihten itibaren başlatılması gerektiğiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlarının mahkemeye erişim hakkına etkisini somut olayın koşulları ışığında incelemektir.
Bireyin kamu makamları tarafından kamu gücü kullanılarak hakkında gerçekleştirilen ve sonuçları itibarıyla hukuksal durumunu, dolayısıyla menfaatini etkileyen bir idari işlemle ilgili uyuşmazlığın mahkeme önünde incelenmesi imkânından yoksun bırakılması mahkemeye erişim hakkına müdahale teşkil edebilir.
Anayasa'nın 36. maddesinde hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca hakkı düzenleyen maddede herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallara dayanılarak bu hakların sınırlandırılması mümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanım koşullarına ilişkin bir kısım düzenlemenin, hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları ortaya koyan ve hakkın norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak bu sınırlamalar Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz (AYM, E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, § 10).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (264 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hasan Tayfun Özçakır, B. No: 2022/78121, 9/4/2026: Başvuru, dilekçenin reddi kararı üzerine yenilenen dava dilekçesinde aynı yanlışlıkların bulunduğu belirtilerek davanın reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Nejla Akgün, B. No: 2022/68717, 9/4/2026: Başvuru, iptal davasının süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (25 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- E.Ç., B. No: 2022/86263, 17/6/2026: Başvuru; resen emeklilik işleminin iptali talebiyle açılan davada ortaya konulan gerekçenin makul ve yeterli olmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, yargı kararının otuz gün içinde icra edilmemesi nedeniyle kararın icrası hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- İmam Belge (2), B. No: 2021/1553, 20/5/2026: Başvuru, Olağanüstü Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından göreve iade edilmesi üzerine yöneticilik görevinden önce bulunduğu veri hazırlama ve kontrol işletmeni kadrosuna atanan devlet memurunun göreve iade edildiği tarihten emekli olacağı tarihe kadar maaş farklarından kaynaklanan maddi zararlarının tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (49 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hakan Sulak, B. No: 2021/42825, 1/7/2026: Başvuru, kesinleşen mahkeme kararının icra edilmemesi nedeniyle kararın icrası hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ali Mustafa Çavuş, B. No: 2022/71203, 17/6/2026: Başvuru, resen emeklilik işleminin iptali talebiyle açılan davada yargı kararının otuz gün içinde icra edilmemesi nedeniyle kararın icrası hakkının ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (11 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kamil Mor, B. No: 2021/63996, 18/6/2026: Başvuru, kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikteki canlı bomba saldırısı sonucu meydana gelen yaralanma ve bu olaydan doğan zararların tazmini talebiyle açılan davanın kısmen reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- A.Y. ve diğerleri, B. No: 2021/52104, 4/3/2026: Başvuru, polis memurunun ateşli silahla ateş etmesi sonucu meydana gelen yaralanmadan doğan zararların tazmini istemiyle açılan tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının ve yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılması nedeniyle de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (17 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mustafa Sadık Erkek, B. No: 2022/77094, 12/3/2026: Başvuru, askerî disiplin cezasına karşı açılan davanın yargı yolunun kapalı olduğu gerekçesiyle incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Samet Balcı, B. No: 2022/39561, 9/12/2025: Başvuru, askerî okulda öğrenime devam edilirken okuldan ilişik kesilerek başka okula nakledilme üzerine açılan davanın incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (9 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hasan Öztürk, B. No: 2021/62478, 16/9/2025: Başvuru, şirket adına düzenlenen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın ehliyet yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Orpet Gümrük Müşavirliği LTD. ŞTİ. ve Unifood Gıda Endüstriyel Maddeler Sanayi ve Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2020/12486, 29/4/2025: Başvuru, transit refakat belgesi ile taşınan eşyanın beyan edilenden eksik çıktığının tespit edilmesi üzerine yapılan gümrük vergisi ve katma değer vergisi ek tahakkukuna yapılan itirazın süresinde olmadığı gerekçesiyle reddi işlemine karşı açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (12 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Metin Güngör, B. No: 2016/13020, 25/9/2019: Başvuru, müdahil olarak yer alınan davada iddiaların karşılanmaması, makul sürede yargılama yapılmaması, temyiz isteminin incelenmeksizin reddedilmesi ve açıkça hukuka aykırı karar verilmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının; verilen iptal kararı sonucu yapılan yatırımların karşılıksız kalması nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Cemal Ataş, B. No: 2015/5117, 19/2/2019: Başvuru, terör olaylarından doğan maddi zararların eksik tazmin edilmesi, manevi zararların ise hiç tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının; buna ilişkin idari ve yargısal sürecin makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 377 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 309, manevi tazminat 56, yargı kararının icra edilmesi 9, maddi tazminat 4, ihlalin tespiti 4, 152. madde 2, tbmm'ye çağrı 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2014 | 3 | 8.000 TL |
| 2015 | 14 | 4.750 TL |
| 2016 | 8 | 9.450 TL |
| 2017 | 3 | 10.000 TL |
| 2018 | 4 | 8.375 TL |
| 2020 | 3 | 15.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Bekir Ekicioğlu, B. No: 2021/7449, 18/6/2026: Başvuru, 30/8/2016 tarihi itibarıyla mezun olacak askerî öğrencinin olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesi gereğince nasbının yapılmaması üzerine açılan davanın Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna gönderilmek yerine incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Öznur Demir, B. No: 2022/91853, 9/4/2026: Başvuru, manevi zararın tazmini talebiyle açılan davada uyuşmazlığın esasına yönelik bir inceleme yapılmadan ret kararı verilmesi nedeniyle karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mehmet Fatih Küçük, B. No: 2021/53220, 9/4/2026: Başvuru, imar plan değişikliğine yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davanın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- S.P., B. No: 2023/15901, 12/3/2026: Başvuru, baro levhasına yazılma işleminin iptali talebiyle açılan davanın işlemin lehine tesis edilen başvurucuya ihbar edilmemesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 9 | 2 | %22 |
| 2014 | 26 | 6 | %23 |
| 2015 | 51 | 23 | %45 |
| 2016 | 76 | 28 | %37 |
| 2017 | 74 | 16 | %22 |
| 2018 | 90 | 38 | %42 |
| 2019 | 64 | 25 | %39 |
| 2020 | 84 | 51 | %61 |
| 2021 | 32 | 20 | %63 |
| 2022 | 35 | 10 | %29 |
| 2023 | 67 | 46 | %69 |
| 2024 | 95 | 47 | %49 |
| 2025 | 99 | 48 | %48 |
| 2026 | 39 | 17 | %44 |
Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası