Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 126 kararda bu başlıkta 135 şikâyet inceledi ve 31 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 52 | %39 |
| İhlal | 31 | %23 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 24 | %18 |
| İhlal olmadığı | 17 | %13 |
| Süre aşımı | 5 | %4 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 2 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Kaldı ki Anayasa Mahkemesi’nin benimsediği temel yaklaşıma göre yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmemiş ise “etkili bir yargısal sistem kurma” yönündeki pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez (bkz. § 70). Bu bağlamda belirtmek gerekir ki yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verildiği durumlarda, Anayasa’nın 17. maddesi bağlamında devletin sahip olduğu “etkili bir yargısal sistem kurma” yönündeki pozitif yükümlülük sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarına imkân verebilecek nitelikte soruşturmaların yürütülmesini mecburi kıldığından bu tür durumlarda mağdurlara sadece tazminat ödenmesi yaşam hakkı kapsamındaki ihlali gidermek ve mağdur sıfatını ortadan kaldırmak bakımından yeterli değildir. Ancak yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmediği durumlarda, özellikle tıbbi hata nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasının …
Kasten ya da saldırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olaylarında Anayasa'nın 17. maddesi gereğince devletin sorumluların tespitine ve cezalandırılmalarına imkân verebilecek nitelikte cezai soruşturmalar yürütme yükümlülüğü bulunsa da kasıtlı olmayan eylemler açısından farklı bir yaklaşım benimsenebilir. Bu bakımdan genel olarak ihmal suretiyle ortaya çıkan diğer ölümlerde olduğu gibi tıbbi ihmal sonucu ortaya çıktığı iddia edilen, bir başka ifadeyle bir tedavinin kusurlu, yanlış veya gecikmiş olması ya da sağlık çalışanlarının tedavi sırasındaki koordinasyon eksiklikleri sonucu meydana geldiği ileri sürülen ölüm olaylarında da etkili bir yargısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülük; mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması ile yerine getirilmiş sayılabilir (Nail Artuç, § 37; Zeki Kartal, B. No: 2013/2803, 21/1/2016, § 78).
Bu yaklaşım, tıbbi hata sonucu meydana geldiği ileri sürülen ölüm olayları için de geçerlidir. Diğer taraftan bu şekildeki bir kabul, bu tür olaylarda yürütülen ceza soruşturmalarının Anayasa Mahkemesi tarafından değerlendirilmeyeceği anlamına da gelmemektedir. Ancak ilke olarak tıbbi hatalara ilişkin şikâyetler konusunda temel başvuru yolu, hukuki sorumluluğu tespit adına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davası yoludur (Zeki Kartal, B. No: 2013/2803, 21/1/2016, § 78; Nail Artuç, § 38).
Yaşam hakkına ilişkin bu usul yükümlülüğü; olayın niteliğine bağlı olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soruşturmalarla yerine getirilebilir. Kasten veya kötü muamele sonucu meydana gelen ölüm olaylarında Anayasa'nın 17. maddesi gereğince devletin, sorumluların tespitini ve cezalandırılmalarını sağlayabilecek nitelikte bir cezai soruşturma yürütme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu tür olaylarda idari soruşturmalar ve tazminat davaları sonucunda idari bir yaptırım veya tazminata hükmedilmesi ihlali gidermek ve dolayısıyla mağdur sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli değildir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 55).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (24 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kemal Koç, B. No: 2017/39437, 20/12/2023: Başvuru, Şırnak'ın Cizre ilçesinde güvenlik güçleri tarafından terörle mücadele kapsamında yürütülen operasyonlar sırasında yaralanan kişiye gerekli tıbbi tedavinin sağlanmaması, gereksiz ve orantısız güç kullanımı nedeniyle ölüm olayı meydana gelmesi ve olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ahmet Tunc ve diğerleri, B. No: 2018/361, 19/12/2023: Başvuru, Şırnak'ın Cizre ilçesinde güvenlik güçleri tarafından terörle mücadele kapsamında yürütülen operasyonlar sırasında yaralanan kişiye gerekli tıbbi tedavinin sağlanmaması, gereksiz ve orantısız güç kullanımı nedeniyle ölüm olayı meydana gelmesi ve olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (5 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Lokman Çini, B. No: 2021/57174, 21/4/2026: Başvuru, babasının gözaltına alınması ve tutuklanması sonrasında cihazlara bağlı olarak yaşamını sürdüren engelli çocuğun vefat etmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Selda Tatar ve diğerleri, B. No: 2021/28240, 17/7/2025: Başvuru; ceza infaz kurumunda bir hükümlünün ölümü olayı hakkında etkili ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının, davanın sonucuna etkili iddianın kararda karşılanmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (52 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hüsna Genç Şen ve diğerleri, B. No: 2021/45773, 22/4/2026: Başvuru; kamu makamlarının mahpusun sağlık hizmetlerine erişimi için yeterli önlem almaması, ayrıca teşhis ve tedavi sürecinde yaşanan ihmaller sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hatice Türkel Kaplan, B. No: 2021/44842, 12/3/2026: Başvuru, ceza infaz kurumunda hastalığa bağlı ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Nursen Gül, B. No: 2016/9104, 25/9/2019: Başvuru, vazife malulü aylığı bağlanması talebiyle açılan davada usule ilişkin imkânlar bakımından zayıf duruma düşürülme ve esasa etkili olacak iddiaların değerlendirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının; müteveffaya zamanında yeterli şekilde tıbbi müdahalede bulunulmaması nedeniyle de yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012: Başvurucu, eşinin bir üniversite hastanesinde yapılan ameliyatındaki tıbbi hata sonucu hayatını kaybettiğini, olay sebebi ile başvurduğu hukuk yollarından sonuç alamadığını belirterek anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 31 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 19, manevi tazminat 15, ihlalin tespiti 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Ayşegül Cimilli ve diğerleri, B. No: 2021/25486, 12/3/2026: Başvuru, kanser teşhisi konulan hastaya reçete edilen ilacın bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmasına yönelik olarak verilen ihtiyati tedbir kararının uygulanmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Nihari Kaya ve diğerleri, B. No: 2022/2450, 17/2/2026: Başvuru; tıbbi ihmal sebebiyle ölüm meydana gelmesi, olaya ilişkin açılan davanın uzun sürmesi ve kısmen reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Kamil Selman Bilgin ve diğerleri, B. No: 2021/52365, 28/1/2026: Başvuru; tıbbi ihmal sonucu gerçekleştiği iddia edilen ölümden doğan zararların tazmini için açılan tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının, makul sürede yargılama yapılmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Erhan Bölükbaşı ve Rabia Bölükbaşı, B. No: 2021/38121, 29/7/2025: Başvuru, tıbbi ihmal sonucu gerçekleştiği ileri sürülen ölüm olayı ve bu olaydan doğan zararların tazmini istemiyle açılan davanın uzun süren yargılama sonucunda reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2012 | 1 | 0 | %0 |
| 2014 | 3 | 0 | %0 |
| 2015 | 5 | 1 | %20 |
| 2016 | 8 | 2 | %25 |
| 2017 | 6 | 1 | %17 |
| 2018 | 19 | 2 | %11 |
| 2019 | 8 | 1 | %13 |
| 2020 | 13 | 6 | %46 |
| 2021 | 11 | 4 | %36 |
| 2022 | 17 | 4 | %24 |
| 2023 | 16 | 0 | %0 |
| 2024 | 13 | 5 | %38 |
| 2025 | 9 | 2 | %22 |
| 2026 | 6 | 3 | %50 |
Yaşam hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası