Anayasa Mahkemesinin yayımladığı kararlarda 469 şikâyet “zaman bakımından yetkisizlik” sonucuyla bitti. Yayımlanan kararlarda incelenen 31.196 şikâyet içindeki payı %2. Bu sonuç 416 kararda verildi; bunların 134'ünde başka bir şikâyette ihlal bulundu. Aşağıda bu sonucun en sık görüldüğü haklar ve şikâyet türleri, Mahkemenin bu sonuçta tekrarladığı paragraflar ve son kararlardan örnekler yer alıyor.
Hangi haklarda görülüyor?
Her hak için bu sonuçla biten şikâyetler ve o haktaki bütün şikâyetler içindeki payı:
| Hak | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 196 | 3.679 | %5 |
| Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 91 | 9.807 | %1 |
| Mülkiyet hakkı | 65 | 3.793 | %2 |
| Adil yargılanma hakkı (ceza davaları) | 43 | 5.117 | %1 |
| Kötü muamele yasağı | 24 | 1.876 | %1 |
| Yaşam hakkı | 15 | 1.261 | %1 |
| Etkili başvuru hakkı | 12 | 73 | %16 |
| Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı | 6 | 1.982 | %0 |
| Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı | 5 | 628 | %1 |
| İfade özgürlüğü | 4 | 1.198 | %0 |
Hangi şikâyet türlerinde en sık?
Bu sonucun en çok verildiği şikâyet türleri (Anayasa Mahkemesinin alt başlık etiketleri):
| Şikâyet türü | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| Tutukluluk (süre) Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 78 | 784 | %10 |
| Tutukluluk (suç şüphesi ve tutuklama nedeni) Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 48 | 1.108 | %4 |
| Yakalama, gözaltı Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 30 | 342 | %9 |
| Tutulan kişinin yargı merciine başvuru hakkı (hâkim önüne çıkarılma) Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 21 | 728 | %3 |
| Makul sürede yargılanma hakkı (hukuk) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 21 | 2.640 | %1 |
| Yargılamanın sonucuna ilişkin iddialar (idare) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 21 | 543 | %4 |
| Kamulaştırma bedeli, kamu yararı Mülkiyet hakkı | 19 | 305 | %6 |
| Yargılamanın sonucuna ilişkin iddialar Adil yargılanma hakkı (ceza davaları) | 17 | 707 | %2 |
| Yargılamanın sonucuna ilişkin iddialar (hukuk) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 15 | 401 | %4 |
| Makul sürede yargılanma hakkı (ceza) Adil yargılanma hakkı (ceza davaları) | 14 | 1.473 | %1 |
| Tutma nedeniyle tazminat hakkı Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 13 | 218 | %6 |
| Etkili başvuru Etkili başvuru hakkı | 12 | 73 | %16 |
Anayasa Mahkemesi bu sonuçta neyi tekrarlıyor?
Yalnızca bu sonuçla biten kararların inceleme bölümlerinde aynı ifadeyle en çok kararda geçen paragraflar. Alıntı, bu ifadeyi kullanan en yeni karardandır:
30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1. maddesinin (8) numaralı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisinin başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvurular incelenebilir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 17).
Anılan hüküm gereğince Anayasa Mahkemesi 23/9/2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvuruları inceler. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi ancak bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireysel başvurularla sınırlıdır. Kamu düzenine ilişkin bu düzenleme karşısında anılan tarihten önce kesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekilde yetki kapsamının genişletilmesi mümkün değildir (G.S., B. No: 2012/832, 12/2/2013, § 14).
Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisini doğru olarak belirleyebilmek için kesinleşen nihai işlem ve kararın tarihinin yanı sıra gerçekleştiği iddia edilen müdahalenin zamanını da doğru tespit etmek gerekir. Bu tespit yapılırken müdahaleyi oluşturan olaylar ve ihlal edildiği iddia olunan hakkın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir (Zeycan Yedigöl [GK], B. No: 2013/1566, 10/12/2015, § 31).
Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi için kesin bir tarihin belirlenmesi ve yetkisinin geriye yürür şekilde uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).
Aynı kararda başka hangi sonuçlar var?
Bu sonucun verildiği 416 kararın 134'ünde başka bir şikâyette ihlal bulundu. Aynı kararlarda en sık görülen diğer sonuçlar: açıkça dayanaktan yoksunluk (192 karar), başvuru yollarının tüketilmemesi (106 karar), ihlal olmadığı (32 karar).
Son kararlardan örnekler
Yalnızca bu sonuçla biten son kararlardan, her biri farklı bir haktan; metin Anayasa Mahkemesinin karar özetidir:
- Musa Karataş, B. No: 2019/39928, 11/7/2023 (Adil yargılanma hakkı (ceza davaları)): Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararının gereğinin yerine getirilmemesi nedeniyle müdafi yardımından yararlanma hakkıyla bağlantılı olarak hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Kemal Ayus ve diğerleri, B. No: 2020/3813, 12/4/2023 (Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları)): Başvuru, Danıştay daireleri arasındaki görüş aykırılığının giderilmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Zulfikar Kurtay, B. No: 2018/7697, 10/3/2021 (Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı): Başvuru, haksız olarak gözaltı tedbirine başvurulmasına rağmen açılan tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; yargılamanın uzun sürmesi dolayısıyla tazminat talebinin kabul edilmemesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ahmet Özgüç ve Methiye Özgüç, B. No: 2016/47942, 23/10/2019 (Yaşam hakkı): Başvuru, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında yapılan başvuru ve bu başvuru sonucu verilen karar üzerine açılan iptal davasında hükmedilen tazminatın yeterli olmaması, bu kararlarda manevi tazminata hükmedilmemesi, açılan iptal davasında yargılamanın makul sürede sona erdirilmemesi ve ölüm olaylarının faillerinin…
- Halit Esat Beşok, B. No: 2015/4074, 10/10/2019 (Mülkiyet hakkı): Başvuru, ceza kovuşturması neticesinde suçtan elde edilen mal varlığının müsadere edilmesine karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mehmet Doğanay, B. No: 2015/15505, 12/12/2018 (Din ve vicdan özgürlüğü): BAŞVURU KONUSU Başvuru, dinî bir tarikatla ilişkili olunduğu ve daha önce yabancı bir kadınla evlenildiği için sınavın kazanılmasına rağmen polis okuluna kaydın yapılmaması nedeniyle din ve vicdan hürriyeti ile özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre
Karar yılına göre bu sonuçla biten şikâyetler ve o yıl yayımlanan kararlarda incelenen bütün şikâyetler içindeki payı:
| Yıl | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| 2012 | 2 | 3 | %67 |
| 2013 | 42 | 232 | %18 |
| 2014 | 65 | 1.280 | %5 |
| 2015 | 77 | 1.756 | %4 |
| 2016 | 90 | 2.610 | %3 |
| 2017 | 83 | 2.710 | %3 |
| 2018 | 38 | 2.378 | %2 |
| 2019 | 32 | 2.270 | %1 |
| 2020 | 13 | 3.028 | %0 |
| 2021 | 8 | 1.587 | %1 |
| 2022 | 13 | 2.260 | %1 |
| 2023 | 2 | 2.615 | %0 |
| 2024 | 2 | 2.834 | %0 |
| 2025 | 2 | 3.673 | %0 |
Diğer sonuçlar
- Açıkça dayanaktan yoksunluk (8.137 şikâyet)
- Başvuru yollarının tüketilmemesi (4.919 şikâyet)
- Süre aşımı (1.425 şikâyet)
- Konu bakımından yetkisizlik (862 şikâyet)
- Düşme (785 şikâyet)
- İncelenmesine yer olmadığı (633 şikâyet)
- Başvurunun reddi (516 şikâyet)
- Kişi bakımından yetkisizlik (438 şikâyet)
- Anayasal ve kişisel önemin olmaması (158 şikâyet)
- İşlemden kaldırılma (137 şikâyet)