Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 70 kararda bu başlıkta 71 şikâyet inceledi ve 15 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Düşme | 38 | %54 |
| İhlal | 15 | %21 |
| Süre aşımı | 6 | %8 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 4 | %6 |
| İhlal olmadığı | 3 | %4 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 2 | %3 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 1 | %1 |
| İşlemden kaldırılma | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların yaşam hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anılan değerlendirmeler kuşkusuz sınır dışı edileceği ülkede gerçek bir ölüm riskiyle karşı karşıya kalacağına inanılması için esaslı gerekçeler gösteren yabancılar için de geçerlidir. ii. İlkelerin Olaya Uygulanması
İnsan onuru ile kişilerin yaşam hakkının korunmasını amaçladığı anlaşılan anılan Anayasa değişikliği nedeniyle, ölüm cezasının kesinleşmesi ile infazı arasında geçen süredeki mahkûmun ruh hâli ve ölüm cezasının infazı sırasında mahkûmun duyduğu ızdırap da dikkate alındığında ölüm cezasının Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası anlamında insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza olduğu kabul edilmelidir. (2) İdam Edilme ve Kötü Muameleye Uğrama Riski Bulunan Ülkeye Sınır Dışı Etme İşlemi Yönünden
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- G.Z., B. No: 2021/54284, 18/11/2025: Başvuru, sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağı ile yaşam, özel hayata ve aile hayatına saygı haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (6 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Dashty Khalıfa, B. No: 2023/3968, 4/3/2026: Başvuru, sınır dışı etme kararı nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- R.A., B. No: 2022/106565, 4/3/2026: Başvuru, sınır dışı etme kararı nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Halaf Elnemle, B. No: 2022/104737, 4/3/2026: Başvuru; yaşamının tehlikeye gireceği ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkının, bu karara karşı açılan davanın süre aşımından reddi nedeniyle yaşam hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının, idari gözetim kararının hukuka aykırı olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ve bu hakla bağlantılı ayrımcılık yasağının, ayrıca sınır dışı etme davasında bazı usul…
- Kubra Nazarı, B. No: 2022/20027, 15/10/2025: Başvuru; yaşamının tehlikede olacağı ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkının, bu karara karşı açılan davanın süre aşımından reddi nedeniyle de yaşam hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Safa El Mendil, B. No: 2020/11941, 11/6/2024: Başvuru, menşe ülkesine geri gönderme nedeniyle yaşam hakkının, sınır dışı etme davasında bazı usul güvencelerine aykırı davranılması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- K.A. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015: Başvuru, hakkında “kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu” gerekçesiyle sınır dışı etme kararı alınan ve Kumkapı Geri Gönderme Merkezinde idari gözetim altında tutulu bulunan Suriye uyruklu başvurucunun; sınır dışı edilmesi hâlinde öldürülme, işkence ve kötü muameleye tabi tutulma riski bulunması nedeniyle yaşam hakkı ile işkence ve eziyet yasağının; geri…
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 15 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 13, sınırdışı edilmeme 9, manevi tazminat 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- S.G., B. No: 2022/9437, 21/4/2026: Başvuru, menşe ülkesine sınır dışı edilmesinde sakınca görülen yabancının güvenli üçüncü ülkeye sınır dışı edilmesine karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- A.C. ve diğerleri, B. No: 2021/36440, 3/12/2025: Başvuru; yaşamının tehlikeye gireceği veya kötü muameleye maruz kalacağı ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının, sınır dışı etme davasında bazı usul güvencelerine aykırı davranılması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- C.M., B. No: 2022/7007, 2/10/2025: Başvuru; menşe ülkesine sınır dışı edilmesinde sakınca görülen yabancının güvenli üçüncü ülkeye sınır dışı edilmesine karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının, sınır dışı edilmesi hâlinde aile bütünlüğünün bozulacağı iddiası nedeniyle aile hayatına saygı hakkının, sınır dışı etme kararının iptali talebiyle açılan davada bazı usul güvencelerine aykırı davranılması nedeniyle…
- Suheyb El Asri, B. No: 2022/563, 2/10/2025: Başvuru; menşe ülkesine sınır dışı edilmesinde sakınca görülen yabancının güvenli üçüncü ülkeye sınır dışı edilmesine karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkı, kötü muamele yasağı ve aile hayatına saygı hakkının, sınır dışı etme kararının iptali talebiyle açılan davada bazı usul güvencelerine aykırı davranılması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2015 | 1 | 0 | %0 |
| 2016 | 2 | 0 | %0 |
| 2017 | 3 | 0 | %0 |
| 2018 | 22 | 0 | %0 |
| 2021 | 1 | 0 | %0 |
| 2022 | 5 | 2 | %40 |
| 2024 | 6 | 2 | %33 |
| 2025 | 20 | 10 | %50 |
| 2026 | 11 | 1 | %9 |
Yaşam hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası