Evde Yemek Yapıp Satmak Yasal mı? 2026: Gerekli Belgeler, Vergi Muafiyeti, Apartman Kuralı ve İnternetten Satış

Vergi: hangi muafiyet, hangi şartla

Gelir Vergisi Kanunu evde üretim yapanlar için iki ayrı esnaf muafiyeti tanır. Gelir İdaresine göre ikisinden aynı takvim yılında birlikte yararlanılamaz.

Satışların bir kısmı internetten, bir kısmı elden yapılıyorsa Gelir İdaresi m. 9/6'yı uygular. Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi, ikametgâhın bağlı olduğu vergi dairesinden Dijital Vergi Dairesi üzerinden dilekçeyle istenir ve üç yılda bir yenilenir. Muaf satıcı defter tutmaz, beyanname vermez; ama aldığı malzemelerin faturalarını ve kendisine düzenlenen gider pusulalarını beş yıl saklar (Gelir İdaresi bilgi notu).

Yemek servisi ayrı bir durumdur. Gelir İdaresi Antalya Vergi Dairesi Başkanlığı 26.12.2011 tarihli özelgesinde, evde yemek yapıp ilkokul öğrencilerine öğle yemeği verecek kişinin evini işyeri saydı; esnaf muafiyetinden yararlanamayacağını ve ticari kazanç mükellefi olması gerektiğini belirtti (özelge). Özelge yalnız başvuranı bağlar ve internet satışına ilişkin m. 9/10 hükmünden (2020) önce verildi; yine de evden düzenli yemek servisi yapan kişi için muafiyetin sınırını gösterir.

Sosyal güvenlikte, gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar bağımsız çalışan (4/b) sigortalısı sayılır (5510 sayılı Kanun m. 4/1-b-2).

Gıda işletmesi kayıt belgesi

5996 sayılı Kanun, kayda tabi gıda işletmelerinin kayıtlarını Tarım ve Orman Bakanlığına yaptırmasını zorunlu tutar (m. 30/1). Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik yalnız şu yerleri kapsam dışında bırakır: kişisel tüketim için gıda hazırlanan yerler, kurban kesim yerleri, köylerde kişisel ihtiyaç için kesim yerleri ve kermes, kültürel etkinlik gibi bireysel gönüllülerin yardım amacıyla zaman zaman ve küçük ölçekte gıda hazırladığı yerler (m. 2). Satış için düzenli yemek, pasta, reçel veya mantı yapan kişi bu istisnalara girmez.

• Nereye. Başvuru il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ıslak imzalı dilekçeyle ya da elektronik imzayla yapılır (m. 6/1).
• Hangi belgeler. Bakanlığın güncel listesine göre gıda üreten işletmeden işletme kayıt belgesi başvuru ve beyannamesi istenir. Şeker üreten veya paketleyenlerden ayrıca taahhütname, ekmek ve sade pide üretenlerden işyeri açma ve çalışma ruhsatı istenir (Bakanlık sayfası).
• Süre. Müdürlük başvuruyu on beş iş günü içinde inceler; eksik yoksa işletme kayıt belgesini faaliyet konusunu yazarak düzenler. Eksik veya yanlış belgede dosya yazıyla iade edilir (m. 6/2-3).
• Değişiklik. Belge, üzerindeki kişi, adres ve faaliyet konusu için geçerlidir. Taşınma veya ürün değişikliğinde üç ay içinde yeni başvuru yapılır; faaliyet durdurulursa üç ay içinde bildirilir (m. 6/4-5; Kanun m. 30/3).
• Onaya tabi ürünler. Kesimhane, kıyma, et ürünleri, süt işleme gibi hayvansal gıda tesisleri Yönetmeliğin Ek-1 listesinde onaya tabidir. Bu faaliyetler yerel, marjinal ve sınırlı ölçekte kalırsa perakende sayılır ve kayıtla yürür (m. 7/2).

Konut mutfağında hijyen kuralları

Gıda Hijyeni Yönetmeliğinin 12. maddesi, "öncelikli yerleşim amacı özel konut olan ancak içinde gıdanın düzenli olarak piyasaya arzı için hazırlandığı" binaları çadır, büfe ve seyyar satış araçlarıyla birlikte ayrı bir başlıkta düzenler. Bu yerlerde gerekli durumlarda şunlar sağlanır:

• Ellerin hijyenik yıkanması ve kurulanması için yeterli imkân;
• Gıdayla temas eden yüzeylerin sağlam, pürüzsüz, yıkanabilir, korozyona dayanıklı ve toksik olmayan malzemeden olması;
• Alet ve ekipmanın temizliği ve gerektiğinde dezenfeksiyonu için imkân;
• Yeterli sıcak ve soğuk içilebilir su;
• Atıkların hijyenik biçimde depolanması ve uzaklaştırılması;
• Gıdanın yapısına uygun sıcaklığın korunması ve izlenmesi;
• Gıdanın bulaşma riskini önleyecek şekilde yerleştirilmesi.

Gıdayı taşıyan araç ve kaplar da temiz tutulur ve gıdadan başka madde taşımak için kullanılmaz (m. 13).

Evde ekmek, yufka ve pide

Ekmek ve sade pide üreten işyerleri kayıttan önce işyeri açma ve çalışma ruhsatı almak zorundadır. Tarım ve Orman Bakanlığı, evde üretilen ekmek için bu kuralı yumuşatan bir talimat verdi; Artvin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü talimatı 25 Ocak 2021'de duyurdu (Artvin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü duyurusu):

• Doğrudan tüketiciye satış. Evde üretilip doğrudan son tüketiciye satılan ekmek, ekmek çeşitleri ve sade pide için kayıt belgesi düzenlenmez; üretim Gıda Güvenliği Bilgi Sisteminin "diğer" bölümüne kaydedilir.
• Dükkâna verme. Aynı ürünler tüketiciye satış yapan yerel bir perakendeciye veriliyorsa evdeki üretim için kayıt belgesi düzenlenir; dükkânda ürün ambalajlı satılır.
• Pazar yeri. Üretimin yapıldığı ilçedeki pazarlarda, üretim yeri bilgisi bulunan ambalajla günde toplam en fazla 50 adet (en fazla 50 kg) satılabilir. Pazarda belediyenin verdiği belge kayıt belgesi yerine geçer.
• Sınırlar. Ev dışında bahçe ve benzeri alanlarda bu miktarın üzerinde üretim yapan için işyeri ruhsatı aranır. Seyyar araçta, manavda, kasapta ve sokakta ekmek satışına izin verilmez.

Apartman dairesinde üretim

Kat Mülkiyeti Kanununa göre tapuda mesken olarak gösterilen bir bağımsız bölümde fırın, lokanta, pastane, süthane gibi gıda ve beslenme yerleri ile imalathane ancak kat malikleri kurulunun oybirliğiyle verdiği kararla açılabilir (m. 24/2). Belediye, mesken olarak kayıtlı bir daireye bu türden bir işyeri için ruhsat verirken oybirliği kararını şart koşar (İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik m. 5/1-b). Aynı Yönetmelik, dışarıya servis yaparak günde 500'den az kişilik yemek üreten yerleri üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese sayar (Ek-2, 6.17).

Kanun bu yerlerin dairede "açılmasını" oybirliğine bağlar. Mutfakta ara sıra sipariş hazırlamakla dairede düzenli üretim yapmak arasındaki sınırı bir ölçüyle çizmez. Komşular kullanımı Kanuna aykırı bulursa sulh hukuk mahkemesinden hâkimin müdahalesini isteyebilir (KMK m. 33). Yönetim planı ve kat malikleri kurulu kararları için Kat Mülkiyeti Kanunu 2026 yazısına bakılabilir.

Dükkân kiralayıp yemek satmak ise ayrı bir süreçtir; ruhsat ve gıda kaydı adımları kafe açma şartları yazısında.

İnternetten ve sosyal medyadan satış

• Muafiyet. Yalnız internetten satan kişi m. 9/10 muafiyetini kullanır; bunun için bütün satış bedelinin ticari banka hesabına alınması şarttır. Elden nakit tahsilat bu şartla bağdaşmaz.
• Ön bilgilendirme. İnternetten veya mesajla sipariş alan satıcı, sözleşme kurulmadan önce alıcıya ürünün temel niteliklerini, adını veya unvanını, vergi kimlik numarasını, açık adresini ve iletişim bilgilerini bildirmek zorundadır (Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 5).
• Cayma hakkı. Tüketicinin isteğine göre hazırlanan ürünler, çabuk bozulabilen mallar ve belirli bir tarihte yapılacak yiyecek-içecek tedariki cayma hakkının istisnasıdır (m. 15/1-b, c, g). Bu nedenle evden satılan yemek, alıcı fikrini değiştirdi diye geri alınmak zorunda değildir.
• Ayıplı ürün. Bozuk, eksik veya sağlığa zararlı ürün için tüketicinin ayıplı mal hakları saklıdır. Uyuşmazlıklar tutarına göre tüketici hakem heyetinde veya tüketici mahkemesinde çözülür; ayrıntı tüketici hakem heyeti 2026 yazısında.

Kayıtsız satışın sonuçları

5996 sayılı Kanundaki tutarlar Kabahatler Kanununun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; 2026'da ödenecek tutar tablodaki rakamlardan yüksektir. Gıda şikâyetleri 174 Gıda Hattına bildirilir.