Polis Olmaya Engel Hastalıklar 2026: Bel Fıtığı, Göz, Renk Körlüğü, Psikiyatri ve Sağlıktan Elenince İtiraz ve Dava

Aranan kural: A dilimi ve "mevcut sağlık durumu"

Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği (RG 03.01.2018; hastalık listesi RG 29.09.2019'da yeniden yazıldı, son değişiklik RG 18.03.2021) her hastalığı ağırlığına göre beş dilime ayırır. A dilimi sağlamdır; B'den E'ye doğru ağırlık artar. Aynı dilimin sonucu kişinin konumuna göre değişir:

• Aday: Yalnız A dilimi kabul edilir. "B-C-D-E dilimlerinde geçen hastalığı olanlar ... öğrenci olamazlar" (m. 5/1). Yönetmelik her branşın A dilimine aynı cümleyi koyar: sürekli ilaç veya diyetle kontrol gerektiren, tedavisiz dönemde de takip isteyen hastalıklar ve doğuştan ya da sonradan organ eksikliği, listede ayrıca sağlam sayılmadıkça öğrenciliğe engeldir.
• Okuldaki öğrenci: A, B ve C dilimindeki öğrenci okula devam eder; D ve E dilimindeki devam edemez. Psikiyatride C dilimi de devam engelidir (m. 11/6-7).
• Görevdeki polis: A, B ve C dilimindeki polis görevine devam eder; D dilimindeki polis Emniyet Hizmetleri Sınıfında çalışamaz (m. 16).

Listede karşılığı olmayan bir durumda dilime, muayeneyi yapan hastanenin uzmanı ve sağlık kurulu hastalığın seyrine ve derinliğine bakarak karar verir (m. 21). Yönetmeliğin en sert kuralı zamanla ilgilidir: "Aday, mevcut sağlık durumu ile değerlendirilir. Tedavi veya operasyonla düzelebilen patolojilerin, adaylıktan önce düzeltilmiş olması gerekmektedir." Muayeneden sonra tedavi veya ameliyat için süre verilmez (m. 7/2-a, 10/4). Ameliyatın kendisi listede engel sayılmıyorsa (kasık fıtığı, hemoroid, halluks valgus ameliyatı gibi) aday onu sınavdan önce yaptırmalı ve iyileşmenin tamamlandığını gösteren raporu sağlık geçmişiyle birlikte sunmalıdır.

Polis olmaya engel hastalıklar listesi (2026)

Aşağıdaki tablo en çok sorulan durumlarda A dilimi sınırını ve engel sayılan hâli gösterir. Tablo bir özettir: kendi tanınızı EK-3'ün tam metniyle karşılaştırın. Sağlık kurulu raporundaki "EK-3-9-B-8-a" gibi numara, durumunuzun hangi satıra girdiğini gösterir; ilk rakam branşı, harf dilimi bildirir.

Dövmeden farklı olarak sedef ve vitiligo gibi süreğen deri hastalıkları vücudun kapalı bir bölgesinde olsa da engeldir; yönetmelik "vücudun neresinde olursa olsun" der (EK-3-12-B-2-a). Danıştay İkinci Dairesi, meme başı çevresindeki vitiligo lekeleri nedeniyle ilişiği kesilen adayın davasının reddini onadı; o dosyada hakem raporları birbirini tutmamış, bölge idare mahkemesinin başvurduğu üçüncü hastane vitiligoyu doğrulamıştı (E.2025/1081, K.2025/2585, 20.05.2025, oybirliği). Varikosel, hidrosel ve bunların ameliyatı, tek testis ya da tek over yokluğu, safra kesesi ameliyatı ve sorunsuz geçmiş pnömotoraks ise A dilimindedir. Çarşı ve mahalle bekçisi adaylarında da aynı A dilimi şartı aranır (m. 24).

En çok elenilen dört konu: bel fıtığı, göz, renk körlüğü, psikiyatri

Bel ve boyun fıtığı

Yönetmelik fıtığı, ameliyatını ve iyileşmiş hâlini aynı satırda sayar. Ortopedi bölümünün B diliminde "boyun-göğüs-bel fıtıkları, disk patolojileri, sinir sıkışmaları", omurgaya "yapılmış her türlü cerrahi müdahale" ve "tıbbi veya cerrahi olarak tedavi edilebilen, sekelsiz iyileşmiş disk hernileri" yer alır (EK-3-9-B-8); nöroloji bölümü disk dejenerasyonunu ve hernisini ayrıca B dilimine koyar (EK-3-10-B-8). Ameliyat olup ağrısı geçen aday da bu kurala takılır.

Davalarda tartışma çoğu zaman tanının kendisidir: MR'da görülen "bulging" (diskin hafif taşması) ya da "protrüzyon" fıtık mıdır? Danıştay İkinci Dairesi bu soruyu hakem hastaneye bırakır, ama hakem raporunun ilk rapordan neden ayrıldığını açıklamasını ister. İdarenin hastanelerinin "L4-L5 protrüzyon, sinir köküne temas" bulduğu, mahkemenin gönderdiği hakem hastanenin ise adayı A dilimine uygun bulduğu dosyada Daire, hakem raporunda ilk rapora itibar edilmemesinin gerekçesi olmadığı için ek rapor ya da yeni bir hakem raporu alınmasını istedi ve adayın lehine verilen iptal kararını bozdu (E.2025/1717, K.2026/174, 13.01.2026, oyçokluğu). İdarenin raporlarıyla hakem raporları çeliştiğinde adayın aleyhine verilen kararı da aynı gerekçeyle bozdu; o dosyada bölge idare mahkemesi, kurulda nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanı bulunmadığı için raporu eksik saymıştı (E.2024/4209, K.2025/3057, 17.06.2025, oyçokluğu).

Fıtık tanısıyla elendiyseniz dava dilekçesinde hakem hastaneden hem idarenin raporundaki tanının doğruluğunu hem bugünkü durumunuzu incelemesini isteyin. Kurulda ortopedi uzmanının yanında beyin ve sinir cerrahisi uzmanının da bulunmasını talep edin; yönetmelik, tespit edilen hastalığın branşındaki uzmanın raporu onaylamasını şart koşar (m. 7/2-g).

Göz: miyopi, astigmat ve lazer

Her gözde ayrı ayrı hesaplanan kırma kusuru (sferik ve silindirik değerlerin toplamı) miyopide −2, hipermetropide +1 diyoptriyi geçemez. Gözlük veya lensle düzeltilmiş görmenin iki göz toplamı en az 20'de 16 olmalıdır; bir göz 10'da 7 ise diğer göz 10'da 10 görmelidir (EK-3-7-A-3). Gözlük kullanan aday da polis olabilir; belirleyici olan kusurun derecesidir.

Lazer ameliyatı (keratorefraktif cerrahi) ayrı bir satırdır: "Görmesi, tashihle B dilimi kadar olan, keratorefraktif ameliyat geçirmiş olanlar" B dilimindedir (EK-3-7-B-7). Kural, ameliyattan sonra görmesi ancak B dilimi düzeyine çıkabilen adayı engeller; ameliyattan sonra görmesi ve kırma kusuru A dilimi sınırında kalan aday A dilimindedir. Danıştay'ın onadığı kararlarda hakem hastaneler iki gözünden lazer olmuş bir PAEM adayını ve tek gözü lazerli bir POMEM adayını EK-3-7-A-3'e uygun buldu ve ilişik kesme işlemleri iptal edildi (Sekizinci Daire, E.2020/5065, K.2022/7378, 08.12.2022; İkinci Daire, E.2023/4193, K.2024/3614, 11.06.2024). Hakem raporu adayı "B-7'ye uyar" diye nitelendirip ardından "öğrenci olur" derse rapor kendisiyle çelişir; Danıştay böyle bir rapora dayanan iptal kararını bozdu (Sekizinci Daire, E.2020/4688, K.2022/1735, 16.03.2022). Lazerli aday bu yüzden hakem hastaneden görme düzeyinin ve kırma kusurunun A dilimi sınırında olup olmadığını açıkça yazmasını istemelidir.

Danıştay mutlak lazer yasaklarını da iki kez iptal etti. Eski polis sağlık yönetmeliğindeki "Göze ait hiçbir operasyon ve lazer müdahalesi geçirmemiş olacak" kuralını Sekizinci Daire 20.06.2012'de iptal etti, İdari Dava Daireleri Kurulu kararı 13.11.2014'te onadı (Anayasa Mahkemesinin Muhammet Kaya kararında, §§ 9-11). İkinci Daire de görmesi tam olan lazerli adayı eleyen askerî sağlık yeteneği yönetmeliği kuralını iptal etti (E.2023/3381, K.2025/4032, 30.09.2025, oybirliği). Gerekçe iki kararda aynıdır: sağlık şartı hizmetin gereğine bağlı olmalıdır ve idare, görmesi tam olan kişide lazerin hangi sakıncayı doğurduğunu göstermelidir. Hacettepe Adli Tıp uzmanları da 2012'den beri lazerle kırma kusuru düzeltilen adayların öğrenciliğe kabul edildiğini yazar (Akçan ve diğerleri, 2017, s. 121).

Lazeri elendikten sonra yaptırmak ise sonucu çoğu zaman değiştirmez. 2003 tarihli eski yönetmelik döneminde astigmat nedeniyle elenip işlemden sonra lazer olan bir bekçi adayının davasını Samsun Bölge İdare Mahkemesi, düzeltmenin sevk edilen hastanedeki muayeneden önce yapılması gerektiği gerekçesiyle reddetti; Anayasa Mahkemesi bu yorumu keyfî bulmadı (Emre Safa Turkan, 18.12.2024, §§ 20-22). Yürürlükteki yönetmelik muayeneden sonra süre verilmeyeceğini açıkça yazar (m. 7/2-a).

Renk körlüğü

Kısmi ya da total renk körlüğü (diskromatopsi) B dilimindedir (EK-3-7-B-11) ve renk görme muayenesinde lens kullanılmasına izin verilmez (EK-3-7-A-1). "Hafif" ya da "kırmızı-yeşil" ayrımı sonucu değiştirmez; yönetmelik kısmi renk körlüğünü de sayar.

Renk körlüğü davalarında belirleyici olan testin doğru yapılıp yapılmadığıdır. Danıştay İkinci Dairesinin onadığı kararlarda idarenin hastaneleri "diskromatopsi" tanısı koymuş, mahkemenin gönderdiği hakem hastaneler ise adayın Ishihara kartlarının hepsini okuduğunu ve renkli görmesinin tam olduğunu bildirmişti. İdare, renk körlüğünün doğuştan ve tedavisiz olduğunu, muayeneye başkasının girmiş olabileceğini ileri sürünce mahkeme adayı ikinci bir hakem hastaneye gönderdi; o rapor da renk görmeyi tam buldu ve ilişik kesme işlemi iptal edildi (E.2023/3680, K.2025/1831, 16.04.2025; benzer: E.2023/3474, K.2025/1825, 16.04.2025; E.2023/3668, K.2025/1664, 09.04.2025). İdare bu itirazı sık yaptığı için hakem hastaneye kimliğinizle başvurun; çelişen raporlar karşısında Danıştay, adayın görevli eşliğinde, kimlik ve fotoğrafıyla yeni bir üniversite hastanesine gönderilmesini istemiştir (Sekizinci Daire, E.2021/2315, K.2023/1261, 16.03.2023).

Psikiyatri: geçmiş, ilaç ve iki yıl kuralı

Ruh sağlığında A dilimi, geçmişte ve hâlen ruhsal hastalık bulunmamasıdır; yönetmelik buna bir istisna koyar: "Son iki yılın semptomsuz ve tedavisiz geçirilmesi psikiyatrik yönden sağlam kabul edilir." Geçirilmiş depresyon, anksiyete, obsesif kompulsif bozukluk, uyum bozukluğu ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu B dilimindedir ve iki yıl belirtisiz ve ilaçsız geçince engel olmaktan çıkar. İntihar girişimi, bipolar bozukluk, psikotik bozukluklar ve A ile B kümesi kişilik bozuklukları D dilimindedir; bunlarda süre işlemez (EK-3-11-A-1-a, 11-D). Kekemelik gibi hafif ve orta konuşma bozuklukları ile kendine zarar verme izleri de B dilimindedir.

Sağlık kurulu geçmiş muayene ve ilaç kayıtlarını gösteren sistemlere bakar; okuduğumuz kararlarda hakem hastaneler e-Nabız kayıtlarını inceledi. Son iki yıl içinde psikiyatri muayenesi ya da psikotrop ilaç kaydı görülürse adaydan, ilacı yazan hastaneden kendisinin alacağı ve ilacın neden yazıldığını gösteren bir epikriz raporu istenir. İlaç psikiyatrik bir tanı için değil de başka bir branştaki tedaviye destek için ya da tanı ölçütünü karşılamayan geçici bir durum için yazılmışsa aday "öğrenci olur" kararı alabilir; epikriz getirilmezse "öğrenci olamaz" kararı verilir (EK-3-11-A-1-b).

Danıştay İkinci Dairesi iki yıl kuralını adayın lehine uyguladı: e-Nabız'da 2016-2018 arasında üç psikiyatrik reçete, Mart 2021 ve Şubat 2022'de birer antidepresan reçetesi bulunan, hakem hastanenin muayenesinde aktif bir bulgu saptanmayan adayın ilişiğinin kesilmesini iptal eden kararı onadı (E.2025/1082, K.2025/2341, 08.05.2025, oybirliği). Sekiz yıl önceki bir epikriz raporuna dayanılarak intihar girişimi gerekçesiyle ilişiği kesilen adayın davasında da mahkemenin hakem hastaneye başvurmadan davayı reddetmesini bozdu (E.2025/1751, K.2026/323, 04.02.2026, oyçokluğu). Kayıtlarda görünen ilaç raporu kişinin başvurusu olmadan, örneğin salgın döneminde sistemce yenilenmiş olabilir; Daire böyle bir dosyada raporların nasıl düzenlendiğinin ve ilaçların gerçekten alınıp alınmadığının araştırılmasını istedi (E.2024/4693, K.2025/2667, 22.05.2025, oyçokluğu). Bu yüzden eczane kayıtlarınızı ve reçeteyi yazan hekimden alacağınız açıklamayı dosyaya koyun.

Sağlık raporu nasıl alınır, kararı kim verir?

1. Ön sağlık kontrolü (sınavdan önce). Sınav komisyonundaki doktor adayın doldurduğu sağlık bilgi formunu inceler, anamnez alır ve fizik muayene yapar (ETSŞY m. 25). Boy, kilo, açıkta kalan dövme ve izler, görünür şekil bozuklukları burada elenir. Komisyon "öğrenci adayı olur" ya da gerekçeli olarak "olamaz" kararı verir; "olamaz" kararı alan aday fiziki yeterlilik sınavına giremez ve aynı dönemde başka komisyona başvuramaz (POMEM Giriş Yönetmeliği m. 11, 13/3). Kılavuzlar bu karara itiraz edilemeyeceğini söyler; bu ifade idari itirazı kapatır, dava yolunu kapatmaz (Anayasa m. 125).
2. Sağlık bilgi formu. Aday geçirdiği hastalıkları, ameliyatları, askerlik raporlarını ve daha önce sağlık nedeniyle elendiğine ilişkin belgeleri bildirmek zorundadır (m. 9, EK-2). Formda gizlenen bir durumun okulda ya da memuriyette anlaşılması ilişik kesme nedenidir. Danıştay ise formda kulağındaki sorunu bildiren, giriş raporu "sağlam" çıkan ve mezuniyete kadar okuyan öğrencinin sonradan elenmesinde, sorunun kayıt sırasında var olup olmadığının ve öğrencinin statüsünün araştırılmasını istedi (Sekizinci Daire, E.2020/2393, K.2022/6416, 10.11.2022).
3. Giriş raporu (geçici kayıttan sonra). Okul adayı resmî yazıyla tam teşekküllü bir devlet, eğitim ve araştırma ya da üniversite hastanesine gönderir; özel hastanelerin ve vakıf üniversitesi hastanelerinin raporu bu iş için kabul edilmez (m. 4/1-m, 7, 18). Rapor on sekiz branşın muayenesini, akciğer grafisini, batın ultrasonunu, EKO, EKG, solunum testi ve odyometriyi, kan ve idrar tahlillerini içerir (EK-1). Teşhis ve karar haneleri boş bırakılamaz; hastalık tespit edilirse dilimi yazılır (m. 7/2-e, f). Rapor ve buna bağlı tetkiklerin gideri, POMEM'in karşıladığı giderlerin dışındadır (POMEM Giriş Yönetmeliği m. 18/2).
4. Sağlık Komisyonu. Rapor Emniyet Genel Müdürlüğü Sosyal Hizmetler ve Sağlık Dairesi Başkanlığındaki Sağlık Komisyonuna gider. Rapor yönetmeliğe uygun ve çelişkisizse Komisyon tek raporla "Öğrenci Olur" ya da "Öğrenci Olamaz" kararı verir. Rapor yönetmeliğe aykırıysa Komisyon onu aynı hastaneye iade eder, adayı başka bir hastaneye ya da daha önce rapor vermemiş bir danışman hastaneye gönderir (m. 10, 19). Sevk edilen aday aynı ilde ertesi mesai günü bitimine, il dışında üç iş günü içinde hastaneye başvurmak zorundadır; başvurmayanın adaylığı sona erdirilir (m. 10/3).
5. İlişik kesme. "Öğrenci Olamaz" kararı alan adayın ilişiği Polis Akademisi Başkanlığının onayıyla kesilir (POMEM ve PMYO Giriş Yönetmelikleri m. 17/2). Dava edilecek işlem bu onaydır; hastane raporunun kendisine ise Emniyet Genel Müdürlüğüne itiraz edilir (aşağıda). Sağlık raporu ve güvenlik soruşturması geçici kayıttan itibaren 60 gün içinde tamamlanmazsa aday elenmez, bir sonraki eğitim-öğretim yılına planlanır (m. 18/4).

Sağlık nedeniyle ilişiği kesilen adaydan harçlık ve eğitim masrafı istenmez (3201 sayılı Kanun ek m. 24/5; Polis Akademisi öğrencilerinden alınacak tazminata dair yönetmelik m. 5/3). Boy sınırına yakın adaylar için bir uyarı: adli tıp uzmanlarının çalışmasına göre yetişkin boyu gün içinde 3 santimetreye kadar değişebilir; sınırda kalan aday ölçümün dinlenmiş hâlde ve kalibre edilmiş cihazla tekrarlanmasını isteyebilir (Akçan ve diğerleri, 2017, s. 122). Ön sağlık kontrolündeki boy ölçümü sık dava konusu oluyor: Danıştay İkinci Dairesinin 2024-2025'te okuduğumuz yedi kararında ilk derece mahkemesi, boy kısalığı, boyun eksik ölçülmesiyle yüksek çıkan beden kitle indeksi ya da düztaban gerekçesiyle verilen "öğrenci adayı olamaz" kararını iptal etmiş, bölge idare mahkemesi idarenin istinaf başvurusunu reddetmişti; Danıştay idarenin temyiz istemlerini, öğrenciliğe hiç alınmama işlemi temyize açık olmadığı için inceleme dışı bıraktı (ör. E.2024/1285, K.2025/2670, 22.05.2025; E.2024/4191, K.2025/1652, 09.04.2025; E.2024/2265, K.2024/3858, 09.07.2024).

Elendim: itiraz, yeniden başvuru ve dava

Aşağıdaki yollar birbirini dışlamaz. Süreleri farklı tarihlerden başladığı için hepsini aynı gün takvime yazın.

1. Rapora itiraz (30 gün, Emniyet Genel Müdürlüğüne). 19.05.2026'da yürürlüğe giren Sağlık Raporları Yönetmeliği, Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğine göre düzenlenen raporlara bir itiraz yolu açtı. İtirazı aday (küçükse velisi) Emniyet Genel Müdürlüğüne yapar; hastaneye ya da il sağlık müdürlüğüne doğrudan yapılan itiraz kabul edilmez (m. 61/1). Süre, raporun adayın e-Devlet hesabına aktarılmasından itibaren 30 gündür ve süre geçtikten sonra yapılan itiraz kabul edilmez (m. 63/1). Bu süre ilişik kesme kararını beklemeden işlemeye başlayabilir; raporunuzu e-Devlet'te izleyin. Emniyet Genel Müdürlüğü itirazı uygun bulursa il sağlık müdürlüğünden hakem hastane ister; il sağlık müdürlüğü emniyet raporlarında yetkili, ilk raporu vermemiş, aynı ya da üst düzeydeki en yakın hastaneyi belirler (m. 61/1-2, 61/5). Aday hakem hastanenin kendisine bildirilmesinden itibaren 20 gün içinde randevu alır; hastane işlemleri 15 gün içinde başlatır ve raporu 30 gün içinde tamamlar (m. 63/4). İkinci rapora da itiraz edilir ve Genel Müdürlük uygun görürse bölge hakem hastanesine gidilir (m. 61/4). İtirazın kabul edilip edilmeyeceğine ve yeni raporun yeterliliğine Emniyet Genel Müdürlüğü karar verir (m. 61/3); itirazdan vazgeçen ya da süreleri kaçıran adayda ilk rapor geçerli hâle gelir (m. 63/7). Bu yönetmelik diğer yönetmeliklerdeki aykırı hükümlerden önce uygulanır (m. 70/2).
2. İptal davası (60 gün). İlişik kesme onayının yazılı bildiriminden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (2577 sayılı Kanun m. 7). Sağlık Raporları Yönetmeliği itirazı dava açmanın ön şartı olarak yazmaz; öğretide, Danıştay içtihadına dayanılarak, zorunlu bir idari itirazın ancak kanunla getirilebileceği kabul edilir (Çınar, 2024, s. 992). Bu itirazın dava süresine etkisini çözen bir Danıştay kararına 28.10.2026 itibarıyla rastlamadık. En güvenli yol ikisini birlikte yürütmektir: rapora 30 gün içinde itiraz, ilişik kesme onayına tebliğden itibaren 60 gün içinde dava. İtiraz uzarsa bir başka risk doğar: sağlık işlemleri geçici kayıttan itibaren 60 gün içinde bitmezse aday bir sonraki eğitim-öğretim yılına planlanır (POMEM Giriş Yönetmeliği m. 18/4). Davanın ayrıntıları aşağıda.
3. Bir yıl içinde bir defalık yeniden başvuru. POMEM ve PMYO Giriş Yönetmeliklerinin 17. maddesinin 3. fıkrası, "öğrenci olamaz" kararı alan adaya ilişiğinin kesildiği tarihten itibaren bir yıl içinde, bir defaya mahsus, devlet, eğitim ve araştırma ya da devlet üniversitesi hastanesinden kendisinin alacağı ve elenme nedeni olan sorundan iyileştiğini gösteren durum bildirir sağlık kurulu raporuyla Polis Akademisi Başkanlığına başvurma hakkı verir. Sağlık Dairesi raporu uygun bulursa aday yeniden giriş raporuna gönderilir; "Öğrenci Olur" kararı çıkarsa ve diğer giriş şartları sürüyorsa okula planlanır, devamsızlık sınırını aşmamışsa kaldığı yerden devam eder, eğitimini tamamlamışsa atanmak üzere bildirilir. Bu yol gerçekten düzelen ve ameliyatı listede engel sayılmayan durumlarda işe yarar: beden kitle indeksi, kansızlık, kasık fıtığı ya da halluks valgus ameliyatı gibi. Bel fıtığı ameliyatında ve eklem içi ameliyatta ameliyat edilmiş olmanın kendisi B dilimidir; bu yolla aşılamaz. İtiraz aşamaları tamamlanarak kesinleşen ve polisliğin sürekli yapılamayacağını belirten bir rapordan sonra, sağlık kriterleri değişmedikçe ya da bir hekim iyileşmeyi tespit etmedikçe aynı amaçla yeni rapor düzenlenmez (Sağlık Raporları Yönetmeliği m. 66/2). Başvurunun reddi de 60 gün içinde dava edilebilir.
4. Sonraki dönem sınavına başvuru. Sağlık nedeniyle elenen aday, polis eğitim kurumlarından çıkarılmış sayılmaz ve giriş sınavlarına yeniden başvurabilir (POMEM Giriş Yönetmeliği m. 8/1-j, 21/2: "Sağlık Yönetmeliği hükümleri hariç"). Yaş sınırını (POMEM'de sınav yılının 1 Ocağında 30, PMYO'da 26 yaş) ve sağlık bilgi formunda önceki elenmeyi bildirme yükümlülüğünü hesaba katın.

Ön sağlık kontrolündeki komisyon kararı bir hastane raporu değildir; Sağlık Raporları Yönetmeliğindeki itiraz bu karara uygulanmaz ve kılavuzlar komisyon kararlarının kesin olduğunu söyler. Bu kararın tek yolu davadır. Sağlık Komisyonunun adayı kendiliğinden danışman hastaneye göndermesi ise idarenin takdirindedir (Danıştay İkinci Daire, E.2021/2288, K.2025/5563, 27.11.2025).

Davada hakem hastane: mahkeme neye bakar?

Mahkeme ve kanun yolu. Yetkili mahkeme işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32). Geçici kayıttan sonraki ilişik kesme onayını Ankara'daki Polis Akademisi Başkanlığı verdiği için bu davalar Ankara idare mahkemelerinde görülür; okuduğumuz kararlarda istinaf merci Ankara Bölge İdare Mahkemesi, hakem hastaneler Ankara'daki şehir, eğitim ve araştırma ve üniversite hastaneleriydi. Ön sağlık kontrolündeki "olamaz" kararını ise sınavın yapıldığı polis meslek eğitim merkezinin komisyonu verir; Danıştay bu davalarda o merkezin bağlı olduğu idare mahkemesini yetkili saydı (Sekizinci Daire, E.2021/4747, K.2021/4444, 07.10.2021: Bitlis için Van; E.2021/6934, K.2021/5371, 16.11.2021: Bilecik için Sakarya). Öğrencilik statüsünden çıkarma sonucunu doğuran işlemlerde bölge idare mahkemesinin kararına karşı Danıştay'da temyiz yolu açıktır (İYUK m. 46/1-d); bu davalara Danıştay İkinci Dairesi bakar. Ön sağlık kontrolünde elenen adayın davası ise öğrenciliğe hiç alınmama işlemidir; bu davalarda bölge idare mahkemesinin kararı kesindir (E.2024/1285, K.2025/2670).

Hakem raporunda aranan üç şey. Mahkeme adayı ara kararla bir eğitim ve araştırma ya da üniversite hastanesine gönderir. Danıştay kararlarından çıkan ölçüt şudur:

• Rapor tanıyı ve EK-3'teki dilimi açıkça yazmalıdır. "Polislik açısından göz muayenesi uygun değildir" gibi tanısız ve dilimsiz bir sonuç hükme esas alınamaz; adayın bütün raporlarıyla birlikte yeniden hakem hastaneye gönderilmesi gerekir (E.2025/2540, K.2025/3497, 11.09.2025, oyçokluğu). 19.05.2026'dan beri yönetmelik de emniyet raporlarının karar hanesine yalnız dilimin yazılmasını ve klinik durum, tanı ve dilim arasında çelişki bulunmamasını şart koşar (Sağlık Raporları Yönetmeliği m. 14/6).
• Rapor adayın elenme nedeni olan tanıyı ve A dilimi ölçütlerini ele almalıdır. Platini dört ay önce çıkarılmış adayı A dilimi ölçütlerini tartışmadan B dilimine koyan hakem raporu yetersiz bulundu (E.2025/1912, K.2025/5995, 16.12.2025, oyçokluğu).
• Rapor idarenin raporlarından ayrılıyorsa nedenini açıklamalıdır; açıklamıyorsa mahkeme ek rapor ya da başka bir hakem hastaneden rapor alır (E.2025/1717, K.2026/174, 13.01.2026). Raporlar birbirini tutmadığında mahkeme yeni bir üniversite hastanesine başvurur (Sekizinci Daire, E.2021/198, K.2023/836, 24.02.2023).

Bu kararların birçoğunda bir karşı oy, hakem hastanenin adayı yeniden muayene etmekle yetinmeyip idarenin dayandığı raporun bilime uygun olup olmadığını incelemesi gerektiğini savunur (ör. E.2025/1526, K.2025/5915, 11.12.2025, karşı oy); öğretide de mahkemenin yeni rapor alıp ona göre karar vermesinin idarenin yerine geçmek anlamına geldiği eleştirisi vardır (Çınar, 2024, s. 985). Dairenin 2026 kararları ilk rapora cevap verilmesini istemeye başladı. Bu yüzden dava dilekçesinde hakem hastaneden iki soruya birlikte cevap istenmesi en sağlam yoldur: idarenin raporundaki tanı doğru mu ve adayın bugünkü durumu EK-3'ün hangi dilimine giriyor?

Ölçüm sınırı dar okunur. Halluks valgusta yönetmelik, açının 25 dereceyi ve intermetatarsal açının 10 dereceyi aşmasını arar (EK-3-9-B-9-c). Danıştay İkinci Dairesi bu cümleyi adayın aleyhine okudu: A dilimi için iki açının da sınırın altında kalması gerekir, birinin aşılması yeter. Hakem hastane bir ayakta 23 derece halluks valgus ve 17 derece intermetatarsal açı ölçünce Daire, adayın lehine verilen iptal kararını bozdu (E.2025/1632, K.2025/5997, 16.12.2025, oybirliği). Sınıra yakın ölçümlerde hakem raporunda her açının ayrı ayrı yazılmasını isteyin. Skolyozda idarenin hastanelerinin 14 ile 18 derece, hakem hastanenin 7 ve 10 derece ölçtüğü dosyada hakem raporuna dayanan iptal kararı onandı (E.2025/1526, K.2025/5915, 11.12.2025).

Rapora itiraz hakkı. Hakem raporu taraflara tebliğ edilir; tebliğden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlanmasını, belirsiz noktaların açıklanmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını isteyebilirsiniz (HMK m. 281, İYUK m. 31). Rapor taraflara tebliğ edilmeden verilen karar usulden bozulur (E.2023/3594, K.2025/1897, 21.04.2025, oybirliği).

Elendikten sonra tedavi olursam? İçtihat bu soruda iki yönlüdür. Yönetmelik muayeneden sonra süre vermez; Samsun Bölge İdare Mahkemesi işlemden sonra lazer olan bekçi adayının davasını bu gerekçeyle reddetti ve Anayasa Mahkemesi bu yorumu keyfî bulmadı (Emre Safa Turkan, § 22). Danıştay'ın çoğunluğu ise hakem hastanenin yargılama sırasındaki tespitini esas alıyor: Sekizinci Daire, miyopi nedeniyle ilişiği kesildikten sonra gözünden tedavi olan ve hakem hastanece "öğrenci olabilir" bulunan adayın lehine verilen iptal kararını onadı (E.2020/3221, K.2022/4217, 16.06.2022, oyçokluğu); İkinci Daire de eleme raporundan sonra, Aralık 2023'te halluks valgus ameliyatı olan adayın davasında ameliyattan sonra ölçülen açıları esas aldı (E.2025/1198, K.2025/6343, 30.12.2025, oybirliği). Sekizinci Dairedeki karşı oy, sonradan tedavinin işlem tarihinde hukuka uygun olan işlemi hukuka aykırı hâle getirmeyeceğini ve adayın yolunun bir yıl içindeki m. 17/3 başvurusu ya da yeni sınav olduğunu savundu. Bu belirsizlikte iki yol birlikte yürütülebilir: işlemi süresinde dava etmek ve iyileşme gerçekleştiyse bir yıl içinde m. 17/3 başvurusunu yapmak.

Yönetmelik başvurudan sonra değişirse. Danıştay iki yönde de adayı koruyor. Başvurudan sonra sertleşen kural adaya uygulanmaz: İkinci Daire, sınava 2003 tarihli yönetmelik döneminde başvuran ve işlem tarihinde yürürlüğe giren 2018 yönetmeliğine dayanılarak keratokonus nedeniyle ilişiği kesilen adayın işlemini, başvuru dönemindeki yönetmelikte bu hastalık sayılmadığı için hukuka aykırı buldu (E.2023/3603, K.2023/4860, 23.10.2023, oybirliği). Dava sürerken lehe değişen kural ise dikkate alınır: Sekizinci Daire "lehe olan hükmün uygulanması" ilkesiyle 2019 değişikliğinin hemanjiom ve benzeri durumlar için getirdiği esnek kuralın uygulanmasını istedi (E.2020/474, K.2021/4327, 06.10.2021) ve halluks valgusta yeni yönetmeliğin açı sınırına göre adayı sağlam bulan hakem raporuyla ilişik kesme işlemini iptal etti (E.2017/3025, K.2021/2684, 26.05.2021).

Yürütmenin durdurulması. Eğitim dönemini kaçırmamak için dilekçede yürütmenin durdurulmasını isteyin (İYUK m. 27/2). Bir dosyada aday ilişiğinin kesildiği günün ertesi günü dava açmış, mahkeme iki ayrı kararla yürütmeyi durdurmuş ve aday eğitimine kesintisiz devam etmişti; Danıştay iptal kararını onadı, zarar doğmadığı için özlük hakkı talebinin reddini de yerinde buldu (E.2023/3668, K.2025/1664, 09.04.2025, oybirliği).

Davayı kazanırsam ne olur?

İdare iptal ya da yürütmeyi durdurma kararını kural olarak 30 gün içinde uygular (İYUK m. 28/1). 7588 sayılı Kanunla 11.07.2026'da eklenen "kararlar kesinleştikten sonra uygulanır" kuralı terör örgütleriyle irtibat ve güvenlik soruşturması davaları içindir; sağlık şartı davasını kapsamaz. Kesinleşmemiş bir kararla okula dönen aday ise kararın üst mahkemede bozulması riskini taşır. Kanun koyucu bu riskin gerçekleştiği kişiler için iki kez geçiş hükmü çıkardı: sağlık şartı nedeniyle ilişiği kesilip yargı kararıyla eğitime devam ederek mezun olan, polis memuru ya da amiri olarak atanan, sonra "sağlık sebeplerine dayanan yargı kararı gereğince" memurluktan ilişiği kesilenler altı ay içinde Emniyet Genel Müdürlüğüne başvururlarsa Genel İdare Hizmetleri Sınıfında durumlarına uygun bir unvana atanır (3201 sayılı Kanun geçici m. 31, 2022; geçici m. 32, 7587 sayılı Kanun m. 3). Geçici 32. madde 01.07.2026'da yürürlüğe girdi; altı aylık süre 01.01.2027'de doluyor. O gün resmî tatil olduğu için bu durumdaki kişi başvurusunu Aralık 2026 bitmeden yapmalıdır.

Başka bir nedenle (örneğin güvenlik soruşturması) ilişiği kesilen ve davayı kazanan adaydan yeniden sağlık raporu istenmesi ayrı bir sorundur. Yönetmelik, öğrencilikten altı aydan uzun ayrı kalıp dönen için yeni giriş raporu ister (ETSŞY m. 12/1). Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ise daha önce "öğrenci olur" raporu almış ve güvenlik soruşturması işlemi iptal edilen adayın, okula dönüşte aldırılan yeni raporla işitme kaybı gerekçesiyle elenmesini hukuka aykırı buldu: iptal kararı önceki hâli geri getirir ve aday ilişik kesme tarihinde sağlık şartlarını taşıyordu (E.2023/43, K.2024/709, 28.03.2024, oyçokluğu; karşı oy yeni rapor istenebileceği görüşünde). Güvenlik soruşturması davası için: POMEM güvenlik soruşturması.

Okulda veya görevdeyken sağlık sorunu çıkarsa

Öğrenci. Okulda ortaya çıkan hastalıkta öğrenciye son durum ve dilim belirtir sağlık kurulu raporu aldırılır; elinde rapor olmasa da Komisyon ya da idare gerekli görürse onu hastaneye gönderebilir (m. 11/5). A, B ve C dilimindeki öğrenci okula devam eder, D ve E dilimindeki devam edemez; psikiyatrik hastalıkta C dilimi de devam engelidir. Psikiyatri dışı bir nedenle D dilimine giren öğrenci isterse Emniyet Teşkilatında Emniyet Hizmetleri Sınıfı dışındaki uygun bir hizmet sınıfına atanır; E dilimindeki ve psikiyatrik nedenle ilişiği kesilen öğrenci teşkilatta memur olamaz (m. 11/6-8). Giriş raporu öğrencilik boyunca değişiklik olmazsa memuriyete giriş raporu sayılır (m. 12/3).

Görevdeki polis. A, B ve C dilimindeki polis görevine devam eder; C dilimindeki polis hastalığının ağırlığına göre faal görevler dışında çalıştırılabilir. D dilimindeki polis Emniyet Hizmetleri Sınıfında çalışamaz; dosyası maluliyet ya da hizmet sınıfı değişikliği için Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderilir. E dilimindeki personel hiçbir hizmet sınıfında çalışamaz (m. 16). İstirahat raporu süren memur, kendisi istemedikçe son durum raporu için hastaneye sevk edilemez (m. 15/3). Psikiyatrik raporda C, D veya E dilimi çıkarsa zati demirbaş tabanca ve üzerine kayıtlı silahlar geçici olarak muhafazaya alınır; B diliminde amir karar verir (m. 23). Rahatsızlığı düzelen personel sınıf değişikliğinden itibaren iki yıl içinde Emniyet Hizmetleri Sınıfına dönmek isteyebilir; psikiyatrik nedenle sınıfı değişen polis dönemez (m. 14/2-3). Danıştay bu iki sınırı da hukuka uygun buldu (İkinci Daire, E.2021/2288, K.2025/5563, 27.11.2025, oybirliği). Görevden kaynaklanan yaralanma ve maluliyet için: vazife malullüğü; SGK'nın maluliyet kararına itiraz için: malulen emeklilik reddi.

Yönetmeliğin kendisine karşı dava ve kanunilik sorunu

Aday, ilişik kesme işlemiyle birlikte dayanağı olan yönetmelik hükmünün iptalini de isteyebilir (İYUK m. 7/4); bu durumda dava Danıştayda ilk derece mahkemesi olarak görülür. Danıştay bu yolla mutlak lazer yasağını iptal etti, buna karşılık psikiyatrik nedenle sınıfı değişen polisin geri dönememesini ve danışman hastane hükmünü hizmet gerekleriyle bağdaşır buldu. Ölçüt her kararda aynıdır: sağlık şartı polisliğin gerektirdiği niteliğe bağlı olmalıdır (Anayasa m. 70).

Kanunilik tarafında bir gelişme var. Yönetmeliğin dayanak maddelerinden biri 4652 sayılı Kanunun 30. maddesidir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, dizdeki vitiligo plakları nedeniyle ilişiği kesilen bir POMEM adayının davasında eski yönetmeliğin cilt hükmünü bu madde, 3201 sayılı Kanunun 4. maddesi ve 657 sayılı Kanunun 48. maddesi çerçevesinde hukuka uygun buldu (E.2020/1354, K.2021/140, 28.01.2021, oyçokluğu). Anayasa Mahkemesi ise 30. maddedeki, polis meslek yüksekokullarına "alınacak öğrencilerde aranacak şartlar"ın yönetmelikle belirlenmesine imkân veren ibareyi, temel ilkeler kanunda çizilmediği için iptal etti (E.2025/194, K.2026/15); iptal 04.02.2027'de yürürlüğe girer. Kanun koyucu bu tarihe kadar PMYO giriş şartlarını kanuna yazmazsa, bu tarihten sonra PMYO adayı hakkında kurulan sağlık işlemine karşı açılan davada dayanak sorunu ileri sürülebilir. POMEM şartlarının dayanağı 3201 sayılı Kanunun ek 24. maddesidir ve bu hüküm hakkında iptal kararı yoktur. Kanunilik tartışmasının ayrıntısı: POMEM güvenlik soruşturması yazısının dava bölümü.