Malulen Emeklilik Reddedildi: Yüksek Sağlık Kuruluna İtiraz, Adli Tıp ve Dava

Ret neye dayanır: şartlar

Kişi ret yazısında önce hangi şartın eksik bulunduğuna bakar, çünkü itirazın yolu buna göre değişir. 5510 sayılı Kanun dört şart arar:

1. Çalışma gücü kaybı. İşçi ve esnaf için çalışma gücünün en az %60'ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmelidir (m. 25). Bu şart üzerindeki uyuşmazlık tıbbidir.
2. İşe girişten önceki malullük. Kişi sigortalı olarak ilk kez çalışmaya başlamadan önce çalışma gücünün %60'ını kaybetmişse, o hastalık veya engellilik nedeniyle malullük aylığı alamaz (m. 25). Kanun hastalığın işe girişte var olmasını değil, %60 düzeyindeki kaybın o tarihte bulunmasını arar.
3. Sigortalılık süresi ve prim günü. En az on yıldır sigortalı olmak ve 1800 gün prim; başkasının sürekli bakımına muhtaç olanlarda sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün yeterlidir (m. 26).
4. İşten ayrılma ve yazılı istek. Kişi malullüğü nedeniyle işten ayrıldıktan, esnafsa işyerini kapattıktan ya da devrettikten sonra yazılı istekte bulunur; Bağ-Kur'lunun prim borcu bulunmamalıdır (m. 26).

Engelli sağlık kurulu raporu bu tespitin yerine geçmez. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 30.4.2025 tarihli kararına konu dosyada sigortalının %100 engelli raporu vardı; SGK yine de çalışma gücü kaybının %60'a ulaşmadığını söyleyerek talebi reddetmişti. Sigortalı, dava sırasında Adli Tıp Kurumu 2. Üst Kurulunun raporuyla malul sayıldı (E.2025/668, K.2025/7288).

Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz

Kurum Sağlık Kurulunun kararına yapılan itirazı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu inceler (5510 sayılı Kanun m. 58 ve 95; Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği m. 16). Kurulun kararı Kurumun sağlık kurullarını bağlar (Yönetmelik m. 17).

• Dilekçe ve belgeler. Kişi itirazını SGK'ya dilekçeyle yapar; Kurum kararından sonra aldığı uzman raporlarını, tahlil ve görüntüleme sonuçlarını, hastane yatış belgelerini ekler.
• Kendi uzmanını dinletmek. Kanuna göre Yüksek Sağlık Kurulu, sigortalının talebi üzerine görevlendirdiği uzman bir hekimi dinlemek zorundadır (m. 58). Kişi dilekçesinde bu talebi açıkça yazar ve hekimin adını bildirir.
• Süre. Yönetmelik itiraz için ayrı bir süre öngörmüyor (15.10.2026 itibarıyla). Kişi yine de kararı öğrenir öğrenmez itiraz eder; aylık, malul sayılmasına esas tutulan rapor tarihi ya da yazılı istek tarihinden hangisi sonraysa onu izleyen ay başından başladığı için gecikme parasal kayıp demektir (m. 27).

Dava: Adli Tıp ve çelişen raporlar

Talebi reddedilen kişi iş mahkemesinde, malul olduğunun ve malullük aylığına hak kazandığının tespitini ister (5510 sayılı Kanun m. 101). 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, SGK'ya karşı dava açmadan önce Kuruma başvurulmasını ve talebin reddedilmesini şart koşar (m. 4); malulen emeklilik talebinin reddi bu şartı karşılar. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, SGK'nın, sigortalının dava açmadan önce Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz etmediği yönündeki temyiz itirazına rağmen dosyayı esastan inceledi (30.4.2025, E.2025/668, K.2025/7288).

Davada belirleyici olan tıbbi delildir ve Yargıtay'ın yerleşik çizgisi açıktır (10. Hukuk Dairesi, 5.4.2023, E.2023/3545, K.2023/3759):

• Yüksek Sağlık Kurulunun raporu Kurumu bağlar, sigortalıyı bağlamaz. Sigortalı, Adli Tıp Kurumundan ya da tıp fakültesinin ilgili ana bilim dalından inceleme yapılmasını isteyebilir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 28.6.1976, 6/4).
• Yüksek Sağlık Kurulu, Adli Tıp ihtisas kurulu ve üniversite raporları arasında çelişki varsa mahkeme çelişkiyi Adli Tıp Üst Kuruluna giderir; malullük oranı ve başlangıç tarihi bu rapora göre kesinleşir (Hukuk Genel Kurulu, 17.2.2010, 2010/21-60 E., 2010/90 K.). Çelişki giderilmeden verilen karar bozulur.
• 2021 Yönetmeliği derdest davalarda da uygulanır. Yargıtay, eski Yönetmeliğe göre verilen raporlarla sonuçlanan bir davada mahkemenin yeni Yönetmeliğe göre Adli Tıp Kurumu İkinci Üst Kurulundan rapor almasını istedi; malullük yeni Yönetmeliğe göre kabul edilirse başlangıcın Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 28.9.2021 olacağını belirtti (10. Hukuk Dairesi, 12.6.2023, E.2023/6248, K.2023/6606).

Mahkeme malullüğü kabul ederse aylığın başlangıcını da Kanuna göre belirler: Adli Tıp raporundaki malullük başlangıcı yazılı istek tarihinden sonraysa aylık o tarihi izleyen ay başından bağlanır (m. 27; 30.4.2025 tarihli karar). Kişi bu yüzden davada malullüğün hangi tarihten itibaren var olduğunun da raporda açıkça belirtilmesini ister.

Anayasa Mahkemesi kararları

Anayasa Mahkemesi malullük oranını kendisi belirlemiyor; yargılamanın tıbbi delilleri adil biçimde toplayıp toplamadığına bakıyor. Malullük davalarında iki ihlal çizgisi öne çıkıyor:

• Rapora itiraz imkânı. Murat Yasan dosyasında adi malul sayılma talebiyle açılan davada başvurucu, hükme esas alınan askerî hastane raporundan ancak mahkeme kararıyla haberdar olmuş; rapora itirazları kanun yolunda da cevaplanmamıştı. Anayasa Mahkemesi silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlaline karar verdi (B. No: 2015/6802, 8.1.2020, §§ 44-47). Mahkeme aldırdığı rapor kişiye tebliğ edilir; kişi süresinde itirazını yazar ve gerekiyorsa Üst Kuruldan rapor ister.
• Önceki kararlardan sapma. Akın Tekkurt dosyasında uzman çavuşun doğumsal böbrek yokluğu göreve girişten önce var olduğu gerekçesiyle malullük hükümleri uygulanmamıştı. Başvurucu, göreve girişte tespit edilemeyen doğumsal rahatsızlıklarda ilgililerin malul kabul edildiği önceki kararları mahkemeye sunmuştu; mahkeme bunlardan neden ayrıldığını açıklamadı. Anayasa Mahkemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline karar verdi (B. No: 2016/8451, 20.10.2020, §§ 43-45). İşe girişten önceki malullük gerekçesiyle reddedilen kişi, aynı durumdaki lehe kararları dilekçesine ekler.

Malullük aylığı kontrol muayenesinden sonra kesilip geçmiş ödemeler geri istenirse ölçütler SGK yersiz ödeme borcu yazısında; görevle bağlantılı malullük vazife malullüğü yazısında. Kesinleşen kararı öğrenen kişi otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurur (bkz. başvuru süresi ne zaman başlar).