Soybağının Reddi Davası: Kim Açabilir, Süre Ne Zaman Başlar, Anne Dava Açabilir mi? DNA Testi, Babalık Davası ve 2024 Değişikliği

Davayı kim, kime karşı açar?

Kanun dava hakkını sınırlı kişilere tanır:

• Koca: nüfusta baba görünen eş.
• Anne: 7531 sayılı Kanunla 2024'ten beri.
• Çocuk: ergin olduktan sonra kendisi; ergin olmayan çocuk adına mahkemenin atadığı kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde (TMK m. 291/2).
• Diğer ilgililer: dava açma süresi geçmeden koca ölür, gaip sayılır veya ayırt etme gücünü sürekli kaybederse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, annesi veya babası, bu durumu öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl içinde (TMK m. 291/1).

Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m. 286). Koca açıyorsa anne ve çocuk, anne açıyorsa koca ve çocuk davalıdır. Ergin olmayan çocuk, anne ile babanın çıkarı çatıştığı için davada kayyımla temsil edilir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Annenin dava hakkı: AYM kararı ve 2024 değişikliği

2023'e kadar soybağının reddi davasını yalnız koca ve çocuk açabiliyordu; anne ancak çocuğa kayyım atanmasını isteyebiliyordu. Anayasa Mahkemesi 26.7.2023 tarihli kararında bu kuralı oybirliğiyle iptal etti (E.2023/37, K.2023/140; RG 20.10.2023, 32345). Mahkemeye göre çocuğun biyolojik babası olmayan kocayla soybağının sürmesi annenin özel hayatına saygı hakkını ihlal edebilir; kayyımın çocuk adına açacağı dava annenin kendi iddialarını davacı olarak ileri sürmesine imkân vermediğinden yeterli bir güvence değildir (§ 20-24). İptal, kararın yayımından dokuz ay sonra, 20.7.2024'te yürürlüğe girdi.

Meclis boşluğu 7531 sayılı Kanunla (RG 14.11.2024) doldurdu: TMK m. 286 artık "Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir" hükmünü taşır; annenin süresi doğumdan itibaren bir yıldır (m. 289/2). Kanun bir de geçiş hükmü koydu: kocanın bir yıllık süresi 20.7.2024 ile 7531 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarih arasında dolmuşsa koca, yürürlükten itibaren bir ay içinde dava açabildi (geçici madde 1/5).

Bir yıllık süre ne zaman başlar?

Süreler hak düşürücüdür; geçerse dava hakkı kaybolur ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Başlangıç tarihleri kişiye göre değişir (TMK m. 289):

• Koca: doğumu ve baba olmadığını ya da annenin gebe kaldığı sırada başka bir erkekle ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarih. Eskiden "her hâlde doğumdan itibaren beş yıl" sınırı da vardı; Anayasa Mahkemesi bu mutlak süreyi 2009'da iptal etti (E.2008/30, K.2009/96).
• Anne: doğum tarihi.
• Çocuk: ergin olduğu tarih.
• Haklı sebep: gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, bir yıllık süre o sebebin ortadan kalktığı tarihte başlar.

Koca bakımından belirleyici soru, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hak düşürücü sürenin hakkı ortadan kaldıran niteliğini gözeterek öğrenmenin duraksamaya yer bırakmayacak biçimde gerçekleşmesini arıyor. 13.1.2025 ve 21.1.2025 tarihli kararlarında, dosyadaki soyut beyanlara dayanarak öğrenmenin daha önce gerçekleştiğini kabul eden ve davayı süre aşımından reddeden kararları bozdu; süre değerlendirmesi için DNA testi yapılmasını istedi (E.2024/8038, K.2025/64; E.2024/8435, K.2025/590). Bu yüzden şüphe duyan koca için süre şüpheyle değil, kesin bilgiyle başlar; ama DNA sonucu öğrenildikten sonra bir yıl beklemeden dava açılır.

İspat ve DNA testi

İspat yükü çocuğun ne zaman ana rahmine düştüğüne göre değişir. Evlenmeden en az 180 gün sonra ve evliliğin sona ermesinden en fazla 300 gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır; bu durumda davacı kocanın baba olmadığını ispatlamak zorundadır (TMK m. 287). Çocuk evlenmeden önce veya eşlerin ayrı yaşadığı dönemde ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde koca ile annenin cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine geçerliliğini korur (TMK m. 288).

Uygulamada belirleyici delil, mahkemenin Adli Tıp Kurumundan istediği DNA incelemesidir. Herkes, soybağının tespiti için vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı bir sebep olmadan kaçınan kişi hakkında hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m. 292). Kişinin kendi başına yaptırdığı DNA testi dava açmak için bir başlangıç olabilir; mahkeme kararını kendi aldırdığı rapora dayandırır.

Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir 1. Aile Mahkemesinde soybağının reddi davaları ortalama 375 günde sonuçlandı (s. 90). Süreyi çoğunlukla DNA incelemesinin sonuçlanması ve tebligat belirler.

Karar kesinleşince: nüfus, nafaka, miras, babalık

Soybağının reddi kararı kesinleşince koca ile çocuk arasındaki hukukî bağ doğumdan itibaren ortadan kalkar. Karar nüfus kaydına işlenir; çocuğun soyadı ve nüfus kaydı karara göre düzeltilir. Koca ile çocuk birbirinin yasal mirasçısı olmaz ve kocanın iştirak nafakası yükümlülüğü sona erer.

Çocuğun biyolojik babasıyla hukukî bağ kurulması ayrı bir işlemdir: baba çocuğu tanıyabilir ya da anne veya çocuk babalık davası açabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 8.10.2025 tarihli kararında, babalık davasının kayden baba görünen kişiye karşı soybağının reddi davası açılmadığı gerekçesiyle usulden reddedilmesini doğru bulmadı; kayden babayla soybağı başka bir davada kesin olarak reddedilmişse davaya babalık davası olarak devam edilir (E.2024/366, K.2025/603). Babalık davasının şartları ve süresi babalık davası yazımızda, mirasçılık sonuçları mirasçılık belgesi yazımızda anlatılıyor.