Topuk Kanı Aldırmayan Aileye Kayyum Atanır mı? Adana Kararı, Türk Medeni Kanunu m. 426 ve İtiraz

Adana'daki kayyum kararı

Haberlere göre olay şöyle gelişti (Medyascope, 31.1.2025; İstiklal, 22.3.2025):

1. Adana'da özel bir hastanede doğan bebeğin ailesi topuk kanı alınmasını ve aşıyı reddetti, ret belgelerini imzalayıp taburcu oldu.
2. Hastane durumu ailenin bağlı olduğu aile sağlığı merkezine, o da Sağlık Bakanlığına bildirdi.
3. Bakanlığın şikâyeti üzerine Adana 6. Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açıldı; mahkeme ailenin ifadesine başvurdu ve 2,5 aylık bebek için kayyum atanmasına karar verdi. Aile süreçte babanın kardeşini mahkemeye bildirdi.
4. Aynı olay için savcılık, babayı "aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali" (TCK m. 233) suçlamasıyla soruşturdu ve takipsizlik kararı verdi; dosyayı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesine göre idari para cezası için il sağlık müdürlüğüne gönderdi (NTV, 22.3.2025). Ayrıntı: topuk kanı vermemek suç mu.

Mart 2025 haberleri ailenin "itirazının kabul edildiğini" yazıyor; ancak haberler bu ifadeyi savcılığın takipsizlik kararıyla birlikte aktardığı için itirazın kayyum kararına mı, ceza soruşturmasına mı ilişkin olduğu haberlerden anlaşılmıyor. Mahkemenin kararı yayımlanmadı.

Hukukî dayanak: temsil kayyımı

• Kim atar? Kamu vesayetini vesayet makamı ve denetim makamı yürütür; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (Türk Medeni Kanunu m. 397).
• Hangi durumda? Vesayet makamı, ilgilinin isteği üzerine ya da re'sen, bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaatinin çatıştığı hâllerde temsil kayyımı atar (m. 426/2). Haberler Adana kararının hangi maddeye dayandığını yazmıyor; sulh hukuk mahkemesinin bir çocuğa belirli bir iş için temsilci atayabildiği yasal hâl bu hükümdür.
• Kayyımın yetkisi. Kayyım belirli işleri görmek için atanır (m. 403) ve belli bir iş için görevlendirilen kayyım vesayet makamının talimatına aynen uyar (m. 459). Velayet bu yüzden kaldırılmaz; ana baba çocuğun diğer işlerinde yasal temsilci olarak kalır.
• Sağlık mevzuatıyla bağı. Hasta Hakları Yönetmeliği, kanuni temsilci rıza vermediği hâlde müdahale tıbben gerekliyse velayet altındaki çocuğa müdahaleyi Türk Medeni Kanunu'nun 346. ve 487. maddelerine göre mahkeme kararına bağlar (m. 24). Kayyım atanması, çocuğu bu işte temsil edecek kişiyi mahkemenin belirlemesi demektir.

Kayyumu kim seçer?

Kanun, vasi hakkındaki hükümleri aksi belirtilmedikçe kayyıma da uygular; vasi atanmasının usulü kayyım atanmasında da geçerlidir (m. 403, 431). Buna göre:

• Mahkeme, haklı sebepler engel olmadıkça öncelikle eşi ya da yakın hısımlardan birini, koşulları taşıyorsa atar; yerleşim yerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur (m. 414).
• Haklı sebepler engel olmadıkça, ana veya babanın gösterdiği kişi atanır (m. 415).

Aile, kayyum talebinin görüldüğü dosyada bir yakınını önerebilir; Adana'da aile babanın kardeşini bildirdi. Mahkeme yine de çocuğun menfaatini esas alır: kayyımın görevi, menfaat çatışmasının bulunduğu işte çocuğun yararını korumaktır.

Kayyum kararına itiraz

• Atama kararı. Kayyım atayan sulh hukuk mahkemesinin kararına karşı veli, kararın sonunda gösterilen kanun yoluna kararda yazan süre içinde başvurur. Süre tebliğden başlar; tebligatı takip etmek bu yüzden önemlidir.
• Sonraki kararlar. Vesayet makamının vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına, yani asliye hukuk mahkemesine itiraz edilir; denetim makamı gerekirse duruşma yaparak karar verir (m. 461/2, 488; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 28.11.2017, E.2017/7276, K.2017/15823).
• Kayyımın işlemleri. Ayırt etme gücüne sahip çocuk ve her ilgili, vasinin, dolayısıyla kayyımın eylem ve işlemlerine karşı vesayet makamına şikâyette bulunabilir (m. 461/1, 403).

İtirazda veli, menfaat çatışmasının neden bulunmadığını ya da çocuğa özgü tıbbi bir gerekçeyi belgeleriyle anlatır. Anayasa Mahkemesi ilk topuk kanı örneği için verilen tedbirleri hukuka uygun bulduğu için itirazın ağırlığı çocuğa özgü gerekçededir; tekrar örnekte ise mahkemenin tekrarın gerekçesini açıklaması gerekir (bkz. topuk kanı mahkeme kararları).

Kayyum ile sağlık tedbirinin farkı

Sağlık tedbirinin işleyişi: topuk kanı zorla alınabilir mi ve sağlık tedbiri ve itiraz. Anne ile baba arasında görüş ayrılığı varsa: anne baba aşı anlaşmazlığı.