Topuk Kanı Vermek İstemiyorum, Zorla Alınabilir mi? Mahkeme Kararı, Kolluk ve Velinin Yapabilecekleri

Mahkeme kararı yoksa

• Veli izni. Tıbbi müdahalede hastanın rızası gerekir; hasta küçükse velisinden izin alınır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24). Veli reddederse sağlık personeli reddin sonuçlarını anlatır ve yazılı belge alır; topuk kanında bu belge Bakanlığın Topuk Kanı Alımı Aydınlatma ve Red Formudur (m. 25).
• İzin yoksa mahkeme. Kanuni temsilci rıza vermediği hâlde müdahale tıbben gerekliyse, velayet altındaki çocuğa müdahale Türk Medeni Kanunu'nun 346. ve 487. maddelerine göre mahkeme kararına bağlıdır (m. 24).
• Acil durum istisnası. Rızanın alınamadığı, hayati tehlikenin bulunduğu acil durumlarda müdahale rızaya bağlı değildir (m. 24). Sağlıklı bir bebekten taburcu olmadan alınan tarama örneği bu istisnaya girmez.

Bu yüzden hastane ya da aile hekimi, veli reddettiği hâlde kendi kararıyla topuk kanı alamaz. Ret, sonraki sağlık hizmetlerinde veli aleyhine de kullanılamaz (m. 25). Velilerin çoğunu reddetmeye götüren soru örneğin nereye gittiği ve saklanıp saklanmadığıdır: topuk kanı saklanıyor mu.

Mahkeme kararı varsa: Bakanlık, kolluk, tazyik hapsi

• Kararı kim uygular? Çocuk hakkında verilen sağlık tedbirini Sağlık Bakanlığı yerine getirir (5395 sayılı Kanun m. 45/1-d).
• Kolluk. 7593 sayılı Kanun'la 18 Ağustos 2026'dan beri koruyucu ve destekleyici tedbirler yerine getirilirken gerekirse kolluktan yardım istenebilir (m. 45/3). Bu yetki, mahkemenin verdiği bir tedbir kararının uygulanmasına bağlıdır.
• Tazyik hapsi. Tedbir kararının gereklerine aykırı davranan ana, baba ya da bakımdan sorumlu kişiye çocuk hâkimi 3 ila 10 gün tazyik hapsi verebilir; bu karara da itiraz edilir (m. 45/5). Ayrıntı: topuk kanı vermemek suç mu.

Anayasa Mahkemesi, ilk topuk kanı örneği için çocuk mahkemesinin verdiği tedbiri hukuka uygun buldu: ilk örneğin kanuni dayanağı 3359 sayılı Kanun'daydı ve işlemin çocuğun sağlığına olumsuz etkisine ilişkin bir bulgu yoktu (Muhammed Ali Bayram, B. No: 2014/4077, 29.6.2016, §§ 89-100). Tekrar örnek için verilen tedbirde ise mahkemenin tekrarın neden çocuğun yararına olduğunu açıklamasını aradı ve açıklama yapılmadığı için ihlal kararı verdi (Uğur Ali Naki Yüreğiçatal, B. No: 2020/22948, 19.12.2023, §§ 33-35).

Mahkemeye giden iki yol

• Sağlık tedbiri. İl sağlık müdürlüğü ya da aile ve sosyal hizmetler il müdürlüğü, çocuk hâkiminden (çocuk mahkemesi olmayan yerde aile ya da asliye hukuk mahkemesinden) sağlık tedbiri ister (5395 sayılı Kanun m. 5/1-d, 7/1). Kars'ta 2024'te aile mahkemesi talebi reddetti, istinaf mahkemesi bu kararı kaldırdı. Süreç ve kararlar: topuk kanı mahkeme kararları.
• Kayyum. Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile çocuğun menfaati çatışırsa sulh hukuk mahkemesi temsil kayyımı atar (Türk Medeni Kanunu m. 426/2, 397). Adana'da 2025'te bu yolla bebeğe kayyum atandı; kayyum, velinin yerine o iş için karar verir. Ayrıntı: topuk kanı ve kayyum.

Topuk kanı vermek istemiyorum: adım adım

1. Reddi bildirmek. Ret, hastanede ya da aile sağlığı merkezinde Bakanlığın formuyla kayda geçer. Formu imzalamak istemeyen veli için hekim ve sağlık çalışanı formdaki ayrı bölümü doldurur (red formu).
2. Tebligatları takip etmek. İl sağlık müdürlüğünün başvurusu mahkemeye ulaştığında velinin dosyadan haberdar olması gerekir. Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi, velileri ve ilgili kurumları duruşmaya çağırmadan dosya üzerinden verilen kararı hukuki dinlenilme hakkının ihlali sayarak kaldırdı (11.10.2024; TTB'nin aktardığı gerekçe).
3. Gerekçe ve belge. Çocuğa özgü bir tıbbi gerekçe varsa itirazda ve belgeyle ileri sürülür. Anayasa Mahkemesi, itiraz aşamasında ileri sürülmeyen ve somut verilere dayanmayan bir risk iddiasını dikkate almadı (Abdullah Tarık Kotay, B. No: 2021/1876, 6.6.2024, §§ 13-18).
4. Süreler. Çocuk hâkiminin tedbir kararına karşı iki hafta içinde itiraz edilir (5395 sayılı Kanun m. 14; CMK m. 268); aile ya da asliye hukuk mahkemesinin ve kayyım atayan sulh hukuk mahkemesinin kararında, kararda gösterilen kanun yolu ve süre esas alınır. Kayyım atandıktan sonra vesayet makamının vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edilir (TMK m. 461/2). Ayrıntı: sağlık tedbiri ve itiraz.