Topuk Kanı Vermemek Suç mu? Topuk Kanı Vermemenin Cezası, Hapis ve İdari Para Cezası

Dört yaptırım tek tabloda

Suç mu? Savcılığın takipsizlik kararı

Suç ve ceza ancak kanunla konur (Anayasa m. 38/1). Topuk kanını reddetmeyi suç olarak tanımlayan bir kanun hükmü yok; Sağlık Bakanlığının red formundaki "hukuki ve cezai tüm sorumluluğu kabul ediyorum" cümlesi de yeni bir suç yaratmaz (ayrıntı: topuk kanı reddi ve red formu). Örneğin nereye gönderildiği ve saklanıp saklanmadığı: topuk kanı saklanıyor mu.

Bu sorunun uygulamadaki karşılığı Adana'da görüldü. Özel bir hastanede doğan bebeğinden topuk kanı alınmasını reddeden aile hakkında Bakanlığın şikâyeti üzerine savcılık, babayı Türk Ceza Kanunu'nun 233. maddesindeki "aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeme" suçlamasıyla soruşturdu. Soruşturmanın sonunda savcılık, babanın bu yükümlülükleri yerine getirmediğine ilişkin olarak suç tipine uygun bir iddia bulunmadığı gerekçesiyle takipsizlik kararı verdi (NTV, AA ve DHA, 22.3.2025). 233. madde ayrıca şikâyete bağlı bir suçtur.

İdari para cezası: Kabahatler Kanunu m. 32

Aynı kararda savcılık, ailenin "yetkili makamlar tarafından genel sağlığın korunması amacıyla hukuka uygun şekilde verilen" topuk kanı alınmasına ilişkin emre aykırı hareket ettiği gerekçesiyle, idari para cezası verilmesi için dosyayı il sağlık müdürlüğüne gönderdi (NTV, 22.3.2025). Dayanak Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesidir:

• Kabahat. Yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye idari para cezası verilir; cezaya emri veren makam karar verir (m. 32/1).
• Sınır. Madde ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hâllerde uygulanabilir (m. 32/2).
• Tutar. Kanundaki tutar 100 TL'dir; maktu idari para cezaları her yıl Vergi Usul Kanunu'na göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (m. 17/7).

Anayasa Mahkemesi bu maddeye dayanan cezaları birçok kez inceledi. Genel Kurula göre emre aykırılık cezası verilebilmesi için önceden ilan edilmiş ve Kanunda sayılan amaçlarla verilmiş bir emrin bulunması ve kişinin bu emre aykırı davrandığının tespit edilmesi gerekir; emrin unsurları oluşmadan ve yoruma dayanılarak verilen ceza kanunilik şartını karşılamaz (Çağla Yolaşan Kurul [GK], B. No: 2021/29184, 27.9.2023, §§ 58-59). Mahkemenin bu kararları toplantı ve gösteri yasaklarına ilişkindi; topuk kanı nedeniyle verilen bir cezayı inceleyen yayımlanmış bir Anayasa Mahkemesi kararı 15.10.2026 itibarıyla yok.

İdari para cezasına itiraz

1. Süre ve merci. Ceza kararının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle başvurulur; süre kaçırılırsa karar kesinleşir. Mücbir sebep varsa sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvurulur (KK m. 27/1-2). Kanun metni "sulh ceza mahkemesi" der; bu başvuruları bugün sulh ceza hâkimlikleri inceliyor (bkz. Çağla Yolaşan Kurul, § 12).
2. Dilekçe. Dilekçede idari yaptırım kararının bilgileri ve karara karşı deliller açıkça gösterilir; başvuruyu kişi, kanuni temsilcisi ya da avukatı yapar (m. 27/3-4).
3. İtirazın konusu. Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesine göre verilen bir cezada itiraz, maddenin unsurlarına yönelir: hangi makamın hangi emri verdiği, emrin ne zaman ve nasıl ilan ya da tebliğ edildiği, emrin dayandığı kanun hükmü (m. 32/2) ve cezaya emri veren makamın mı karar verdiği. Anayasa Mahkemesi de bu unsurların karar gerekçesinde açıklanmasını arıyor (Çağla Yolaşan Kurul, §§ 58-59).
4. Ödeme. Ceza bir ay içinde ödenirse dörtte bir indirim uygulanır; ödeme, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (m. 17/6).
5. Sonraki adım. Hâkimliğin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre itiraz edilir (m. 29/1).

Hapis ve tazyik hapsi

• Hapis teklifi kanunlaşmadı. 22 Kasım 2024'te TBMM'ye sunulan kanun teklifi (2/2713), topuk kanını reddederek ya da ihmal ederek taramayı engelleyene iki aydan bir yıla kadar hapis öngörüyordu. Teklif 15.10.2026 itibarıyla komisyonda bekliyor (Meclisteki öteki teklifler: zorunlu aşı yasası).
• Tazyik hapsi. 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanun'la, çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararının gereklerine aykırı davranan ana, baba ya da bakımdan sorumlu kişiye çocuk hâkimi 3 ila 10 gün tazyik hapsi verebilir; bu karara karşı itiraz yolu açıktır (5395 sayılı Kanun m. 45/5). Yaptırım reddin kendisine değil, verilmiş bir mahkeme kararına uymamaya bağlıdır.

Topuk kanının veliye rağmen alınıp alınamayacağı topuk kanı zorla alınabilir mi, mahkemenin sağlık tedbiri ve istinaf yolu topuk kanı mahkeme kararları, bebeğe kayyum atanması topuk kanı ve kayyum yazısında.