Yakalama ve gözaltında kötü muamele: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: ihlaller son üç yılda yoğunlaştı

Yayımlanan 316 kararda bu konuda 359 şikâyet var. Anayasa Mahkemesi 118 şikâyette ihlal buldu, 12 şikâyette ihlal olmadığına karar verdi, 85 şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun saydı. 100 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi, 21 şikâyet süre aşımı nedeniyle reddedildi.

İhlal kararlarının çoğu yeni: 2024'te 29, 2025'te 24, 2026'da şimdiye kadar 17 şikâyette ihlal bulundu. İhlal bulunan şikâyetlerin 85'inde Anayasa Mahkemesi yeniden soruşturma yapılmasına, 88'inde manevi tazminata hükmetti.

Güç ne zaman kötü muamele sayılıyor?

Kolluk, kendisine karşı güç kullanılması kesin olarak gerekli olmayan bir kişiye fiziksel güç uyguladıysa bu, kişi üzerindeki etkisi ne olursa olsun ilke olarak m. 17/3'ün ihlali. Güç gerçekten gerekliyse de aşırıya kaçmamalı ve kişinin tutumuyla orantılı olmalı (Abdulkadir Eken [GK], B. No: 2021/22264, 29/5/2025, § 29).

Orantılılığın bir örneği: Çetin Hiçyılmaz polis merkezinde tutanağa tepki gösterip cam bölmeye dirseğiyle vurmuştu. Komiser yardımcısının müdahalesi ve 12 dakika süren ters kelepçe, kamera kaydı ve bağımsız bilirkişi incelemesiyle birlikte değerlendirildi; müdahale başvurucunun tutumuyla orantılı bulundu (Çetin Hiçyılmaz, B. No: 2021/62471, 4/3/2026, §§ 44, 47).

İspat: gözaltına sağlıklı giren, yaralı çıkarsa

Kötü muamele iddiası makul şüphenin ötesinde ispatlanmalı; ama gözaltı gibi devletin kontrolündeki bir sırada ortaya çıkan yaralanma için yetkili makamlar tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmek zorunda (Abdulkadir Eken, § 31).

İmam Güneş gözaltına alındığında yeni bir yarası yoktu; ertesi gün alınan raporda gözünün altında 1 cm'lik bir morluk tespit edildi (İmam Güneş, B. No: 2018/13501, 16/6/2021, § 63). Savcılık takipsizlik kararında bu yaralanmayı hiç incelemedi. Anayasa Mahkemesi, yaralanmayı açıklama yükünün devlette olduğunu belirterek maddi boyutun ihlal edildiğine karar verdi (§§ 64, 67); soruşturma da etkisiz bulundu (§ 74).

Raporlar bulgu içermiyorsa sonuç değişiyor. Ömer Faruk Türkmen gözaltında darp edildiğini söylemişti; ancak on bir gün boyunca alınan on iki adli raporun hiçbirinde darp izi yoktu ve şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulundu (Ömer Faruk Türkmen, B. No: 2021/48078, 18/6/2026, §§ 7, 22).

Etkili soruşturma: kolluk tutanağı yetmez

Abdulkadir Eken arazisinde yakalandı; raporlarda yüzünde sıyrık ve şişlik, hastane kaydında iki kaburga kırığı vardı. Savcılık, kaçarken düştüğünü ve kendisine kademeli güç kullanıldığını yazan kolluk tutanağına dayanarak kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Genel Kurul soruşturmayı yetersiz buldu: güç kullanan polisler ve tanıklar araştırılmamış, başvurucunun ifadesi alınmamış, arazinin yapısı incelenmemiş, yaraların düşmeyle oluşup oluşamayacağı bilirkişiye sorulmamıştı (Abdulkadir Eken, § 37). Soruşturma, kesin rapor alınmadan ve kolluk tutanağına aşırı önem verilerek kapatılmıştı (§ 38). Kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verildi (§ 39).

Aynı kararda maddi boyut yönünden ihlal bulunmadı; eksik soruşturma nedeniyle olayın nasıl gerçekleştiğine dair yeterli kanaate ulaşılamamıştı. Altı üye bu sonuca katılmadı (§ 35).

Mahkûmiyet de zamanaşımıyla boşa gidebilir

Kemal Şengül yaralı olarak yakalanmış, gözaltında acil cerrahi konsültasyon gerekmesine rağmen tedaviye götürülmemişti. Sorumlu polis mahkûm edildi; ancak temyiz incelemesi yaklaşık altı yıl sürdü ve dava zamanaşımından düştü (Kemal Şengül [GK], B. No: 2021/27249, 20/11/2025, § 36). Genel Kurul, mahkemelerin fiziksel bütünlüğe yönelik ağır saldırıların zamanaşımına uğramasına izin vermemesi gerektiğini hatırlattı (§ 35) ve yasağın hem maddi hem usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi (§ 39).

Başvuru süresi tuzakları

Soruşturma hiç başlatılmadıysa beklemeyin. Fuat Korkmaz gözaltında darp edildiğini ilk kez kovuşturma duruşmasında söyledi, ayrıca suç duyurusunda bulunmadı. İddiası hakkında soruşturma başlatılmadığı açık olduğu hâlde bireysel başvuru için mahkûmiyetinin Yargıtayca onanmasını bekledi (Fuat Korkmaz, B. No: 2021/60219, 11/3/2026, § 14). Mahkemeye göre soruşturma başlatılmamışsa ya da etkisiz hâle gelmişse başvurucu bunu fark ettiği ya da fark etmesi gereken andan itibaren çok geçmeden başvurmalı (§ 13). Başvuru süre aşımından reddedildi (§ 15).

HAGB kararından şikâyet edecekseniz ayrı süre işliyor. Bazı sanıklar hakkında hükmün açıklanması geri bırakılmış, diğerleri hakkında yargılama sürüyorsa, HAGB kararına itirazın sonucunu öğrendikten sonra süresinde başvurmak gerekiyor; yargılamanın tamamen bitmesi beklenmemeli (Kemal Şengül, § 26).

Tutulma koşulları için önce idari yargı. Yetersiz yiyecek, hijyen ya da yatak gibi gözaltı koşullarına ilişkin şikâyetlerde, tutulma sona ermişse idari yargıda tam yargı davası açılması gerekiyor (Ömer Faruk Türkmen, § 15).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Gözaltına girişte ve çıkışta alınan adli raporlar ne diyor? Aradaki fark, yaralanmanın gözaltında oluştuğunu gösterebilir.
2. Avukatınız gözaltında sizi gördüğünde yaralarınızı bir tutanakla tespit etti mi? Fotoğraf ya da hastane kaydı var mı?
3. Savcılığa şikâyette bulundunuz mu? Kovuşturmaya yer olmadığı kararına sulh ceza hâkimliğine itiraz ettiniz mi?
4. Soruşturmada sizin ifadeniz, güç kullanan polislerin ve tanıkların ifadeleri alındı mı? Kamera kayıtları istendi mi?
5. Şikâyetiniz hiç soruşturulmadıysa beklemeyin; ceza davanızın sonucu bu süreyi durdurmuyor.
6. İtirazın reddini öğrendiğiniz günden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurmanız gerekiyor.

Gözaltının kendisinin hukuka aykırılığı gözaltı ve ev hapsi sayfasında, ifade alma ve sorgu sırasındaki güvenceler ifade ve sorgu yazısında anlatılıyor.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "yakalama ve/veya gözaltı sırasında güç kullanımı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 316 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 6 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, ihlal kararları ve 2026 ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.