Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 316 kararda bu başlıkta 359 şikâyet inceledi ve 118 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 118 | %33 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 100 | %28 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 85 | %24 |
| Süre aşımı | 21 | %6 |
| İhlal olmadığı | 12 | %3 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 10 | %3 |
| Başvurunun reddi | 7 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 3 | %1 |
| Yer bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| Düşme | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Gözaltı veya tutukluluk gibi bireyin devletin kontrolü altında bulunduğu sırada bir ölüm ve yaralanma olayı meydana gelmiş ise bu ölüm ve yaralanma olaylarına ilişkin tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirme yükümlülüğü yetkili makamların üzerindedir zira bu tür olaylarda gerçekleşme koşullarına ilişkin bilgiler çoğunlukla yetkili makamların erişimindedir (S.D. B. No: 2013/3017, 16/12/2015, §§ 89, 91; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek, B. No: 2013/8137, 20/4/2016, § 95; İpek Deniz ve diğerleri, B. No: 2013/1595, 21/4/2016, § 136).
Temel hak ve özgürlüklere saygı devletin tüm organlarının uyması gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davranılmadığı takdirde ortaya çıkan ihlale karşı öncelikle yetkili idari mercilere ve derece mahkemelerine başvurulmalıdır. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir. İddia edilen hak ihlallerinin bu olağan denetim mekanizması içinde giderilememesi durumunda bireysel başvuru yoluna gidilebilir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17; Bayram Gök, B. No: 2012/946, …
Anayasa Mahkemesi gözaltında tutulan kişilerin nezarethane tutma koşullarının yetersizliği nedeniyle kötü muameleye maruz kaldığı yönündeki iddialarıyla ilgili olarak temel ilkeleri ortaya koyduğu ve değerlendirmelerde bulunduğu kararında, şikâyete konu yetersiz koşullardaki tutma hâli sona ermişse idari yargı yolunda açılacak tam yargı (tazminat) davasını etkili bir yol olarak kabul etmiştir (Nebahat Baysal Gül, §§ 17-31). Eldeki başvuruda anılan içtihatta belirlenen temel ilkeden ayrılmayı gerektiren bir durum da bulunmamaktadır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (85 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Abdulsamet Barış ve diğerleri, B. No: 2021/50883, 1/7/2026: Başvuru, kolluk görevlilerince fiziksel şiddet uygulanması ve bu olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ömer Faruk Türkmen, B. No: 2021/48078, 18/6/2026: Başvuru, kolluğun davranışları ve olumsuz tutulma koşulları nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (21 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mehmet Tunç, B. No: 2022/3469, 20/5/2026: Başvuru, bulundurulan yayınlardan dolayı terör örgütüne yardım etme suçundan mahkûm edilme nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Fuat Korkmaz, B. No: 2021/60219, 11/3/2026: Başvuru, gözaltında fiziksel şiddete maruz kalınması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (100 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ufuk Kenan Konuk, B. No: 2020/29421, 22/7/2026: Başvuru; darbe teşebbüsü sırasında gerçekleştirilen eylemlere sanığın iştirak ettiğinden bahisle yürütülen soruşturma/kovuşturma işlemleri nedeniyle adil yargılanma hakkının çeşitli güvencelerinin, kamu görevlileri tarafından sözlü ve fiziksel şiddete maruz kalma olayına yönelik şikâyetin etkili soruşturulmaması nedeniyle kötü muamele yasağının ve mal varlığına konulan tedbirin kaldırılmaması…
- Derya Baş, B. No: 2023/25666, 17/6/2026: Başvuru; terör örgütü üyeliği suçuyla ilgili olarak yapılan yargısal yorumların öngörülebilir olmaması ve suç oluşturmayan eylemlerin mahkûmiyete esas alınması nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- F.H., B. No: 2017/34168, 3/12/2020: Başvuru, gözaltında kolluk görevlilerinin darp, tehdit ve hakaretine maruz kalma ve bu olay hakkında yürütülen ceza soruşturmasının etkisiz olması ile gözaltında tutma koşulları nedeniyle kötü muamele yasağının, gözaltı ve tutukluluk işlemleri nedeniyle özgürlük ve güvenlik hakkının bunların yanı sıra adil yargılanma hakkının, suç ve cezada kanunilik ilkesinin, özel hayat ve aile hayatına saygı…
- Ali Bulut ve diğerleri, B. No: 2015/2752, 15/11/2018: Başvuru, kollukça gözaltında tutulan bir kişinin ölmesi ve bu olayla ilgili etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının; olayın faillerinin yargılanmaması nedeniyle bu kişilerden yönelebilecek ve yaşam boyu sürecek tehdit, belirsizlik ve endişe sebebiyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (10 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ali Rıza Özyolcu, B. No: 2015/5570, 11/10/2018: Başvuru, kötü muamele şikâyetlerine ilişkin olarak etkili soruşturma yapılmaması nedeniyle kötü muamele yasağının; somut delil bulunmaksızın ve lehe deliller toplanmaksızın mahkûmiyet hükmü kurulması, bozma sonrasında kazanılmış hak gözetilmeyerek ilk hükümden daha fazla cezaya hükmedilmesi yönündeki itirazların Yargıtay tarafından yapılan incelemede dikkate alınmaması ve yargılamanın makul…
- Hatice Bolat, B. No: 2014/13335, 19/9/2018: Başvuru, gözaltında darp iddiasına yönelik olarak yapılan soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanmasından dolayı kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 118 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 88, yeniden soruşturma 85, yeniden yargılama 6, maddi tazminat 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2015 | 3 | 30.000 TL |
| 2025 | 4 | 82.500 TL |
| 2026 | 12 | 100.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Arif Moradaoğlu, B. No: 2021/36030, 1/7/2026: Başvuru, gözaltında fiziki şiddette bulunulması ve bu olaya ilişkin yapılan şikâyet hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Bekir Kudak, B. No: 2022/5705, 5/5/2026: Başvuru, gözaltında tutulan şüphelinin fiziksel saldırıya uğraması ve bu olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Süleyman İyisoylu ve Veysel İyisoylu, B. No: 2021/63775, 22/4/2026: Başvuru, yakalama esnasında ve gözaltı sürecinde maruz kalınan fiziksel şiddet ve bu olay hakkında yürütülen soruşturmanın etkili olmaması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Y.A., B. No: 2021/53566, 22/4/2026: Başvuru; şüphelinin yakalama ve gözaltı sırasında fiziksel saldırıya uğraması, bu olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi ve gözaltı koşulları nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2014 | 5 | 2 | %40 |
| 2015 | 14 | 3 | %21 |
| 2016 | 16 | 1 | %6 |
| 2017 | 7 | 1 | %14 |
| 2018 | 31 | 0 | %0 |
| 2019 | 24 | 3 | %13 |
| 2020 | 48 | 8 | %17 |
| 2021 | 19 | 10 | %53 |
| 2022 | 33 | 6 | %18 |
| 2023 | 33 | 14 | %42 |
| 2024 | 47 | 29 | %62 |
| 2025 | 46 | 24 | %52 |
| 2026 | 36 | 17 | %47 |
Kötü muamele yasağı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası