Hakaret, propaganda ve disiplin cezaları: Anayasa Mahkemesi ifade özgürlüğünü ne zaman ihlal sayıyor?

Sonuçlar: ihlal kararları 2025'te en yüksek düzeyde

Şeref ve itibar dengesine ilişkin 251 kararda 277 şikâyet var; 179'unda ihlal bulundu, 39'unda ihlal olmadığına karar verildi, 22'si açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 17'si başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi. Terör örgütü propagandasına ilişkin 85 kararda 94 şikâyetin 38'inde ihlal bulundu, 31'i açıkça dayanaktan yoksun bulundu. Kamu görevlisi disiplin cezasına ilişkin 69 kararda 80 şikâyetin 48'inde ihlal bulundu, 23'ünde ihlal olmadığına karar verildi.

Üç başlıkta toplam 265 şikâyette ihlal bulundu: 2022'de 32, 2023'te 18, 2024'te 44, 2025'te 66, 2026'da şimdiye kadar 7. İhlal bulunan şikâyetlerin 222'sinde yeniden yargılamaya, 147'sinde manevi tazminata hükmedildi.

Hakaret mahkûmiyeti: mahkeme dengeyi kurmalı

Anayasa Mahkemesine göre birinin şöhretini korumak için ifade özgürlüğüne yapılan müdahalede iki hak arasında adil bir denge kurulmalı (Yeter Güneş, B. No: 2021/59007, 30/7/2025, § 23). Mahkemeler bu dengeyi kurmadan verdikleri hakaret mahkûmiyetlerinde sık sık ihlal kararıyla karşılaşıyor.

Necati Coşkun, Facebook'ta bir kişinin fotoğrafıyla birlikte "rüşvetçi hırsızı şimdi felçli" ifadelerinin yer aldığı bir görseli paylaştığı için adli para cezası almıştı. Genel Kurul, mahkemenin konunun güncel olup olmadığını, kamusal bir tartışmaya katkı sağlayıp sağlamadığını, ifadenin neden ve hangi arka planla kullanıldığını tartışmadan mahkûmiyet verdiğini belirterek ihlal buldu (Necati Coşkun [GK], B. No: 2022/62422, 15/5/2025, §§ 31, 33). Altı üye bu sonuca katılmadı.

Yeter Güneş, kamu görevlilerinin birden fazla maaş almasına ilişkin tartışmada taraf olan tanınmış bir yazara sosyal medyada "zilli" dediği için cezalandırılmıştı. Mahkeme, kamusal tartışmada görüş açıklayan birinin eleştirilmesinin doğal olduğunu ve sözün bağlamından koparıldığını belirterek ihlal buldu; yeniden yargılamaya ve 5.000 TL manevi tazminata hükmetti (Yeter Güneş, §§ 28–30, 32, 34). Daha önce bölge adliye mahkemesinde hakaret sayılmış bir başka karara atıf yapmak da yetmiyor: her ifade kendi bağlamında değerlendirilmeli (Cemal Yıldırım, B. No: 2022/66222, 17/7/2025, §§ 22–24).

Hangi sözler korunmuyor?

Tek amacı hakaret etmek olan saldırgan bir söylem ifade özgürlüğünün koruması dışında kalıyor. Operasyonları eleştiren paylaşımlarında hedef aldığı kişileri "aşağılık köpek" olmakla niteleyen başvurucuya verilen 3.000 TL adli para cezası ihlal sayılmadı (Adem Tufan, B. No: 2022/22365, 23/12/2025, §§ 46–48).

Somut veriye dayanmayan olgusal isnatlar da korunmuyor. Hakkındaki soruşturmayı yürüten savcıyı, kimliğini açıklayarak çetelerle iş birliği yapmakla itham eden başvurucunun cezası ihlal sayılmadı; Mahkeme, başvurucunun şikâyetlerini HSK'ya iletme imkânı bulunduğunu da hatırlattı (Engin Avcı, B. No: 2023/96966, 16/9/2025, §§ 25–26). Yıllar önce el konulan bir bankanın sahibi olan eski bakana sosyal medyada "hortumcu" diyen gazetecinin mahkûmiyetinde de, olayın üzerinden çok uzun zaman geçtiği gözetilerek ihlal bulunmadı (Nezir Asaroğlu (2), B. No: 2022/4892, 29/7/2025, §§ 15–16).

Tazminat davaları ve dilekçedeki sözler

Aynı ölçütler manevi tazminat davalarında da uygulanıyor. Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı, bebeklerde ağır metal maruziyetine ilişkin açıklamalar yapan bir halk sağlığı öğretim üyesi için "şov yapıyor" gibi ifadeler kullandığından tazminata mahkûm edilmişti. Genel Kurul, sert ifadelerin çevre ve halk sağlığına ilişkin kamusal bir tartışmanın parçası olduğunu, mahkemelerin soyut bir değerlendirmeyle yetindiğini belirterek ihlal buldu (İbrahim Karaosmanoğlu [GK], B. No: 2020/20078, 4/7/2024, §§ 37–39). Bir internet haber sitesinin haberleri nedeniyle gazeteciye hükmedilen tazminat da ihlal sayıldı (Gençağa Karafazlı [GK], B. No: 2022/103844, 18/9/2025, §§ 44–46).

Avukatlar ve taraflar için önemli bir örnek: hâkimin reddi ve HSK şikâyeti dilekçelerinde davayı yürüten hâkim hakkında isnatlarda bulunan başvurucular aleyhine, hâkimin açtığı tazminat davası kabul edilmişti. Mahkeme, dilekçelerdeki isnatların doğruluğu ceza dosyası üzerinden incelenmeden hâkimin beyanı esas alındığı için ihlal buldu (Hülya Yurdakul ve diğerleri, B. No: 2021/21910, 15/10/2025, §§ 69–70). Aynı kararda, nihai kararın vekilce UYAP'ta okunduğu tarihten itibaren otuz gün geçtikten sonra yapılan başvurular süre aşımı nedeniyle reddedildi (§§ 32–34).

Hakarete uğrayan taraf: önce tazminat davası

Hakarete uğrayan kişi yalnızca ceza şikâyetinde bulunup soruşturmadan sonuç alamadığında doğrudan Anayasa Mahkemesine gidemiyor. Sosyal medyada kendisine hakaret eden kişinin kimlik bilgilerine sahip olduğu hâlde tazminat davası açmayan başvurucunun şikâyeti, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi (Mert Tirçek [GK], B. No: 2022/49332, 9/1/2025, §§ 28–29). Dört üye bu sonuca katılmadı. Yalnızca ceza yoluna başvuran bir başka başvurucu için de sonuç aynıydı (B.B. [GK], B. No: 2021/30972, 29/5/2024, § 32).

Terör örgütü propagandası: şiddete teşvik gösterilmeli

2013 değişikliğinden sonra propaganda suçunun oluşması için açıklamanın örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru göstermesi, övmesi ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik etmesi gerekiyor (Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, § 117). Kamu otoriteleri de haksız sözel saldırılara karşı, şiddete teşvik yoksa, ceza yoluna başvurmada kendilerini sınırlamalı (§ 107). "Barış İçin Akademisyenler" bildirisini imzaladıkları için cezalandırılan akademisyenler bu nedenle ihlal kararı aldı (§ 139). Sekiz üye bu sonuca katılmadı.

Meki Katar, Uludere'de ölenleri anmak için kampüste yapılan barışçıl bir basın açıklamasında söylenen "Devrim Çarkı" marşına eşlik ettiği ve slogan attığı için cezalandırılmıştı. Genel Kurul, marş ve sloganın şiddeti, silahlı direnişi ya da ayaklanmayı teşvik ettiğinin gösterilmediğini belirterek ihlal buldu (Meki Katar [GK], B. No: 2015/4916, 3/10/2019, §§ 72–74). Aynı marşa iştirak nedeniyle verilen bir başka mahkûmiyette de, marşın hangi sözlerinin şiddete teşvik ettiği açıklanmadığı için ihlal bulundu (Gülşen Kılıcarslan ve Rojin Yural, B. No: 2023/89247, 24/6/2025, §§ 39–40).

Tarih de önemli. PYD/YPG'nin terör örgütü olduğunun kesinleşmiş yargı kararıyla bilinir hâle geldiği 21/5/2015'ten önce yapılan bir "yaşa" paylaşımı nedeniyle verilen mahkûmiyet ihlal sayıldı. Aynı kararda, hendek olayları döneminde yapılan paylaşımlar nedeniyle verilen öteki mahkûmiyette ise ihlal bulunmadı (Mesut Demircan ve Zeyyat Ağaoğlu, B. No: 2023/32552, 8/4/2026, §§ 24–25, 28, 31).

HAGB kararları da incelenebiliyor

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı ifade özgürlüğüne müdahale sayılabiliyor. Genel Kurul 2022'de, HAGB kurumunun uygulanmasından kaynaklanan müdahalelerin kanunilik ölçütünü sağlamadığına karar verdi (Atilla Yazar ve diğerleri [GK], B. No: 2016/1635, 5/7/2022, §§ 173–175). PKK'ya katılıp ölen oğlunun mezar taşına örgüt kod adını yazdırdığı için hakkında HAGB kararı verilen başvurucu da bu nedenle ihlal kararı aldı (Mehmet Vasıf Yavaş, B. No: 2021/15508, 16/7/2025, §§ 20–21). 2024'te yapılan değişiklikle HAGB kararlarına karşı istinaf yolu getirildi (§ 19).

Kamu görevlilerine verilen disiplin cezaları

Kamu görevlilerinin ifade özgürlüğü, memur statüsünün getirdiği yükümlülüklerle birlikte değerlendiriliyor. Aynı "Barış İçin Akademisyenler" bildirisini sosyal medyada paylaşan memura verilen kınama cezası görece hafif bulunduğu için ihlal sayılmadı (Gülhan Şimşek [GK], B. No: 2019/655, 28/3/2024, §§ 35–36). Seçimlerden önce sosyal medyada bir siyasi partiye oy çağrısı yapan öğretmene verilen kademe ilerlemesinin durdurulması cezası da orantılı bulundu (Ramazan Kavak [GK], B. No: 2017/20729, 5/9/2024, §§ 57–58).

Buna karşılık atanmasını sosyal medyada "sürgün" olarak nitelediği için disiplin cezası alan TCDD yöneticisinin başvurusunda, idare ve mahkeme Anayasa Mahkemesinin ölçütlerini uygulamadığı için ihlal bulundu (Mükerrem Aydoğdu, B. No: 2023/56241, 9/12/2025, §§ 18–19). Kanuni dayanak sorunu da sık görülüyor: 2014'teki bir dilekçe nedeniyle 2017'de yürürlüğe giren KHK'ya dayanılarak verilen ceza (Yüce Fuat Ural, B. No: 2020/2364, 30/7/2025, §§ 41, 43) ve emniyet mensubuna Disiplin Tüzüğü'ne dayanılarak verilen ceza (Ülkü Dalmış, B. No: 2021/18557, 23/10/2024, §§ 15–16) kanunilik ölçütünü karşılamadığı için ihlal sayıldı.

Şikâyetinizi Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz. Cezaevinde mektup, yayın ve ifadeye ilişkin kısıtlamalar cezaevinde haklar sayfasında, gösteriye katılım nedeniyle verilen cezalar toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı sayfasında anlatılıyor.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Mahkûmiyet ya da tazminat kararı, sözün bağlamını, kamusal tartışmaya katkısını ve arka planını tartışıyor mu, yoksa yalnızca sözün hakaret olduğunu mu söylüyor?
2. Karşı taraf siyasetçi, kamu görevlisi ya da kamusal tartışmaya katılmış biri mi?
3. Sözünüz bir değer yargısı mı, yoksa somut bir olgu isnadı mı? Olgu isnadıysa dayanağı dosyada var mı?
4. Propaganda mahkûmiyetinde, ifadenin şiddete nasıl teşvik ettiği gerekçede açıklanmış mı? Eylem tarihi, ilgili yapının terör örgütü olduğunun bilinir hâle geldiği tarihten önce mi?
5. Hakkınızda HAGB kararı mı verildi? 2024 öncesi HAGB kararları da incelenebiliyor.
6. Disiplin cezasının dayanağı kanun mu, tüzük ya da eylemden sonra yürürlüğe giren bir düzenleme mi?
7. Hakarete uğrayan tarafsanız, ceza şikâyetinin yanında tazminat davası açtınız mı?

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin ifade özgürlüğü altında "şeref ve itibar dengesi", "terör örgütünün propagandasını yapma" ve "kamu görevlisi disiplin cezası" olarak sınıflandırdığı şikâyetlerin sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 18 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, farklı sonuç alan karar çiftleri ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.