Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 77 kararda bu başlıkta 83 şikâyet inceledi ve 26 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 26 | %31 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 25 | %30 |
| İhlal olmadığı | 10 | %12 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 8 | %10 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 4 | %5 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 4 | %5 |
| Süre aşımı | 3 | %4 |
| Düşme | 1 | %1 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların örgütlenme özgürlüğü incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Dernek hakkı; bireylerin kendi menfaatlerini korumak ve savunmak, ideallerini ve ihtiyaçlarını gerçekleştirmek için kolektif oluşumlar meydana getirerek bir araya gelebilme özgürlüğü olan örgütlenme özgürlüğünün önemli bir parçasıdır. Örgütlenme özgürlüğünün temeli, hiç kuşkusuz ifade özgürlüğüdür. İfade özgürlüğü; düşünceyi korkmadan, engellenmeden açıklama ve yayma özgürlüğünün yanı sıra bu düşünceler çerçevesinde örgütlenme, kişi toplulukları oluşturma ve bu çerçevede dernek hakkını da kapsamaktadır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (25 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Arif Bekler, B. No: 2022/2112, 17/7/2025: Başvuru, beyanları mahkûmiyet kararında belirleyici ölçüde delil olarak kullanılan tanıkların duruşmada sanık tarafından sorgulanamaması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Veysi Şen ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası, B. No: 2020/8468, 18/12/2024: Başvuru, öğretmen olan başvurucunun üyesi olduğu sendikanın çağrısı üzerine bir gün göreve gitmemesi nedeniyle hakkında açılan idari soruşturma sonucu görev yerinin değiştirilmesinin örgütlenme özgürlüğünün, farklı mahkemeler arasında aynı konuya ilişkin içtihat farklılığı bulunmasının adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- İsmail Yiğit, B. No: 2021/45200, 22/4/2026: Başvuru; terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet kararında dernek faaliyetlerinin delil olarak esas alınmasının örgütlenme özgürlüğünü, yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesinin ise adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.
- Mahir Engin Çelik, B. No: 2017/38729, 9/9/2020: Başvuru, anayasal haklar kapsamında koruma altında bulunan bazı eylemlerin terör örgütü üyeliği suçundan verilen mahkûmiyet kararında delil olarak kullanılması nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ile örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvuruda ayrıca yargılamanın sonucunun adil olmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının, gözaltının hukuka aykırı…
Başvuru yollarının tüketilmemesi (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ömer Faruk Kırnıç, B. No: 2023/53415, 11/3/2026: Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmaması, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması ve sulh ceza hâkimliğinin bağımsız ve tarafsız olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, yasal faaliyetlerin tutuklamaya konu edilmesi nedeniyle de ifade ve örgütlenme özgürlüklerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Fikret Okyay, B. No: 2018/26777, 13/9/2022: Başvuru, iş akdine son verilmesi üzerine açılan işe iade davasının reddedilmesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının, örgütlenme özgürlüğünün ve adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Atilla Olçum, B. No: 2018/4441, 1/3/2023: Başvuru, başvurucunun zorunlu sandık üyeliğinin örgütlenme özgürlüğünü, sandık üyeliği nedeniyle üyelik aidatı kesilmesinin ise mülkiyet hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Canan Gül ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası, B. No: 2022/74477, 18/12/2024: Başvuru, öğretmen olan başvurucunun üyesi olduğu sendikanın çağrısı üzerine bir gün göreve gitmemesi nedeniyle aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasının örgütlenme özgürlüğünü, soruşturmada zamanaşımı sürelerine uyulmamasının ve farklı mahkemeler arasında aynı konuya ilişkin içtihat farklılığı bulunmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddialarına ilişkindir.
- Veysi Şen ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası, B. No: 2020/8468, 18/12/2024: Başvuru, öğretmen olan başvurucunun üyesi olduğu sendikanın çağrısı üzerine bir gün göreve gitmemesi nedeniyle hakkında açılan idari soruşturma sonucu görev yerinin değiştirilmesinin örgütlenme özgürlüğünün, farklı mahkemeler arasında aynı konuya ilişkin içtihat farklılığı bulunmasının adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 26 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 19, manevi tazminat 9, gereği için gönderme (idare) 3, ihlalin tespiti 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Aydın Top ve Fatih Top, B. No: 2020/232, 13/1/2026: Başvuru, başvurucuların kanun hükmünde kararname ile kapatılan derneğe üye olmaları gerekçe gösterilerek kendilerinin ve ortağı oldukları şirketin bir yıl süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmalarına karar verilmesi nedeniyle örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hasan Şahin, B. No: 2022/51731, 19/11/2025: Başvuru, baro genel kurul toplantısının ertelenmesi nedeniyle örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Memet Koçarslan, B. No: 2022/28200, 26/2/2025: Başvuru, başvurucunun dernek üyeliğinden çıkarılması nedeniyle örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Berrak Pınar Alioğlu, B. No: 2021/17928, 23/10/2024: Başvuru, baro genel kurul toplantısının ertelenmesi nedeniyle örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2015 | 2 | 1 | %50 |
| 2016 | 1 | 1 | %100 |
| 2017 | 3 | 0 | %0 |
| 2018 | 1 | 0 | %0 |
| 2019 | 14 | 3 | %21 |
| 2020 | 7 | 2 | %29 |
| 2021 | 6 | 1 | %17 |
| 2022 | 7 | 3 | %43 |
| 2023 | 14 | 6 | %43 |
| 2024 | 12 | 6 | %50 |
| 2025 | 9 | 2 | %22 |
| 2026 | 6 | 1 | %17 |