Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 294 kararda bu başlıkta 314 şikâyet inceledi ve 172 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 172 | %55 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 67 | %21 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 36 | %11 |
| İhlal olmadığı | 20 | %6 |
| Süre aşımı | 6 | %2 |
| Düşme | 4 | %1 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 3 | %1 |
| Başvurunun reddi | 3 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 2 | %1 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa’nın 19. maddesi gereği hükümlü ve tutukluların özel ve aile hayatına birtakım sınırlamaların getirilmiş olması, hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir sonucudur. Bu bağlamda idarenin tutuklu ve hükümlülerin özel ve aile hayatına müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir. Burada mühim olan ceza infaz kurumunun güvenliğinin sağlanması amacı ile hükümlünün özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı arasında adil bir dengenin sağlanmış olmasıdır (Mehmet Koray Eryaşa, § 89; Ahmet Çilgin, § 32).
Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrası yönünden özel sınırlama nedeni düzenlenmemiştir. Maddenin ikinci fıkrasında, birtakım sınırlama sebeplerine yer verilmiş olmakla beraber bu sebepler sadece arama ve elkoyma tedbirlerine yöneliktir. Dolayısıyla bu sebeplerin özel hayata saygı hakkının tüm boyutları yönünden uygulanması mümkün görünmemektedir. (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013, IV- Esasın İncelenmesi kısmının J başlığının bb alt başlığı altında).
Anılan müdahale, Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen koşulları yerine getirmediği müddetçe Anayasa’nın 20. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa’nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, meşru amaç taşıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (67 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Yasin Göktepe, B. No: 2020/9493, 1/7/2026: Başvuru, ziyaret gününün öğrenim gören çocuklarla görüşmeyi sağlayacak şekilde düzenlenmemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Cumali Yıldırım, B. No: 2020/23324, 12/3/2026: Başvuru, başvurucunun infaz kurumunda sayım yapılmasına karşı çıktığı gerekçesiyle üç ay süreyle ziyaretten men edilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (6 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- İ.B., B. No: 2021/57736, 18/5/2026: Başvuru, vefat eden babasının taziyesini kabul etmesi için mahpusa izin verilmemesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- İsmail Keskin, B. No: 2020/37963, 10/7/2024: Başvuru, yeni koronavirüs (COVID-19) salgınına yönelik tedbirler kapsamında aynı ceza infaz kurumunda bulunan eşlerin birbirleriyle iletişim kuramamaları nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (36 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Yasin Göktepe, B. No: 2020/9493, 1/7/2026: Başvuru, ziyaret gününün öğrenim gören çocuklarla görüşmeyi sağlayacak şekilde düzenlenmemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Abdulmutallip Oğuz, B. No: 2021/44298, 17/6/2026: Başvuru, ceza infaz kurumu nakil aracında zorunlu ihtiyaçlar karşılanmaksızın uzun süreli tutulma ve bu olay hakkında yapılan şikâyet üzerine etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Asef Koç, B. No: 2020/38274, 10/12/2024: Başvuru, tutuklu olan başvurucuya kravat verilmemesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının, savcılık görüşünün tebliğ edilmemesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mehmet Çelebi Çalan (2), B. No: 2014/5674, 8/6/2017: Başvuru, hükümlü olan başvurucuya gönderilen ajandaların ceza infaz kurumunca alıkonulması nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ethem Zariç, B. No: 2014/4137, 9/11/2017: Başvuru, cezaevinde ziyaretçi listesinde değişiklik yapılması talebinin reddi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 172 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 145, yeniden yargılama 56, ihlalin tespiti 4. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2019 | 7 | 5.500 TL |
| 2020 | 7 | 10.000 TL |
| 2021 | 3 | 8.100 TL |
| 2022 | 16 | 13.500 TL |
| 2023 | 22 | 18.000 TL |
| 2024 | 20 | 30.000 TL |
| 2025 | 11 | 34.000 TL |
| 2026 | 11 | 50.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Reşit Çilkız, B. No: 2023/4949, 22/7/2026: Başvuru, açık görüş gününün öğrenim gören çocuklarla görüşmeyi sağlayacak şekilde belirlenmesi ve pandemi döneminde yaptırılmayan açık/kapalı görüşlerin sonradan telafi edilmesi taleplerinin reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Emrah Değirmenci, B. No: 2023/19914, 22/7/2026: Başvuru, mahpus olan eşlerin ziyaret hakkı olan çocuklarıyla aynı anda görüş yapabilmelerine izin verilmemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mehmet Can Yigirer, B. No: 2022/20929, 22/7/2026: Başvuru, mahpus olan başvurucunun babasının cenaze veya taziye törenine katılması için izin verilmemesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Onur Fuat Duruay, B. No: 2021/36035, 22/7/2026: Başvuru, aynı il sınırları içerisinde farklı ilçelerdeki ceza infaz kurumlarında tutuklu olarak barındırılan eşlerin başka bir ildeki aynı ceza infaz kurumuna nakil talebinin reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2015 | 3 | 0 | %0 |
| 2016 | 6 | 2 | %33 |
| 2017 | 11 | 0 | %0 |
| 2018 | 13 | 1 | %8 |
| 2019 | 26 | 12 | %46 |
| 2020 | 30 | 9 | %30 |
| 2021 | 24 | 9 | %38 |
| 2022 | 36 | 22 | %61 |
| 2023 | 55 | 42 | %76 |
| 2024 | 43 | 33 | %77 |
| 2025 | 45 | 28 | %62 |
| 2026 | 22 | 14 | %64 |
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası