Ceza yargılamasında silahların eşitliği: Anayasa Mahkemesi hangi delil talebinin reddini ihlal sayıyor?

Sonuçlar: 2025'te ihlal sayısı ikiye katlandı

Yayımlanan 296 kararda bu konuda 308 şikâyet var. Anayasa Mahkemesi 81 şikâyette ihlal buldu, 118 şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun saydı. 32 şikâyet incelenmesine yer olmadığı, 27 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi, 19 şikâyet anayasal ve kişisel önem taşımaması, 11 şikâyet süre aşımı nedeniyle reddedildi.

İhlallerin yarısına yakını son iki yılda: 2025'te 24, 2026'da şimdiye kadar 10 şikâyette ihlal bulundu; 2024'te bu sayı 8'di. Bu iki yılda ihlal bulunan 31 kararın 11'i cezaevi disiplin cezalarına itirazlara, 9'u idari para cezalarına, 4'ü ByLock ve benzeri dijital verilere bilirkişi incelemesi talebine ilişkin. İhlal bulunan 81 şikâyetin 74'ünde giderim yeniden yargılama.

Ölçüt: kendi imkânınızla ispat edemeyeceğiniz delil

Delilleri değerlendirmek ve bir delilin davayla ilgili olup olmadığına karar vermek kural olarak yargılamayı yürüten mahkemenin işi. Anayasa Mahkemesi bunu değil, taraflardan birinin usule ilişkin imkânlar bakımından dezavantajlı duruma düşürülüp düşürülmediğini denetliyor. Özellikle sanığın kendisinin elde etme olanağı bulunmayan delillerde, savunmaya bunların aksini ortaya koymak için makul imkânlar tanınmalı (Esra Saraç Arslan [GK], B. No: 2019/10514, 28/12/2022, § 41).

ByLock: tek delil mi, değil mi?

Esra Saraç Arslan'ın örgüt üyeliğinden mahkûmiyetinin tek delili ByLock kullanıcısı olmasıydı (Esra Saraç Arslan, § 55). Programı kullanmadığını söyleyerek veriler üzerinde bilirkişi incelemesi istedi; mahkeme talebi reddetti ve bir sonraki celsede hüküm kurdu. Genel Kurul, tek delil ByLock olduğunda tespit tutanağının getirtilmesi, temin edilemezse CGNAT ve HTS kayıtları karşılaştırılarak bağımsız bir bilişim uzmanından rapor alınması gerektiğini hatırlattı (§ 53) ve silahların eşitliğinin ihlal edildiğine karar verdi (§ 60).

Şerif Özmutlu'da sonuç farklıydı. Genel Kurul, AİHM'in Yalçınkaya/Türkiye kararında ByLock ham verilerinin açıklanmamasını ihlal saydığını, benzer itirazların dikkate değer olabileceğini kabul etti (Şerif Özmutlu [GK], B. No: 2020/36986, 25/9/2025, § 97). Ancak bu dosyada mahkûmiyet, ByLock'tan bağımsız olarak başvurucunun üst düzey örgütsel konumuna ilişkin tanık beyanlarına da dayanıyordu; iki delil birbirinden bağımsız ve önemli ağırlıktaydı (§ 98). ByLock tek veya belirleyici delil olmadığı için şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu (§§ 100–101).

Belirleyici beyanı sınama talebi karşılanmalı

Ahmet Musab Kesmeci'nin örgüt içindeki konumu ve sınav sorularını dağıttığı iddiası temelde bir gizli tanığın beyanına dayanıyordu; bu beyan cezanın belirlenmesinde de belirleyiciydi (Ahmet Musab Kesmeci, B. No: 2022/89660, 14/10/2025, § 32). Başvurucu gizli tanıkla ve diğer sanıklarla ortak baz kayıtlarının incelenmesini istedi; mahkeme bu talep hakkında hiç karar vermedi. Anayasa Mahkemesi bunun başvurucuyu usule ilişkin imkânlar bakımından zayıf duruma düşürdüğüne karar verdi (§§ 36, 38).

Talebin gerekçeyle reddedilmesi ve hükmün başka delillere dayanması hâlinde sonuç değişiyor. Gökhan Yer, haksız tahriki ispat için banka kayıtlarının getirtilmesini ve tanık dinletilmesini istemişti; mahkeme talepleri reddetti, mahkûmiyet tasarlamaya ilişkin kendi ifadelerine dayanıyordu. Şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu (Gökhan Yer, B. No: 2022/20317, 3/12/2025, §§ 19–20).

Aleyhe görüş ve rapor size bildirilmeli

Çelişmeli yargılama, tarafların gösterilen kanıtlar ve sunulan görüşler hakkında bilgi sahibi olup görüş bildirebilmesini gerektiriyor (Ali Bacacı, B. No: 2016/64727, 10/6/2020, § 30). Ali Bacacı'ya verilen disiplin cezasını infaz hâkimliği iptal etmişti; savcının bu karara itirazı başvurucuya tebliğ edilmeden kabul edildi. Mahkeme, başvurucunun savcının iddialarına karşı görüş bildirme imkânının elinden alındığını belirterek ihlal buldu (§§ 35, 38).

Aynı ilke bilirkişi raporları için de geçerli. Bir şirkete verilen idari yaptırıma itiraz, şirkete tebliğ edilmeyen ve UYAP'ta görünmeyen bir bilirkişi raporuna dayanılarak reddedildi; itiraz mercii bu yakınmayı hiç karşılamadı (Bimaks Su Teknolojileri İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret A.Ş., B. No: 2022/53511, 15/10/2025, § 20). Anayasa Mahkemesi ihlal buldu (§ 21).

Cezaevi disiplin cezaları ve tutanaklar

Son iki yıldaki ihlallerin en büyük grubu cezaevi disiplin cezaları. Necip Başkonak hücre cezasına itiraz ederken bir tanığın dinlenmesini ve kamera kayıtlarını istedi. İnfaz hâkimliği önce bunlara karar verdi, sonra tanık tahliye olduğu için dinlemekten vazgeçti ve gelen kamera kayıtlarını değerlendirmeden şikâyeti reddetti (Necip Başkonak (3), B. No: 2021/54019, 5/11/2025, § 17). Anayasa Mahkemesine göre tutanağa karşı ileri sürülen deliller getirtilip infaz hâkimliğinde tartışılmalı (§ 15); yalnızca kurum tutanağına itibar edilmesi ihlal sayıldı (§ 19).

Kolluk tutanakları için de aynı yaklaşım uygulanıyor. Alkol ölçümünü reddettiği gerekçesiyle ceza alan Halil Palalı, aynı araçtaki kişilerin beyanlarını ve kamera kayıtlarını sunmuştu; hâkimlik tutanağın aksi ispat edilinceye kadar geçerli olduğunu söyleyip bu delilleri değerlendirmedi (Halil Palalı, B. No: 2019/42903, 21/1/2025, §§ 13, 15). Mahkeme, tutanaklar doğruluk karinesinden yararlansa da itirazların ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanması gerektiğini belirterek ihlal buldu (§§ 12, 16).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Mahkûmiyet ya da ceza hangi delile dayanıyor? Bu delil tek veya belirleyici mi?
2. O delili sınamak için ne istediniz (bilirkişi, HTS, kamera kaydı, tanık)? Talebinizi yazılı ve gerekçeli olarak, neden gerekli olduğunu açıklayarak yaptınız mı?
3. Mahkeme talebiniz hakkında karar verdi mi? Reddettiyse gerekçesi ne?
4. Savcının ya da karşı tarafın itirazı, mütalaası veya bilirkişi raporu size tebliğ edildi mi? UYAP'ta görebildiniz mi?
5. Talebinizi ve reddini istinaf, temyiz ya da itiraz dilekçenizde tekrarladınız mı?

Bilirkişi raporuna nasıl itiraz edileceği bilirkişi raporuna itiraz yazısında, delilin hukuka aykırılığı hukuka aykırı delil ve yeniden yargılama sayfasında, tanık talepleri tanık sorgulama hakkı sayfasında anlatılıyor.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi (ceza)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 296 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. 2025 ve 2026'da ihlal bulunan 31 karar başvuru konusu paragraflarına göre gruplandırıldı. Belirleyici 8 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, farklı sonuç alan karar çiftleri ve son iki yılın ihlal örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.