Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 296 kararda bu başlıkta 308 şikâyet inceledi ve 81 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 118 | %38 |
| İhlal | 81 | %26 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 32 | %10 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 27 | %9 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 19 | %6 |
| İhlal olmadığı | 12 | %4 |
| Süre aşımı | 11 | %4 |
| Başvurunun reddi | 5 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes "iddia", "savunma" ve "adil yargılanma" hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesi, adil yargılanma hakkından ayrı olarak "iddia" ve "savunma" hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da içermektedir.
Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "ile adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin tarafı olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkelerine Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Bu itibarla anılan ilkelerin adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriğine dâhil olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Anılan ilkelere uygun yürütülmeyen bir yargılamanın hakkaniyete uygun olması olanaklı değildir.
Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca herkes "iddia", "savunma" ve "adil yargılanma" hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından ayrı olarak "iddia" ve "savunma" hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme önünde dile getirme fırsatı tanınması gerektiği anlamını da içermektedir.
Çelişmeli yargılamanın bir amacı da dosyaya bir görüşün/talebin girmesini sağlamakla sınırlı olmayıp onun mahkemece dikkate alınarak bir sonuca ulaşmasını sağlamaktır. Çelişmeli yargılama ilkesi, sanığın aleyhindeki delillerin çelişmeli bir usul ile mahkemeye sunulmasını ve sadece tanıkların değil diğer delillerin de tartışılmasını gerektirir. Böylelikle başvurucular delilin davayla ilgisini ve ağırlığını değerlendirerek güvenirliği hususundaki iddia ve itirazlarını dile getirebilecektir.
Ceza davalarında adil yargılamanın temel unsuru olarak silahların eşitliği ilkesi, yargılama faaliyetinde iddia makamı ile sanığın eşit imkânlara sahip olmaları anlamına gelir. İddia makamı, ceza davalarında bütün bir devlet mekanizmasını arkasına almakta olduğundan, silahların eşitliği, sanığın, savunma hakkının temel bir güvencesi olmaktadır. İlke gereği savunma ile iddia makamı eşit şartlarda davasını hazırlama ve sunmada aynı imkânlara sahip olmalıdır. Silahların eşitliği ilkesi, ceza yargılamasında asgari olarak, iddia makamı tarafından gösterilen ve edinilen maddi bilgilerin açıklanmasını, dava dosyasının incelenmesi konusunda iddia makamıyla savunma arasında bir farkın gözetilmemesini gerekli kılar.
Silahların eşitliği ilkesi kapsamında, mahkeme önünde cereyan eden yargılama sürecinde davanın tarafları arasında, sahip olunan hak ve yükümlülükler bakımından tam bir eşitlik sağlanmış olmalı ve bu eşitlik, yargılama süresince de devam etmelidir. Yargılama sürecinde yapılan her türlü usuli işlem, delil ve karşı delil sunma, iddia ve karşı iddiada bulunma gibi hususlar da silahların eşitliği ilkesine uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Silahların eşitliği prensibi, ceza yargılamasında sanığın aleyhine bir hukuki durumun yaratılmamasını da kapsamaktadır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (118 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Arif İbiş (4), B. No: 2020/23601, 1/7/2026: Başvuru, yargılamaların farklı davalar üzerinden yürütülmesi, toplam otuz sekiz duruşmanın aynı güne denk gelmesi, davaların etkin takip edilememesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının, gizli tanığın dinlenildiği celseye katılamama ve tanık dinletme talebinin reddedilmesi nedeniyle tanık dinletme ve sorgulama hakkının, önemli delillerin kendisine verilmemesi…
- Hannan Yılbaşı (2), B. No: 2022/109556, 20/5/2026: Başvuru; özel soruşturma usulüne uyulmaması ve kovuşturmanın görevli olmayan mahkemede yapılması nedeniyle kanuni hâkim güvencesinin, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet hükmünde başvurucunun karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, terör örgütü üyeliği suçuyla ilgili olarak yapılan yargısal…
Süre aşımı (11 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ufuk Kenan Konuk, B. No: 2020/29421, 22/7/2026: Başvuru; darbe teşebbüsü sırasında gerçekleştirilen eylemlere sanığın iştirak ettiğinden bahisle yürütülen soruşturma/kovuşturma işlemleri nedeniyle adil yargılanma hakkının çeşitli güvencelerinin, kamu görevlileri tarafından sözlü ve fiziksel şiddete maruz kalma olayına yönelik şikâyetin etkili soruşturulmaması nedeniyle kötü muamele yasağının ve mal varlığına konulan tedbirin kaldırılmaması…
- Fatih Korkmaz ve Feyzullah Doğan, B. No: 2022/39038, 15/10/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda ele geçirilen bir mektupta yer alan ifadelerden dolayı disiplin cezası verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (27 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Uğur Göller, B. No: 2022/93620, 20/5/2026: Başvuru, karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Önder Çınar, B. No: 2022/1438, 11/3/2026: Başvuru; gözaltında tutma sırasında kolluk görevlileri tarafından darbedilme ve bu olayla ilgili etkili bir soruşturma yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağının, yasak usullerle elde edilen belgelerin ceza davasında hükme alınması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (19 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Deniz Şah ve İlhan Kaya (3), B. No: 2021/39195, 17/6/2026: Başvuru; ceza infaz kurumunda bulunan başvuruculara verilen disiplin cezasına ilişkin infaz hâkimliğince yapılan inceleme sırasında duruşmada hazır bulunma talebinde bulunulmasına rağmen yalnızca ses ve görüntü aktarımı yoluyla duruşmaya katılma imkânı verilmesi nedeniyle duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ali Baki, B. No: 2023/107440, 4/3/2026: Başvuru; mahsup edilecek sürenin hatalı hesaplanması sonucu fazladan hapis yatıldığı gerekçesiyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, savcılık mütalaasının tebliğ edilmediği gerekçesiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- M.A., B. No: 2014/17556, 21/11/2017: Başvuru, tutuklamanın makul süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; gerekçeli kararın geç yazılması, Cumhuriyet savcısının temyiz dilekçesinin ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi, ilk derece mahkemesinde beraat kararı verilmesine rağmen Yargıtay tarafından zamanaşımından düşme kararı verilmesi ve yargılamanın makul sürede…
- Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014: Başvurucu, Antalya 5. Asliye Ceza Mahkemesince hakkında verilen mahkûmiyet kararına karşı yaptığı temyiz başvurusunda, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesinin kendisine gönderilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
Zaman bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ahmet Durmaz, B. No: 2018/5144, 13/1/2022: Başvuru, gözaltında maruz kalınan eylemler nedeniyle kötü muamele yasağının, kötü muamele aracılığıyla alınan ifadelere dayanılarak cezalandırılma nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 81 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 74, manevi tazminat 4, ihlalin tespiti 3, maddi tazminat 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Erkan Demir, B. No: 2021/31045, 20/5/2026: Başvuru; gizli tanık Garson'dan ele geçirilen dijital veriler üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması talebinin kabul edilmemesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin, ceza davasında bağlantılı suçlardan birine ilişkin temyiz incelemesi devam ederken diğer suçtan kurulan hükmün istinaf aşamasında kesinleşmesi ve kesinleşen hüküm yönünden infaz aşamasına geçilmesi…
- Cemal Akyıldız, B. No: 2022/73153, 9/4/2026: Başvuru, yargılamada dinlenmesi talep edilen tanığın mahkeme huzurunda dinlemeden ve kamera kayıtlarının dosyaya getirtilmeden karar verilmesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Nazım Ateş, B. No: 2022/63157, 9/4/2026: Başvuru, bilirkişi raporu alınması talebinin karşılanmaması nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Merdi Meydan Güneş, B. No: 2022/101919, 8/4/2026: Başvuru, ceza davasında usule ilişkin imkânlar bakımından zayıf duruma düşürülme nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2014 | 16 | 5 | %31 |
| 2015 | 14 | 4 | %29 |
| 2016 | 9 | 3 | %33 |
| 2017 | 26 | 0 | %0 |
| 2018 | 15 | 1 | %7 |
| 2019 | 9 | 3 | %33 |
| 2020 | 13 | 2 | %15 |
| 2021 | 11 | 1 | %9 |
| 2022 | 23 | 7 | %30 |
| 2023 | 31 | 13 | %42 |
| 2024 | 27 | 8 | %30 |
| 2025 | 66 | 24 | %36 |
| 2026 | 48 | 10 | %21 |
Adil yargılanma hakkı (ceza davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası