Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 84 kararda bu başlıkta 90 şikâyet inceledi ve 17 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 20 | %22 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 19 | %21 |
| İhlal | 17 | %19 |
| İhlal olmadığı | 12 | %13 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 11 | %12 |
| Düşme | 4 | %4 |
| Süre aşımı | 4 | %4 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların yaşam hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkı bağlamında mağdur sıfatının ortadan kalkıp kalkmadığının tespiti açısından, kasten ya da saldırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olayları ile ihmal sonucu meydana gelen ölüm olayları arasında bir ayrım yapmak gerekir (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Fatma Yüksel/Türkiye, B. No: 51902/08, 9/4/2013, § 50).
Yaşam hakkının ihlal edildiği şikâyetinin bulunduğu tazminat ve tam yargı davalarında derece mahkemelerinin Anayasa’nın 17. maddesinin gerektirdiği özende bir inceleme yapma yükümlülüğü bulunmakla birlikte, söz konusu özen yükümlülüğünün yaşam hakkı ile ilgili her davada mutlaka mağdurlar lehine bir sonuca varılmasını garanti altına aldığı anlamına gelmediğini ayrıca belirtmek gerekir. Anayasa Mahkemesinin bu konudaki görevi, derece mahkemelerinin belirli bir sonuca varırken Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği dikkatli incelemeyi yapıp yapmadığını ya da ne ölçüde yaptığını yaşam hakkının usul boyutu yönünden incelemektir. ii. İlkelerin Somut Olaya Uygulanması
Bir bireysel başvuruda yaşam hakkının uygulanabilir olabilmesi başka deyişle başvurunun Anayasa Mahkemesince yaşam hakkı kapsamında incelenebilmesi için devletin değinilen bu yükümlülüklerinden en az birinin ihlal edildiğinin ileri sürülmesi gerekmektedir. Bu iddialar öldürmeme yükümlülüğünde hukuka aykırı veya keyfî öldürülmeye, yaşamı koruma yükümlülüğünde gerekli yasal düzenlemeler ile bu yasaların uygulanmasını sağlayacak etkili bir mekanizma oluşturulması gerektiği hâlde oluşturulmamasına ve/veya somut olayda olduğu gibi yaşamı korumak için yeterli düzeyde önleyici idari tedbirler alınması gerektiği hâlde alınmamasına, usul yükümlülüğünde ise etkili bir soruşturma yapılması gerekirken yapılmamasına ilişkin olabilecektir. Görüldüğü üzere yaşam hakkının ihlal edildiği yolundaki bir iddia devletin somut olayda yapmaması gerekenleri yaptığı, yapmasını gerekenleri ise yapmadığı şeklinde …
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (20 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mustafa Cengiz ve Nesrin Cengiz, B. No: 2021/19547, 4/11/2025: Başvuru, zorunlu askerlik hizmetini ifa eden kişinin yaşamının korunması için gerekli tedbirlerin alınmaması sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının, esasa etkili iddiaların karşılanmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Gülcan Erdoğan, B. No: 2020/31321, 18/7/2024: Başvuru, geçici askerlik görevinin ifası sırasında meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hava Gönül ve Vedat Gönül, B. No: 2021/61851, 15/10/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihar vakası nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Şeyhmus Özcan, B. No: 2020/5617, 3/10/2024: Başvuru, geçici askerlik görevi sırasında meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (19 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Keziban Karabulut, B. No: 2020/37126, 30/10/2024: Başvuru, başvurucunun murisinin askerlik görevini ifa ettiği dönemde ölmesi üzerine vazife malullüğü aylığı bağlanması talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkı ile gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Şerafettin Yakıcı, B. No: 2019/35536, 28/2/2024: Başvuru, askerlik görevinin ifası sırasında meydana gelen ölüm olayı sebebiyle vazife malullüğü aylığı bağlanması için ölenin yakını tarafından yapılan idari başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (11 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Talip Daştanoğlu, B. No: 2019/30205, 16/4/2025: Başvuru, ahlaki durum nedeniyle resen emekliye sevkedilen kadın subayın intihara sürüklenmesi ve meydana gelen ölüm olayından sorumlu olduğu ileri sürülen askerî personel hakkında ceza soruşturması yapılmaması nedeniyle özel hayata saygı, yaşam ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Muhbet Adanır ve diğerleri, B. No: 2014/10261, 8/12/2016: Başvuru, idarenin hizmet kusuru neticesinde askerde intihar olayının meydana gelmesi, bu ölüm olayına ilişkin etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi AYİM) nezdinde açılan tam yargı davasında hükmedilen tazminat miktarının yetersiz olması ve bu davada idare lehine yüksek miktarda vekâlet ücretine hükmedilmesi nedenleriyle yaşam hakkının, adil yargılanma hakkının…
Zaman bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Gülşen Bozkurt, B. No: 2013/4211, 1/12/2015: Başvuru, 1998 yılında askerde meydana gelen ölüm olayına ilişkin etkili soruşturma yapılmaması nedeniyle Anayasa’nın 17. , 36. , 40. ve 125. maddelerinde güvence altına alınan hakların ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 17 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 10, manevi tazminat 8, yeniden soruşturma 3, ihlalin tespiti 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Ali Fuat Bayın ve diğerleri, B. No: 2021/45692, 18/11/2025: Başvuru, hükümlünün ceza infaz kurumundaki ölümü hakkında yürütülen ceza soruşturmasının etkisizliği nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Asuman Şahin ve diğerleri [GK], B. No: 2021/14318, 23/10/2025: Başvuru, ceza infaz kurumu yetkililerinin intiharı önleyici tedbirleri almada ihmalkârlık göstermesi sonucu hükümlünün ölmesi ve bu olay hakkında yürütülen ceza soruşturmasının etkisiz yürütülmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Semra Omak (3), B. No: 2021/9813, 15/10/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda intihar girişimine bağlı olarak meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hacı Ahmet Yaşartürk ve Gökcen Akşit, B. No: 2021/21342, 27/5/2025: Başvuru, asker kişinin tim görevi sırasında geçici köy korucusu tarafından öldürülmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2014 | 5 | 1 | %20 |
| 2015 | 7 | 1 | %14 |
| 2016 | 13 | 1 | %8 |
| 2017 | 6 | 1 | %17 |
| 2018 | 14 | 2 | %14 |
| 2019 | 19 | 2 | %11 |
| 2020 | 6 | 3 | %50 |
| 2021 | 1 | 1 | %100 |
| 2022 | 6 | 0 | %0 |
| 2024 | 6 | 1 | %17 |
| 2025 | 7 | 4 | %57 |
Yaşam hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası