Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 314 kararda bu başlıkta 359 şikâyet inceledi ve 83 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 83 | %23 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 82 | %23 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 71 | %20 |
| İhlal olmadığı | 47 | %13 |
| Süre aşımı | 29 | %8 |
| Düşme | 17 | %5 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 10 | %3 |
| Başvurunun reddi | 9 | %3 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 8 | %2 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 3 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların yaşam hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Yaşam hakkının ihlal edildiği şikâyetinin bulunduğu tazminat ve tam yargı davalarında derece mahkemelerinin Anayasa’nın 17. maddesinin gerektirdiği özende bir inceleme yapma yükümlülüğü bulunmakla birlikte, söz konusu özen yükümlülüğünün yaşam hakkı ile ilgili her davada mutlaka mağdurlar lehine bir sonuca varılmasını garanti altına aldığı anlamına gelmediğini ayrıca belirtmek gerekir. Anayasa Mahkemesinin bu konudaki görevi, derece mahkemelerinin belirli bir sonuca varırken Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği dikkatli incelemeyi yapıp yapmadığını ya da ne ölçüde yaptığını yaşam hakkının usul boyutu yönünden incelemektir. ii. İlkelerin Somut Olaya Uygulanması
Anılan pozitif yükümlülükler uyarınca devlet, yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin, diğer bireylerin ve hatta kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma ödevi altındadır (Neriman Yonat, B. No: 2018/33554, 15/6/2021, § 96; T.A. [GK], B. No: 2017/32972, 29/9/2021, § 133).
Ancak kasıtlı olmayan fiiller nedeniyle meydana gelen ölüm olaylarına ilişkin soruşturma yükümlülüğü açısından farklı bir yaklaşım benimsenebilir. Bu kapsamda, yaşam hakkının veya vücut bütünlüğünün ihlaline kasten sebebiyet verilmediği durumlarda, pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez. Mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterli olabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 59).
Anayasa Mahkemesi, yaşam hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 17. maddesini Anayasa'nın 5. maddesiyle birlikte değerlendirerek devlete üç tür yükümlülük yükleyecek şekilde yorumlamış ve bu yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediğine ilişkin değerlendirmelerinde gözönüne alacağı ilkeleri belirlemiştir. Bu yükümlülüklerden ilki kasıtlı ve hukuka aykırı olarak öldürmememe yükümlülüğü (negatif yükümlülük), ikincisi her türlü tehlikeye karşı bireylerin yaşam hakkını koruma yükümlülüğü (pozitif yükümlülüğün maddi boyutu), üçüncüsü ise doğal olmayan her ölümle ilgili etkili soruşturma yükümlülüğüdür (pozitif yükümlülüğün usule ilişkin boyutu). Görüldüğü üzere ilk iki yükümlülük ölüm anından öncesine ilişkindir. Bu iki yükümlülük kapsamında devletin ölümün meydana gelmemesi için yapmaması gerekenler ile yapması gerekenler belirlenmektedir. Öldürmemeye (yapmamaya) ilişkin negatif yükümlülük de …
Esasen olayların oluşumuna ilişkin delillerin değerlendirilmesi idari ve yargısal makamların ödevidir (Murat Atılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015,§ 44). Görülmekte olan bir davada ya da yürütülmekte olan bir soruşturmada, delilleri değerlendirmek kural olarak derece mahkemelerinin işi olduğundan Anayasa Mahkemesinin görevi, bu makamların maddi olaylara ilişkin yaptıkları değerlendirmenin yerine kendi değerlendirmesini koymak değildir (Benzer yöndeki AİHM kararı için bkz. Klaas/Almanya, § 29; Jasar/“Eski Yugoslavya Makedonya Cumhuriyeti”, B. No: 69908/01, 15/2/2007, § 49).
Bir bireysel başvuruda yaşam hakkının uygulanabilir olabilmesi başka deyişle başvurunun Anayasa Mahkemesince yaşam hakkı kapsamında incelenebilmesi için devletin değinilen bu yükümlülüklerinden en az birinin ihlal edildiğinin ileri sürülmesi gerekmektedir. Bu iddialar öldürmeme yükümlülüğünde hukuka aykırı veya keyfî öldürülmeye, yaşamı koruma yükümlülüğünde gerekli yasal düzenlemeler ile bu yasaların uygulanmasını sağlayacak etkili bir mekanizma oluşturulması gerektiği hâlde oluşturulmamasına ve/veya somut olayda olduğu gibi yaşamı korumak için yeterli düzeyde önleyici idari tedbirler alınması gerektiği hâlde alınmamasına, usul yükümlülüğünde ise etkili bir soruşturma yapılması gerekirken yapılmamasına ilişkin olabilecektir. Görüldüğü üzere yaşam hakkının ihlal edildiği yolundaki bir iddia devletin somut olayda yapmaması gerekenleri yaptığı, yapmasını gerekenleri ise yapmadığı şeklinde …
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (82 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hüsna Genç Şen ve diğerleri, B. No: 2021/45773, 22/4/2026: Başvuru; kamu makamlarının mahpusun sağlık hizmetlerine erişimi için yeterli önlem almaması, ayrıca teşhis ve tedavi sürecinde yaşanan ihmaller sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Özgür Dorudemir, B. No: 2021/62117, 12/3/2026: Başvuru; kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen bir canlı bomba saldırısı sonucu meydana gelen yaralanma nedeniyle yaşam hakkının, idarenin hizmet kusuru nedeniyle açılan tam yargı davasında maddi tazminat talebinin reddi ve hükmedilen manevi tazminatın düşük olması nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına…
Süre aşımı (29 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hatice Erbek, B. No: 2021/27626, 15/10/2025: Başvuru; üçüncü kişiden gelen tehdide karşı koruma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, tehdit ve ölüm olaylarına ilişkin etkili ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Feyzi Yamankılıç, B. No: 2021/22120, 18/12/2024: Başvuru, hastaneye sevk edilen hastanın olduğu ambulansın kolluk görevlilerince uzunca bir süre durdurulup ambulanstaki hasta ve yakınına kötü muamelede bulunulması nedeniyle kötü muamele yasağının, geciken tedavi neticesinde hastanın vefat etmesi ve bu olaya ilişkin etkili ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle de yaşam hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (71 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Dilek Mutlum ve diğerleri, B. No: 2022/85565, 18/6/2026: Başvuru, tutuklunun durumunun ciddiyetinin tıbbi raporlarla sabit olmasına rağmen tahliye edilmemesi nedeniyle yaşam hakkı, kötü muamele yasağı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Hacer Tombuloğlu ve Mürsel Tombuloğlu, B. No: 2022/32475, 21/4/2026: Başvuru, iş kazası sonucu meydana gelen ölüm olayı üzerine başlatılan ceza soruşturmasının etkili olmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (8 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ahmet Altunbaş ve diğerleri, B. No: 2021/54014, 29/1/2026: Başvuru; park hâlindeki vagonların üzerine çıkan çocuğun elektrik tellerine tutunması sonucu elektrik akımına kapılarak yaralanması, bu olay nedeniyle açılan tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Murat Yılmaz ve diğerleri, B. No: 2016/8554, 14/12/2023: Başvuru, bir açık hava toplantısına yönelik olarak gerçekleştirilen öngörülebilir ve önlenebilir nitelikteki canlı bomba saldırısına ilişkin olarak gerekli tedbirleri almayan tüm kamu görevlileri ve saldırının ardından yaralı ve ölülerin olduğu yerde göz yaşartıcı gaz dâhil maddi güç kullanıp bu şekilde yardım edilmesini engelleyerek yaralıların sağlık durumlarının ağırlaşmasına hatta bazılarının…
Zaman bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Abdullah Ekinci ve Fatma Ekinci, B. No: 2015/2120, 26/9/2019: Başvuru, iş kazasında meydana gelen ölüm olayı hakkında başlatılan soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkının, açılan tazminat davasının makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ali Altürk ve diğerleri, B. No: 2014/10022, 15/11/2018: Başvuru, terörle mücadele kapsamında yürütülen arazi tarama faaliyeti sırasında kayalıklardan düşme sonucu meydana gelen ölüm olayına ilişkin soruşturmanın etkili ve makul süratle sonuçlandırılmaması nedeniyle yaşam hakkının; 5233 sayılı Kanun kapsamında takdir edilen tazminat miktarının yetersiz olması, manevi tazminata hükmedilmemesi ve işlemlerin makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil…
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 83 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 39, manevi tazminat 35, yeniden soruşturma 17, ihlalin tespiti 2, gereği için gönderme (mahkeme/savcılık) 2, gereği için gönderme (idare) 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Fatma Ilıkkan, B. No: 2021/48062, 5/5/2026: Başvuru, kamu makamları tarafından öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte olduğu ileri sürülen terör saldırısı sonucu meydana gelen yaralanmadan kaynaklanan zararların tazmini istemiyle açılan davada olayın idarenin kusuruyla meydana geldiğine ilişkin iddiaların değerlendirilmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Aynur Dündar, B. No: 2021/58535, 12/3/2026: Başvuru; 2015 yılında Ankara Garı önünde gerçekleştirilen canlı bomba saldırısı sonucu yaralanma olayının meydana gelmesi, kusur sorumluluğu temelinde açılan tam yargı davasında hizmet kusuruna ilişkin bir değerlendirme ve olaya dair yeterli inceleme yapılmadan karar verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Abdülkadir Yılmaz ve diğerleri (4), B. No: 2021/52171, 12/3/2026: Başvuru; bir yer altı maden ocağında meydana gelen birçok kişinin ölümü ve pek çok kişinin yaralanmasıyla sonuçlanan olaya ilişkin olarak yürütülen ceza soruşturması kapsamında kamu görevlisi olan bazı şüpheliler hakkında soruşturma izni verilmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Cüneyt Yılmaz, B. No: 2020/36381, 11/3/2026: Başvuru, kamuoyunda 6-7 Ekim olayları olarak adlandırılan şiddet eylemlerinin devam ettiği süreçte Kurtalan ilçesinde yaşanan olaylar sırasında sivil bir kimse tarafından açılan ateş sonucu yaralanma ve olayın önlenmesinde hizmet kusuru bulunduğu iddiasıyla açılan tam yargı davasının reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 7 | 1 | %14 |
| 2014 | 4 | 0 | %0 |
| 2015 | 8 | 3 | %38 |
| 2016 | 23 | 4 | %17 |
| 2017 | 20 | 4 | %20 |
| 2018 | 38 | 5 | %13 |
| 2019 | 33 | 4 | %12 |
| 2020 | 27 | 5 | %19 |
| 2021 | 31 | 12 | %39 |
| 2022 | 26 | 8 | %31 |
| 2023 | 32 | 1 | %3 |
| 2024 | 31 | 7 | %23 |
| 2025 | 53 | 23 | %43 |
| 2026 | 26 | 6 | %23 |
Yaşam hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası