Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 106 kararda bu başlıkta 114 şikâyet inceledi ve 30 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 31 | %27 |
| İhlal | 30 | %26 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 20 | %18 |
| Süre aşımı | 14 | %12 |
| İhlal olmadığı | 13 | %11 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 2 | %2 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
| Yer bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
| Başvurunun reddi | 1 | %1 |
| Düşme | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların yaşam hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Kasten ya da saldırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm olayları hakkında yürütülmesi gereken soruşturma şüphesiz ceza soruşturmasıdır (Ferit Kurt ve diğerleri, B. No: 2018/9957, 8/6/2021, § 76). Bununla birlikte etkili soruşturma yükümlülüğü bir sonuç yükümlülüğü değil uygun araçların kullanılması yükümlülüğüdür. Anayasa’nın 17. maddesi başvuruculara üçüncü kişileri bir suç nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkı vermediği gibi devlete tüm yargılamaları mahkûmiyetle sonuçlandırma ödevi de yüklemez (Fatma Akın ve Mehmet Eren, § 98).
Devletin yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ilişkin yönü, doğal olmayan her ölüm olayının sorumlularının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirir. Yürütülecek soruşturmanın temel amacı yaşam hakkını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmasını, kamu görevlilerinin müdahalesiyle veya onların sorumlulukları altında meydana gelen ya da diğer bireylerin fiilleriyle gerçekleşen ölümler nedeniyle ilgililerin hesap vermelerini sağlamaktır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 54).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (31 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hatice Erbek, B. No: 2021/27626, 15/10/2025: Başvuru; üçüncü kişiden gelen tehdide karşı koruma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, tehdit ve ölüm olaylarına ilişkin etkili ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Havva Şen ve Hikmet Şen, B. No: 2021/29300, 24/6/2025: Başvuru, şüpheli ölüm olayının etkili şekilde soruşturulmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (14 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- A.D. ve diğerleri, B. No: 2021/14278, 2/7/2025: Başvuru; tanık koruma tedbirlerinin kaldırılması nedeniyle yaşam hakkının, bu tedbirler kapsamında yer alan maddi yardımlardan yoksun kalınması nedeniyle mülkiyet hakkının, tarafı olunan davalardaki kararların tebliğ edilmemesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ali Doğan ve diğerleri, B. No: 2020/9098, 30/10/2024: Başvuru, 1993 yılında meydana gelen silahlı saldırı sonucundaki ölüme ilişkin etkili soruşturma yapılmaması nedeniyle yaşam hakkının, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında açılan davanın reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma…
Başvuru yollarının tüketilmemesi (20 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ercan Erdoğan, B. No: 2022/99759, 2/9/2026: Başvuru, özel bir bakımevinde bulunan engelli bireyin ihmal sonucu ölümü hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- M.A., B. No: 2022/55110, 29/1/2026: Başvuru, silahla yaralama suçundan yürütülen soruşturmanın etkisiz olması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Fatma Çaylan ve diğerleri, B. No: 2018/34323, 19/10/2021: Başvuru, ölüm olayına ilişkin yargılama süreciyle ilgili olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi üzerine yapılan yeniden yargılama sonucunda beraat kararı verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- İlbeyi Kemaloğlu ve Meriye Kemaloğlu, B. No: 2014/12078, 5/4/2017: Başvuru, yakınlarının yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan olaya ilişkin ceza soruşturmasının makul süratle yürütülmemesi nedeniyle yaşama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 30 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 23, yeniden soruşturma 7, yeniden yargılama 4. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2017 | 3 | 10.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Halime Ecer, B. No: 2021/26088, 11/3/2026: Başvuru, şüpheli ölüme ilişkin etkili bir soruşturma yapılmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Nurettin Ekinci, B. No: 2021/46563, 9/12/2025: Başvuru, denizde ceset bulunması olayıyla ilgili olarak yürütülen soruşturmanın etkisizliği nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ahmet Bektaş ve diğerleri, B. No: 2021/33805, 14/5/2025: Başvuru, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan yürütülen soruşturmanın etkisizliği nedeniyle yaşam hakkının, ceza yargılamasının uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Selahattin Öztekin, B. No: 2021/28601, 7/1/2025: Başvuru, ağır nitelikli yaralama olayı hakkındaki ceza yargılamasının makul süratle yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2014 | 1 | 0 | %0 |
| 2015 | 1 | 1 | %100 |
| 2016 | 12 | 5 | %42 |
| 2017 | 9 | 3 | %33 |
| 2018 | 13 | 4 | %31 |
| 2019 | 25 | 2 | %8 |
| 2020 | 9 | 1 | %11 |
| 2021 | 14 | 6 | %43 |
| 2022 | 7 | 0 | %0 |
| 2023 | 2 | 0 | %0 |
| 2024 | 6 | 4 | %67 |
| 2025 | 9 | 3 | %33 |
| 2026 | 6 | 1 | %17 |
Yaşam hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası