Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ve malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesi hüküm verinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m. 237). Katılan, savcıdan bağımsız olarak hükme karşı istinaf ve temyize başvurabilir. İstinaf ve temyiz aşamasında yeni katılma talebi yapılamaz. Bazı ağır suçlarda mağdur baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesini isteyebilir.
Kimler, ne zamana kadar katılabilir?
- Kimler: suçun mağduru, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ve malen sorumlu olanlar (CMK m. 237/1).
- Ne zamana kadar: ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında, hüküm verilinceye kadar. İstinaf ve temyizde katılma talebinde bulunulamaz; ancak ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen ya da hakkında karar verilmeyen talep, kanun yolu dilekçesinde açıkça belirtilirse incelenir (m. 237/2).
- Ne zamandan itibaren: kamu davası açıldıktan, yani iddianame kabul edildikten sonra. Soruşturma evresinde katılma yoktur; mağdur o aşamada şikâyetçi olur, delil toplanmasını ister ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz eder (m. 234/1-a).
Katılma nasıl yapılır?
Katılma, mahkemeye dilekçe verilerek ya da duruşmada sözlü başvurunun tutanağa geçirilmesiyle yapılır. Duruşmada şikâyetini bildiren suçtan zarar görene davaya katılmak isteyip istemediği sorulur; mahkeme Cumhuriyet savcısını, sanığı ve varsa müdafiini dinledikten sonra talebin uygun olup olmadığına karar verir (CMK m. 238). Katılma davayı durdurmaz; tarihi önceden belirlenmiş duruşma, katılan çağrılamasa da yapılır (m. 240).
Mahkeme suçtan doğrudan zarar görmeyen kişinin katılma talebini reddeder. Ret kararı verilen ya da talebi karara bağlanmayan kişi, bu talebini hükme karşı kanun yolu dilekçesinde açıkça yazarsa üst mahkeme talebi inceler (m. 237/2).
Katılanın ve mağdurun hakları
- Duruşmadan haberdar edilme, tutanak ve belge örneği isteme, tanıkların davetini isteme (CMK m. 234/1-b).
- Kanun yolu. Katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir; karar katılanın başvurusu üzerine bozulursa savcı işi yeniden takip eder (m. 242). Katılmadan önce verilmiş kararlar katılana tebliğ edilmez ve bu kararlar için savcının kanun yolu süresi geçince katılanın hakkı da düşer (m. 241).
- Ücretsiz avukat. Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence ve eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda vekili olmayan mağdur, baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Mağdur çocuksa, sağır ve dilsizse ya da kendini savunamayacak derecede akıl hastasıysa istem aranmaz (m. 234/1-a-3, 234/1-b-5, 234/2, 239).
- Giderler. Dava nakli ya da adli tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışına gitmek zorunda kalan mağdurun konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri Harcırah Kanununa göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (m. 234/4).
Katılma sona erer: katılan vazgeçerse ya da ölürse katılma hükümsüz kalır; mirasçılar katılanın haklarını takip etmek üzere davaya katılabilir (m. 243).
Katılan olmak tazminat almak demek değildir: Ceza mahkemesi tazminata hükmetmez; maddi ve manevi tazminat hukuk mahkemesinde istenir. Zamanaşımı ve ceza kararının hukuk davasına etkisi ceza davası sonrası tazminat davası yazısında anlatılır.
Katılmazsam ya da duruşmaya gitmezsem ne olur?
Kamu davası katılma olmadan da görülür; savcılık davayı takip eder. Katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş kişi, katılma talebinde bulunmamış olsa da hükme karşı kanun yoluna başvurabilir (CMK m. 260/1). "Davaya katılmak istemiyorum" demek şikâyetten vazgeçmek değildir: şikâyete bağlı suçlarda dava ancak açık bir vazgeçme beyanıyla ve sanığın kabulüyle düşer; ayrıntılar şikâyet süresi ve vazgeçme yazısında.
Mağdur ya da şikâyetçinin dilekçesinde veya tutanakta bildirdiği adres tebligata esas alınır; bu adrese yapılan çağrıya rağmen gelmeyen kişiye yeniden tebligat yapılmaz ve adres yanlış ya da eksikse araştırılmaz (m. 235/1-3). Mahkeme mağdurun beyanını zorunlu görürse bu kural uygulanmaz; mağdurun tanık olarak dinlenmesinde yemin dışında tanıklık hükümleri uygulanır (m. 235/4, 236/1). Adres değiştiğinde dosyaya bildirmek bu yüzden önemlidir.
Ceza davasına katılma hakkında sık sorulan sorular
Davaya katılma ne zamana kadar yapılır?
İlk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar kovuşturmanın her aşamasında yapılabilir (CMK m. 237/1). İstinaf ve temyiz aşamasında yeni katılma talebinde bulunulamaz; yalnız ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen ya da karara bağlanmayan talep, kanun yolu dilekçesinde açıkça belirtilmişse incelenir (m. 237/2).
Davaya katılma talebi olmazsa ne olur?
Dava yine görülür; kamu davası savcılıkça takip edilir. Katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş kişi, katılma talebinde bulunmamış olsa da hükme karşı kanun yoluna başvurabilir (CMK m. 260/1). Katılmamak şikâyetten vazgeçmek demek değildir; şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme ayrı ve açık bir beyan gerektirir.
Davaya katılma talebi nasıl yapılır?
Kamu davası açıldıktan sonra mahkemeye dilekçe verilerek ya da duruşmada sözlü olarak yapılır ve tutanağa geçirilir. Duruşmada şikâyetini bildiren suçtan zarar görene davaya katılmak isteyip istemediği sorulur. Mahkeme Cumhuriyet savcısını, sanığı ve müdafiini dinledikten sonra karar verir (CMK m. 238).
Mağdur olarak ücretsiz avukat isteyebilir miyim?
Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda vekili olmayan mağdur, baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Mağdur 18 yaşından küçük, sağır veya dilsiz ya da kendini ifade edemeyecek derecede malulse istem aranmadan vekil görevlendirilir (CMK m. 234, 239).
Müşteki olduğum duruşmaya gitmezsem ne olur?
Dilekçede ya da tutanakta bildirdiğiniz adrese gönderilen çağrıya rağmen gelmezseniz size yeniden tebligat yapılmaz; adres yanlış ya da eksikse araştırılmaz (CMK m. 235). Dava sizsiz yürür. Ancak mahkeme sizi tanık olarak dinlemeyi zorunlu görürse tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır ve zorla getirme kararı verilebilir (m. 235/4, 236/1).
Katılan kanun yoluna başvurabilir mi?
Evet. Katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın istinaf ve temyize başvurabilir; karar katılanın başvurusu üzerine bozulursa savcı işi yeniden takip eder (CMK m. 242). Katılmadan önce verilmiş kararlar katılana tebliğ edilmez ve bu kararlar için savcının süresi geçince katılan da başvuru hakkını kaybeder (m. 241).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 234-243 ve 260