Şikâyete bağlı bir suçta şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73). Hakarette ayrıca, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra şikâyet edilemez. Dolandırıcılık, hırsızlık, kasten yaralama ve ısrarlı takip gibi şikâyete bağlı olmayan suçlarda altı aylık süre yoktur; savcılık dava zamanaşımı dolana kadar soruşturma açabilir.

Bu yazı hangi suçların şikâyete bağlı olduğunu, sürenin hangi gün başladığını, süre geçerse ne olacağını ve şikâyetten vazgeçmenin sonuçlarını anlatıyor.

Hangi suçlar şikâyete bağlıdır?

Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığını suçun kanun maddesi söyler: madde "mağdurun şikâyeti üzerine" ya da "soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır" diyorsa altı aylık süre uygulanır. Uygulamada en sık karşılaşılanlar:

SuçŞikâyete bağlı mı?
Basit tıbbî müdahaleyle giderilebilen kasten yaralama (TCK m. 86/2)Evet. Diğer kasten yaralamalar (m. 86/1, 86/3) hayır.
Taksirle yaralama (m. 89)Evet; ağır sonuçlu yaralama bilinçli taksirle işlenmişse hayır.
Hakaret (m. 125)Evet; kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmişse hayır (m. 131).
Tehdit (m. 106)Yalnız malvarlığına zarar verme ya da "sair kötülük" tehdidi (m. 106/1, ikinci cümle) şikâyete bağlıdır; hayata ve vücuda yönelik tehdit hayır.
Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (m. 123)Evet. Israrlı takip (m. 123/A) hayır.
Cinsel taciz (m. 105/1) ve temel hâliyle cinsel saldırı (m. 102/1)Evet. Vücuda organ veya cisim sokma suretiyle cinsel saldırı (m. 102/2) yalnız eşe karşı işlenmişse şikâyete bağlıdır.
Konut dokunulmazlığının ihlali (m. 116), iş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m. 117/1)Evet.
Haberleşmenin gizliliğini ihlal, konuşmaları dinleme ve kaydetme, özel hayatın gizliliğini ihlal (m. 132-134)Evet (m. 139). Kişisel verilere ilişkin suçlar (m. 135, 136, 138) hayır.
Mala zarar verme (m. 151/1), hakkı olmayan yere tecavüz (m. 154), güveni kötüye kullanma (m. 155/1)Evet; nitelikli hâller hayır.
Hırsızlık (m. 141-142), dolandırıcılık (m. 157-158)Hayır. Paydaş olunan malda ya da alacak tahsili amacıyla hırsızlık (m. 144) ve alacak tahsili amacıyla dolandırıcılık (m. 159) evet.
Aile hukukundan doğan bakım yükümlülüğünün ihlali (m. 233/1)Evet.

Şikâyete bağlı olmayan bir suçta mağdurun "şikâyetçi değilim" demesi soruşturmayı durdurmaz; savcılık delil yeterliyse dava açar. Bu suçlarda mağdurun şikâyeti, davaya katılma ve itiraz hakları bakımından önem taşır.

Sürenin hesabı

Altı ay hangi gün başlar?

  • Öğrenme tarihi. Süre suçun işlendiği gün değil, şikâyet hakkı olan kişinin hem fiili hem de failin kim olduğunu bildiği ya da öğrendiği gün başlar (TCK m. 73/2). Fail bilinmiyorsa süre işlemeye başlamaz; mağdur faili sonradan öğrenirse altı ay o günden itibaren hesaplanır.
  • Zamanaşımı üst sınırı. Öğrenme ne kadar geç olursa olsun, şikâyet dava zamanaşımı içinde yapılmalıdır. Hapis cezasının üst sınırı beş yılı geçmeyen suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e).
  • Hakarette iki yıl. 7.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla eklenen kurala göre hakarette şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Yıllar önce atılmış bir mesajı bugün öğrenen kişi, mesajın tarihi iki yılı aşmışsa şikâyet edemez.
  • Birden çok mağdur. Şikâyet hakkı olan kişilerden biri süreyi kaçırırsa diğerlerinin hakkı düşmez (TCK m. 73/3).
  • Uzlaştırma süresi. Uzlaşma teklifinden uzlaştırmanın sonuçsuz kaldığı ve en geç raporun büroya verildiği tarihe kadar kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez (CMK m. 253/21); uzlaştırma ayrıntıları uzlaştırma yazısında.

Öğrenme tarihini ispat etmek şikâyetçinin işini kolaylaştırır. Şikâyet dilekçesi fiilin ve failin hangi gün, nasıl öğrenildiğini (mesajın görüldüğü tarih, tanığın anlattığı gün, kamera kaydının izlendiği gün) belgesiyle gösterir; şüpheli de süre itirazında bu tarihi tartışır.

Altı ay geçerse ne olur?

Süresinde şikâyet yoksa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m. 73/1). Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; dava açılmışsa mahkeme, kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğini belirleyerek davanın düşmesine karar verir (CMK m. 223/8). Ancak derhâl beraat kararı verilebilecek bir dosyada mahkeme düşme kararı veremez (CMK m. 223/9); suçu işlemediği anlaşılan sanık beraat eder.

Süre kaçırılmış olsa da mağdurun tazminat hakkı devam eder: hukuk mahkemesinde açılacak tazminat davası Türk Borçlar Kanunundaki zamanaşımı sürelerine tabidir.

Yargıtay kararları

Yargıtay şikâyet süresi yüzünden hangi hükümleri bozuyor?

  • Öğrenme tarihi araştırılmadan verilen düşme kararı. Boş senedi doldurup icraya koyma iddiasında mahkeme, ödeme emrinin tebliğ tarihini esas alıp şikâyetin süresinde olmadığını kabul etmişti; katılanlar fiili daha sonra avukattan öğrendiklerini söylüyordu. Yargıtay, öğrenme tarihine ilişkin deliller toplanmadan verilen düşme kararını bozdu (21. Ceza Dairesi, 3.12.2015, E.2015/4493, K.2015/5846). Sünnet sonrası ortaya çıkan bir yaralanmada da süre işlemin yapıldığı gün değil zararın öğrenildiği gün başlar; mağdurun açtığı tazminat davasının dilekçesi şikâyet içerip içermediği yönünden incelenmelidir (12. Ceza Dairesi, 12.2.2015, E.2014/20451, K.2015/2516).
  • Süre dolmuşken verilen mahkûmiyet. Altı aylık süre geçtikten sonra yapılan şikâyetle bedelsiz senedi kullanma suçundan verilen mahkûmiyet, düşme kararı verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozuldu (23. Ceza Dairesi, 12.10.2015, E.2015/5026, K.2015/4970).
  • Vazgeçmede sanığa sorulmaması. Katılan temyiz aşamasında şikâyetinden vazgeçtiğinde, sanığın vazgeçmeyi kabul edip etmediği saptanarak düşme kararı verilip verilmeyeceği değerlendirilmelidir (19. Ceza Dairesi, 17.10.2016, E.2016/1711, K.2016/21508).
  • Özel kanunlardaki farklı süreler. Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlar ayrı şikâyet süresi öngörebilir. İcra ve İflas Kanunu m. 347'ye göre bu kanundaki suçlarda şikâyet hakkı fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; bu süre geçtikten sonra yapılan şikâyetle verilen mahkûmiyet bozuldu (19. Ceza Dairesi, 3.10.2017, E.2016/9317, K.2017/7623).

Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?

Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da polis veya jandarmaya yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır. Valiliğe, kaymakamlığa veya mahkemeye verilen şikâyet ilgili başsavcılığa gönderilir; yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gereken suçlarda elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir (CMK m. 158/1-5).

Şikâyet somut olmalıdır: soyut ve genel nitelikteki şikâyet için savcılık soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verir (CMK m. 158/6). Dilekçede nelerin yazılacağı, soruşturma sırasında şikâyetçinin hakları ve sonucun nasıl öğrenileceği suç duyurusu nasıl yapılır yazısında; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz takipsizlik kararı yazısında anlatılır.

Şikâyetten vazgeçmenin sonuçları

  • Dava düşer. Şikâyete bağlı suçta suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür (TCK m. 73/4).
  • Sanığın kabulü gerekir. Kanunda aksi yazılı değilse vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (m. 73/6). Kendini suçsuz gören sanık vazgeçmeyi reddederek yargılamanın beraatle bitmesini isteyebilir.
  • Herkesi kapsar. Suçu birlikte işleyenlerden biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (m. 73/5).
  • Kesinleşmeden sonra infaza etkisi yoktur. Hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz (m. 73/4).
  • Tazminat hakkı ayrıca düşünülür. Vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklayan kişi hukuk mahkemesinde dava açamaz (m. 73/7). Yalnız ceza davasından vazgeçmek isteyen kişi dilekçede bunu açıkça ayırır.

Şikâyete bağlı olmayan suçlarda vazgeçme davayı düşürmez; yalnız mağdurun katılan sıfatını ve kanun yolu haklarını etkiler.

Sık sorulanlar

Şikâyet süresi hakkında sık sorulan sorular

Şikâyet süresi kaç ay?

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu bildiği ya da öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır; bu süre her hâlde dava zamanaşımını geçemez (TCK m. 73/1-2). Altı ay geçtikten sonra yapılan şikâyetle soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Dolandırıcılıkta şikâyet süresi var mı?

Hayır. Dolandırıcılık (TCK m. 157) ve nitelikli dolandırıcılık (m. 158) şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrenince kendiliğinden soruşturur ve altı aylık süre uygulanmaz. Sınır dava zamanaşımıdır: dolandırıcılıkta sekiz, nitelikli dolandırıcılıkta on beş yıl (TCK m. 66/1). Alacağı tahsil amacıyla yapılan dolandırıcılık (m. 159) ise şikâyete bağlıdır.

Hakarette şikâyet süresi iki yıl mı?

Hayır, altı aydır; iki yıl üst sınırdır. Hakarette de altı aylık süre fiili ve faili öğrenmeden itibaren işler, ancak 7531 sayılı Kanunla 2024'te eklenen kurala göre şikâyet süresi, nasıl öğrenilmiş olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/2). Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret şikâyete bağlı değildir (TCK m. 131).

Hırsızlıkta şikâyet süresi var mı?

Hırsızlık (TCK m. 141-142) şikâyete bağlı değildir, altı aylık süre uygulanmaz. Paydaş olunan mal üzerinde ya da alacağı tahsil amacıyla işlenen hırsızlık (m. 144) ve malın geçici kullanılıp iade edilmek üzere alınması (m. 146) ise şikâyete bağlıdır.

Şikâyetten vazgeçince ne olur?

Şikâyete bağlı suçta vazgeçme davayı düşürür; ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse onu etkilemez ve hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme infazı durdurmaz (TCK m. 73/4, 6). Suçu birlikte işleyenlerden biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (m. 73/5). Vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklayan kişi hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (m. 73/7).

Şikâyet nereye yapılır?

Cumhuriyet başsavcılığına ya da polis veya jandarmaya, yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır. Valiliğe, kaymakamlığa veya mahkemeye yapılan şikâyet başsavcılığa gönderilir; yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gereken suçlarda elçilik ve konsolosluklara da şikâyette bulunulabilir (CMK m. 158).

Avukat Ertuğrul Targal
Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.

Başlıca hukukî kaynaklar

  1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 73 (7.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla değişik), 86, 89, 102, 105, 106, 116, 117, 123, 125, 131, 139, 144, 146, 151, 154, 155, 157-159 ve 233
  2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158, 223/8-9 ve 253/21
  3. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 347
  4. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E.2014/20451, K.2015/2516, 12.2.2015; 19. Ceza Dairesi, E.2016/1711, K.2016/21508, 17.10.2016 ve E.2016/9317, K.2017/7623, 3.10.2017; 21. Ceza Dairesi, E.2015/4493, K.2015/5846, 3.12.2015; 23. Ceza Dairesi, E.2015/5026, K.2015/4970, 12.10.2015