Engelli Raporu ile ÖTV'siz Araç Kimler Alabilir? Yüzde Kaç Gerekir, 2026 Değişikliği, Rapor İbaresi ve Satış Kuralı

Kimler alabilir?

Kanun istisnayı dört gruba tanıyor. Aşağıdaki tablo her grubu, aranan şartı ve hangi araçların kapsamda olduğunu gösteriyor; istisna her durumda aracın ilk alımına (ilk iktisap) uygulanır.

Fiyat sınırları her yıl artar. Yüzde 90 grubundaki ve özel tertibat grubundaki binek otomobil bedel sınırları, her yıl bir önceki yılın yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (ÖTV Kanunu m. 7, son fıkra). Kanun metnindeki 200.000 TL'lik tutar 2018'de yürürlüğe girdiği için bugün uygulanan sınır bu tutarın yıllar içinde artırılmış hâlidir; alım yılındaki güncel tutar Gelir İdaresince ilan edilir.

Yerli katkı şartı. İstisna, Kanuna göre yerli katkı oranı en az yüzde 20 olan araçlara uygulanır; Cumhurbaşkanı Kararıyla bu oran yüzde 40 olarak belirlendi (27.12.2024 tarihli ve 9321 sayılı Karar). Alınacak aracın bu oranı karşılayıp karşılamadığı satıcıdan ve üreticiden öğrenilir.

2026 değişikliği: ehliyet alamayanlar

Eski metinde yüzde 90'ın altındaki engelliler için istisna, aracı "bizzat kullanma amacıyla" özel tertibat yaptırmaya bağlıydı. Bu yüzden yüzde 90'ın altında olup sağlık durumu nedeniyle hiç ehliyet alamayan kişiler istisnadan yararlanamıyordu ve bölge idare mahkemeleri bu konuda farklı kararlar verdi: biri Kanunda açık hüküm olmadığı için başvurunun reddini yerinde buldu, diğeri devlete engellileri koruma yükümlülüğü yükleyen Anayasa'nın 61. maddesine dayanarak ret işlemini iptal etti. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, aradaki dönemde Anayasa Mahkemesinin kuralı iptal etmiş olması nedeniyle bu aykırılığı gidermedi (8.10.2025, E.2025/17, K.2025/17, oyçokluğu).

Anayasa Mahkemesi istisnanın (c) alt bendini iptal etti (22.4.2025, E.2024/240, K.2025/100). Bent 2.4.2026 tarihli 7577 sayılı Kanun'la yeniden yazıldı ve şimdi iki grubu kapsıyor: aracı kendisi kullanmak için engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıranlar ve engelli sağlık kurulu raporunda ortopedik engelliliği yüzde 40 ve üzeri olup bu engel nedeniyle sürücü belgesi alamayanlar (m. 7/2-c).

Yeni metin ortopedik engeli şart koşuyor. Bu yüzden oranı yüzde 90'ın altında kalan ve görme, zihinsel ya da başka bir engel nedeniyle sürücü belgesi alamayan kişi, Kanun metnine göre hâlâ kapsam dışında; bu kişiler için istisna ancak oranları yüzde 90'a ulaşırsa açılıyor.

Raporda ne yazmalı?

ÖTV istisnasına esas engelli raporu, Sağlık Raporları Yönetmeliği'nin 13. maddesine uygun düzenlenir:

• İki ibareden biri. Raporun açıklama kısmına, manuel vitesli bir taşıtın hareket ettirici aksamında (gaz, fren, debriyaj pedalı, vites kolu) özel tertibat olmadan araç kullanamayan kişi için "sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir", tertibatsız kullanabilen kişi için "özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur" yazılır. "Özel tertibatlı araç kullanabilir", "otomatik vitesli araç kullanabilir" gibi tercih ya da olasılık bildiren ifadeler yazılmaz (m. 13/3-b).
• Engeller ayrı ayrı. Hem kolda hem bacakta ya da iki kolda veya iki bacakta engel varsa, her biri türü (alt/üst) ve yönüyle (sağ/sol) birlikte oranıyla ayrı ayrı yazılır (m. 13/3-a).
• Tekerlekli sandalye. Sürekli tekerlekli sandalye ya da sedye kullanması gereken kişinin raporuna bu açıklama yazılır (m. 13/3-c).
• Sürücü belgesi bilgisi rapora yazılmaz. Sürücü belgesi sınıfı ve özel tertibat kodu sürücü komisyonunca belirlenir; vergi idaresi ÖTV işlemlerinde engelli raporunu, sürücü belgesindeki ya da sürücü sağlık raporundaki tertibat kodlarıyla birlikte değerlendirir (m. 13/2 ve 13/3-d).

Raporda bu ibarelerden biri eksik ya da yanlışsa, rapor e-Devlet'e aktarıldıktan sonraki 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edilir; yalnız bir yazım ya da usul hatasıysa hastaneden düzeltme istenir (m. 63): engelli raporuna itiraz nasıl yapılır.

Birden fazla rapor ve cezalı vergi

ÖTV'nin mükellefi aracı satan bayidir; ama Danıştay, istisna şartlarının sağlanmadığı sonradan anlaşılırsa, örneğin rapor sahte, geçersiz ya da gerekli nitelikte değilse, istisnadan haksız yararlanan engellinin vergiden sorumlu tutulabileceğine karar verdi (Danıştay 7. ve 9. Daireler, 14.5.2025, E.2022/569, K.2025/1760). Uygulamada en sık sorun, birden fazla raporu olan kişinin hangi raporla araç aldığıdır:

• Alım tarihinde geçerli rapor esas. Vergi idaresinin tebliği en son tarihli raporu esas alıyor. Bir dosyada kişinin süresiz yüzde 91 oranlı raporu varken sonradan alınan bir yıllık ve yüzde 60 oranlı raporun süresi araç alındığında dolmuştu; vergi mahkemesi, Kanunla tanınan istisna hakkı tebliğle kısıtlanamayacağı için cezalı vergiyi iptal etti, Danıştay 7. Dairesi kararı onadı (27.11.2024, E.2022/573, K.2024/4886).
• Usul güvencesi. Vergi idaresi cezalı vergiyi ancak takdir komisyonunun belirlediği ya da vergi inceleme raporunda gösterilen matraha dayanarak salabilir; yalnız vergi dairesi tutanağına dayanan cezalı verginin iptali Danıştayca yerinde bulundu (Danıştay 7. Daire, 10.12.2024, E.2022/1476, K.2024/5124; 7. ve 9. Daireler, 14.5.2025).

Bu kararlar iki yönlü okunur: alım tarihinde geçerli olmayan eski bir yüksek oranlı raporla araç almak cezalı vergiye yol açabilir; alım tarihinde geçerli olan rapor ise sonradan alınan bir raporla geçmişe dönük olarak geçersiz sayılmaz. Raporun sonradan düşmesinin diğer haklara etkisi: engelli raporu düşerse ne olur.

Satış, hurda ve yerli araç şartı

• Beş yıl kuralı. İstisnayla alınan araç beş yıl dolmadan istisnadan yararlanmayan birine devredilirse, ilk alımdaki matrah esas alınarak ve devir tarihindeki oran uygulanarak ÖTV, aracı adına tescil ettiren yeni malikten alınır. Mirasla geçişte ve beş yıldan fazla kullanıldıktan sonraki satışta bu vergi alınmaz (ÖTV Kanunu m. 15/2-a).
• Hurdaya çıkan araç. İstisnayla alınan araç deprem, heyelan, sel, yangın ya da kaza nedeniyle kullanılamaz hâle gelip hurdaya çıkarılırsa, aynı kişi on yılda bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir aracı yine istisnayla alabilir (m. 7/2-d).
• Süreli rapor. Kanun süreli ve sürekli rapor ayrımı yapmaz; alım tarihinde geçerli bir rapor aranır. Raporun alımdan sonra süresinin dolması Kanunda vergi nedeni olarak sayılmaz: süreli engelli raporu bitince ne olur.