Engelli Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır? Süre, Dilekçe, Hakem Hastane ve Dava

Süre: 30 gün, hangi tarihten?

Engelli raporuna itiraz süresi 30 gündür ve süre geçtikten sonra yapılan itiraz kabul edilmez. Sürenin başlangıcını iki yönetmelik farklı yazıyor:

• Sağlık Raporları Yönetmeliği (Cumhurbaşkanı Kararı, RG 19.5.2026): kişinin itirazı için süre, raporun kişinin e-Devlet hesabına aktarıldığı tarihten başlar (m. 63/1).
• Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (2019): bireysel itiraz raporun ilgilisine teslim tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılır (m. 12/1).

Yeni yönetmelik, diğer yönetmeliklerde kendisine aykırı hüküm varsa kendi hükmünün uygulanacağını söylüyor (m. 70/2). Rapor çoğu zaman düzenlendiği gün e-Devlet'e düştüğü için iki tarih genellikle örtüşür; örtüşmüyorsa itiraz, hangisi önceyse o tarihten başlayarak 30 gün dolmadan yapılır. Raporu isteyen kurum (örneğin bir işveren ya da sosyal güvenlik kurumu) da itiraz edebilir; kurum itirazı için süre, kişinin kuruma başvurduğu ya da raporu ibraz ettiği tarihten başlar, resmî kurumların yazılı talebinde ise süre aranmaz (m. 63/1 ve 63/3).

Raporda yalnız bir yazım hatası, eksik imza, yanlış kişi bilgisi ya da açık bir usul hatası varsa itiraza gerek yoktur: kişi raporu düzenleyen hastaneye başvurur, hastane düzeltmezse il sağlık müdürlüğü kişiyi düzeltme için hastaneye geri gönderir. Bu başvuru itiraz hakkından sayılmaz (m. 63/6).

İtirazdan sonra ne olur?

Aşağıdaki tablo itiraz yolunun adımlarını, her adımın süresini ve kimin karar verdiğini gösteriyor. Süreler Sağlık Raporları Yönetmeliği'nin 55. ve 63. maddelerinden alınmıştır.

İtirazı aynı hastane incelemez. İtiraz edilen raporu düzenleyen hastane hakem hastane listesinde de yer alıyorsa kişi listedeki başka bir hastaneye, rapor bölge hakem hastanesinden çıktıysa başka bir bölge hakem hastanesine gönderilir (m. 55/4). Danıştay 10. Dairesi, itiraz üzerine kişinin raporu düzenleyen hastaneye yeniden değerlendirme için gönderilmesini hukuka aykırı bulan idare mahkemesi kararını onadı (31.5.2021, E.2016/12841, K.2021/2836, oyçokluğu).

Süreleri kaçırmak ilk raporu geri getirir. İtiraz eden kişi süreç içinde vazgeçerse, sevk edildiği hastaneye başvurmazsa ya da 20 günlük randevu süresini kaçırırsa itiraz ettiği ilk rapor geçerli hâle gelir; süreç tamamlandıktan sonra da itirazdan vazgeçilemez (m. 63/7).

Ücret. Yönetmelikler engelli sağlık kurulu raporuna itiraz için ayrı bir ücret hükmü içermiyor; sağlık raporu ücretlerini Sağlık Bakanlığı belirler (Sağlık Raporları Yönetmeliği m. 64/13). Yalnız terör, kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir raporda, itiraz eden kişi rapor ve tespit işlemlerinin bedelini öder (Erişkinler Yönetmeliği m. 17).

Hakem hastanenin vereceği rapor, ilk rapordan daha düşük bir oran da belirleyebilir. Danıştayın incelediği bir dosyada kişinin oranı ilk raporda yüzde 31, itiraz üzerine gittiği hastanede yüzde 45, iki rapor çeliştiği için gönderildiği hakem hastanede yüzde 16 olarak belirlendi (Danıştay 15. Daire, 1.2.2016, E.2015/7438, K.2016/418). İtiraz bu yüzden, ilk rapordaki eksikliği gösteren tıbbi belgelerle yapılır.

İtiraz dilekçesi

Yönetmelik itirazın dilekçeyle yapılmasını ister (m. 55/1). Dilekçe il sağlık müdürlüğüne hitaben yazılır ve şunları içerir:

1. Kişinin adı, T.C. kimlik numarası, adresi ve telefonu; itirazı veli ya da vasi yapıyorsa onun bilgileri ve vesayet kararı.
2. İtiraz edilen raporun tarihi, numarası ve düzenleyen hastane; raporun e-Devlet'e aktarıldığı ya da teslim edildiği tarih.
3. Rapordaki hangi kararın kabul edilmediği: toplam oran, belirli bir hastalığın hiç değerlendirilmemesi ya da eksik değerlendirilmesi, "ağır engelli" ya da "tam bağımlı" ibaresinin yazılmaması, raporun süreli verilmesi, ÖTV için gereken özel tertibat ibaresinin eksikliği.
4. Bu itirazı destekleyen tıbbi belgeler: takip edildiği klinikten epikriz ve muayene notları, tetkik sonuçları, önceki engelli raporları. Raporda hiç değerlendirilmeyen bir hastalık varsa dilekçe bunu, o hastalığın tanısını ve takibini gösteren belgelerle birlikte açıkça yazar.
5. Talep: kişinin hakem hastaneye sevk edilmesi.

Dilekçe il sağlık müdürlüğünün evrak birimine elden verilir ya da iadeli taahhütlü gönderilir; verildiği tarihi gösteren evrak kaydı ya da gönderi belgesi saklanır, çünkü 30 günlük sürenin korunduğu bu belgeyle ispat edilir.

Oran düştüyse

Yeni raporda oran düştüyse ya da "tam bağımlı" ibaresi kalktıysa, itiraz bu yeni rapora karşı yapılır. Emeklilik, ÖTV'li araç ve memuriyet bakımından sonuçlar: engelli raporu düşerse ne olur. Süre geçerse yeni rapor kesinleşir ve ona bağlanan sonuçlar da yerleşir. Hakları rapor değil ilgili kurum verir: her kurum kendi mevzuatına göre bu rapora bakarak hakkı verir ya da keser (Erişkinler Yönetmeliği m. 10/1).

• Evde bakım maaşı. Sürekli raporla yardım alan kişi hakkında sonradan uygun olmayan bir rapor düzenlenirse yardım o tarihten itibaren sona erer ve sonraki ödemeler geri istenir: evde bakım maaşı kesildi, ne yapmalıyım.
• Engelli aylığı. 2022 sayılı Kanun'a göre ödenen aylık, yeni rapordaki oran aylık için gereken oranın altına düşerse kesilir: engelli maaşı kesildi.
• Emeklilik. Malullük ve engelli emekliliğinde çalışma gücü kaybını, hastanelerin raporlarını ve tıbbi belgeleri inceleyerek Sosyal Güvenlik Kurumunun sağlık kurulu belirler (5510 sayılı Kanun m. 28/5); bu kararın itiraz yolu ayrıdır: malulen emeklilik reddi.

Eski raporlar korunur. 20 Şubat 2019'dan önce düzenlenmiş sürekli raporlardaki oranlar geçerlidir; bu oranlara dayanılarak sağlanan istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülmesi için kurumlar, süreli raporlarda raporun süresi bitene kadar yeni rapor isteyemez (Erişkinler Yönetmeliği m. 15/1). Kurumlar kendi mevzuatlarına göre gerekçeli yazıyla kontrol muayenesi isteyebilir (m. 11/5). Yeni Sağlık Raporları Yönetmeliği de kendinden önce düzenlenmiş raporların süreleri bitene kadar geçerli olduğunu söyler (geçici m. 1/2).

Oranı yükseltmek. Rapor kesinleştikten sonra yeni bir hastalık ortaya çıkar ya da mevcut hastalık ağırlaşırsa, kişi ilgili branş hekimine başvurur; hekim sağlık kuruluna sevki uygun bulursa sağlık kurulu engellilik durumunu süre aranmadan yeniden belirler ve yeni rapor düzenler (Erişkinler Yönetmeliği m. 11/4). Durumunda değişiklik yoksa, hakem hastane kararıyla ya da süresinde itiraz edilmediği için kesinleşen rapor hakkında aynı alanda yeni başvuru en erken altı ay sonra kabul edilir (m. 12/5).

Hakem hastane kararına karşı dava

Yönetmelik bölge hakem hastanesinin kararını kesin sayar; bu, idari itiraz yolunun bittiği anlamına gelir. Rapora karşı yargı yolu açıktır. Danıştay 15. Dairesi, hakem hastane raporunun kesinleşmesiyle kişinin hukuki durumunun değiştiğini, rapora bağlı hakların kaybedilebileceğini ve raporun kişiye bir statü verdiğini belirterek, bu raporun iptal davasına konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olduğuna karar verdi ve davayı incelemeden reddeden idare mahkemesi kararını bozdu (20.10.2015, E.2015/7232, K.2015/6313, oyçokluğu). Karşıoy yazan üyeler raporu bir hazırlık işlemi saydı ve davanın ancak rapora dayanılarak yapılan işleme karşı açılabileceğini savundu; Danıştayın 2016, 2018, 2021 ve 2025 tarihli kararlarında rapora karşı açılan davalar esastan incelendi.

Mahkeme raporu nasıl denetliyor? İdare mahkemesi kişiyi bağımsız bir sağlık kuruluna ya da Adli Tıp Kurumuna gönderir ve onun raporuna göre karar verir. Danıştayın onadığı kararlardan:

• Hakem hastanenin yüzde 39 oran verdiği dosyada mahkemenin gönderdiği üniversite hastanesi yüzde 71 oran belirledi; hakem hastane raporu iptal edildi (Danıştay 15. Daire, 20.2.2018, E.2017/2031, K.2018/1968, oyçokluğu; karşıoy, raporlar arasındaki büyük fark nedeniyle yeni bir rapor alınması gerektiğini savundu).
• Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu oranı yüzde 62 olarak belirleyince, yüzde 60 oran veren rapor iptal edildi (Danıştay 15. Daire, 4.3.2016, E.2015/10225, K.2016/1381, oyçokluğu).
• Bir çocuk için yüzde 68 oran veren rapor, mahkemenin gönderdiği hakem hastanenin "özel koşul gereksinimi vardır" (ÖKGV) düzeyini belirlemesi üzerine iptal edildi; ÖKGV ağır engellilik anlamına gelir (Danıştay 10. Daire, 16.6.2021, E.2020/86, K.2021/3361).
• Mahkemenin gönderdiği üniversite hastanesi yüzde 22 oran belirleyince yüzde 37 oranlı hakem raporuna karşı açılan dava reddedildi (Danıştay 10. Daire, 20.3.2025, E.2023/2706, K.2025/1740).

Bu kararlar, davanın sonucunu mahkemenin aldırdığı bilirkişi raporunun belirlediğini gösteriyor; mahkemenin raporu da oranı yükseltebilir, düşürebilir. Davacı bu yüzden bilirkişi raporuna karşı, değerlendirilmeyen hastalıkları ve takip edildiği klinikteki bulguları gösteren ayrıntılı bir itiraz dilekçesi verir; raporlar arasında büyük fark varsa yeni bir rapor alınmasını ister.

Mahkeme itirazı cevapsız bırakırsa. Anayasa Mahkemesi, engellilik indirimi için oranı belirleyen hakem hastane raporuna bilimsel ve teknik itirazlar sunulan bir davada vergi mahkemesinin "itirazlar raporu kusurlandırıcı nitelikte görülmemiştir" demekle yetinmesini gerekçeli karar hakkının ihlali saydı ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi. Mahkeme, itiraz edilen her esaslı nokta için ilgili ve yeterli gerekçe göstermek zorundadır (Mustafa Arıkboğa, B. No. 2021/826, 6.5.2026, § 24). Bu yüzden itiraz dilekçesi rapordaki her eksikliği ayrı başlıkta ve dayandığı tıbbi belgeyle yazar; mahkeme bunları tek cümleyle geçerse bu eksiklik istinaf veya temyizde, kanun yolları tükendikten sonra da 30 gün içinde yapılacak bireysel başvuruda ileri sürülür.

Dava nasıl açılır? İptal davası, kesinleşen raporun ya da itirazın reddine ilişkin işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır (2577 sayılı Kanun m. 7). Dava dilekçesinde raporun iptali istenir; idari yargı "ağır engelli olduğunun tespiti" gibi bir tespit kararı vermez, Danıştay bu tür istemin incelenmeden reddini onadı (10. Daire, 16.6.2021). Rapora dayanılarak bir hak kesildiyse (evde bakım yardımı, engelli aylığı, vergi indirimi) o işleme karşı da dava açılır ve raporun hukuka aykırılığı orada da ileri sürülür.

Çocuklar için düzenlenen ÇÖZGER raporlarında itiraz yolu aynı yapıdadır (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 12); 18 yaş geçişiyle birlikte: ÇÖZGER raporuna itiraz nasıl yapılır.