Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi olmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşusundan geçit hakkı isteyebilir (TMK m. 747). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; arabuluculuğa gitmeden açılan dava usulden reddedilir. Mahkeme keşifle alternatif güzergâhları belirler, geçidin genel yola kesintisiz bağlanmasını ve komşuya en az zarar vermesini gözetir. Bedel hükümden önce, karar tarihine yakın değerle depo ettirilir.
Bu yazı geçit hakkının şartlarını, arabuluculuk ve dava sürecini Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin ve Hukuk Genel Kurulunun 2025-2026 kararlarıyla anlatır.
Kim, hangi durumda geçit isteyebilir?
- Geçit ihtiyacı: Taşınmazın genel yola hiç bağlantısı yoksa mutlak geçit ihtiyacı (geçit yoksunluğu), yolu olduğu hâlde bu yol ihtiyacını karşılamıyorsa nispi geçit ihtiyacı (geçit yetersizliği) vardır. Mutlak ihtiyaçta geçit kurulması zorunludur; nispi ihtiyaçta ise taşınmazın niteliği, kullanım amacı ve ihtiyacın hangi araçlarla karşılanacağı objektif ölçülerle değerlendirilir (HGK, E.2025/217 K.2026/354, 10.06.2026).
- İhtiyacın kaynağı: Geçit ihtiyacı baştan bulunabileceği gibi kadastro, imar uygulaması veya kamulaştırma sonucunda da doğabilir.
- Taşınmaz lehine: Geçit hakkı kişiye değil taşınmaza bağlıdır; yenilik doğuran bu hak kullanılınca yükümlü taşınmaz maliki geçit irtifakı kurma borcu altına girer (HGK, E.2025/217 K.2026/354).
- Diğer geçitler: Komşu taşınmaza geçici girme, tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi gibi geçitler özel kanunlara, yoksa yerel âdete tabidir; kanundan doğan geçitler tapuya tescil edilmeden doğar (TMK m. 748).
Önce arabuluculuk
Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B-1-ç). Yargıtay geçit hakkı davalarını bu kapsamda sayıyor:
- 1 Eylül 2023'ten sonra açılan davalar: Arabuluculuk şartı yerine getirilmeden açılan geçit davasının reddi onandı (7. HD, E.2025/2206 K.2025/3077, 18.06.2025).
- Sonradan tamamlanamaz: Bu dava şartı yargılama sırasında tamamlanabilecek bir eksiklik değildir; davacıya dava açıldıktan sonra arabulucuya gitmesi için süre verilmesi doğru değildir ve dava usulden reddedilir (7. HD, E.2025/1845 K.2025/2765, 22.05.2025; HMK m. 115/2).
- Pratik sonuç: Arabuluculuk başvurusu, geçidin geçeceği bütün komşu malikleri kapsayacak şekilde yapılmalı; anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınır ve tapu müdürlüğünden tescil istenebilir (6325 sayılı Kanun m. 18/B-3, 5).
Güzergâh: hangi komşu, hangi yol?
- Sıra: Geçit önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşudan, ihtiyaç böyle karşılanamıyorsa geçitten en az zarar görecek olandan istenir (TMK m. 747/2). Örneğin bir taşınmaz bölünüp satıldığı için yolsuz kalmışsa, önceki mülkiyet durumu gereği önce o taşınmazın diğer parçası düşünülür.
- Fedakârlığın denkleştirilmesi: Alternatif güzergâhlar arasında davacı için en kısa ve en az giderli olan değil, aleyhine geçit kurulacak malikler için objektif olarak en az külfetli ve en az zararlı olan seçilir (HGK, E.2025/217 K.2026/354).
- Komşu taşınmaz bölünmemeli: Geçit kurulacak taşınmaz bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğü bozulmamalıdır; başka türlü geçit mümkün değilse gerekçesi kararda açıkça gösterilir (7. HD, E.2026/2329 K.2026/2795, 18.05.2026).
- Kesintisizlik: Geçit, davacının taşınmazından genel kadastro yoluna herhangi bir engelle karşılaşmadan ulaşmalıdır (7. HD, E.2025/5286 K.2026/70, 07.01.2026).
- Bütün malikler davada: Lehine ve aleyhine geçit istenen taşınmazların bütün maliklerinin davada yer alması zorunludur (HGK, E.2025/217 K.2026/354).
- Keşif: Mahkeme fen bilirkişisi, ziraat veya inşaat bilirkişisiyle keşif yapar, alternatif güzergâhları krokide gösterir ve her biri için yükümlü taşınmazların uğrayacağı zararı karşılaştırır.
Bedel, depo ve tescil
- Tam bedel: Geçit hakkı tam bir bedel karşılığında kurulur (TMK m. 747/1). Bedeli, yükümlü taşınmazın niteliğini gözeten uzman bilirkişiler objektif ölçülerle belirler.
- Hükümden önce depo: Bedel hükümden önce davacıya depo ettirilir. Geçit komşu taşınmazı bölüyorsa, bölünmeden doğan değer kaybı da bedele eklenir; Yargıtay 3,88 metrekarelik geçitte keşif tarihine göre 77.600 TL bulunan bedel yerine dava tarihine göre hesaplanan 4.420,74 TL'ye hükmedilmesini ve bölünme kaybının hesaba katılmamasını bozdu (7. HD, E.2026/2329 K.2026/2795). Keşiften sonra uzun süre geçmiş veya yörede değer artışı olmuşsa hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılır; Yargıtay enflasyon nedeniyle karar tarihine yakın rayiçlerle yeni bedel belirlenmesini ve önceki depo edilen miktar mahsup edilerek farkın yatırılmasını istedi (7. HD, E.2025/5286 K.2026/70).
- Talepten fazlasına karar yok: Geçidin genişliği taşınmazın ihtiyacına göre objektif olarak belirlenir; davacının talebini aşan genişlikte geçit kurulamaz (HGK, E.2025/217 K.2026/354'te aktarılan bozma).
- Tescil: Karar kesinleşince geçit irtifakı tapuya tescil edilir ve taşınmaz el değiştirse de devam eder. Geçitten yararlanma, yükümlü taşınmazın kullanımına engel olmayacak şekilde yapılmalıdır.
- Komşuyla diğer uyuşmazlıklar: Komşunun sınırı aşan yapısı veya taşınmaza el atması için: elatmanın önlenmesi davası.
Yargıtay 2025-2026: bozma sebepleri
| Karar | Hata | Doğrusu |
|---|---|---|
| 7. HD, E.2025/1845 K.2025/2765 (22.05.2025) | Arabuluculuğa gitmeden dava açıldı; mahkemeden süre istendi. | Dava şartı sonradan tamamlanamaz; usulden ret onandı. |
| 7. HD, E.2025/5286 K.2026/70 (07.01.2026) | Kurulan güzergâhla davacının taşınmazı arasında boşluk kaldı; keşiften beri enflasyon nedeniyle bedel güncellenmedi. | Kesintisiz bağlantı sağlanmalı; güncel bedel belirlenip fark depo ettirilmeli. |
| 7. HD, E.2026/2329 K.2026/2795 (18.05.2026) | 3,88 m² geçidin bedeli keşif tarihine göre 77.600 TL iken dava tarihine göre belirlenen 4.420,74 TL esas alındı; geçidin komşu taşınmazı ikiye böleceği gözetilmedi. | Karar tarihine yakın değer esas alınmalı; bölünmeden doğan değer kaybı bedele eklenmeli; bozma. |
| HGK, E.2025/217 K.2026/354 (10.06.2026) | Geçit genel kadastro yoluna değil deniz sahiline bağlandı; talep edilen 1,5 metre yerine 2,5 metre verildi; direnildi. | Direnme kararı Özel Daire bozmasındaki nedenlerle bozuldu. |
Sık sorulan sorular
Geçit hakkı nedir?
Genel yola hiç ya da yeterli bağlantısı olmayan taşınmazın maliki, tam bir bedel karşılığında komşusundan kendisine geçit hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m. 747). Geçit, kişi lehine değil taşınmaz lehine kurulan bir irtifak hakkıdır; taşınmaz satılsa da geçit devam eder.
Geçit hakkı davası arabuluculuğa tabi mi?
Evet. Geçit hakkı komşu hakkından kaynaklandığı için 1 Eylül 2023'ten sonra açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B-1-ç). Yargıtay bu şartın dava açıldıktan sonra tamamlanamayacağını, arabulucuya gitmeden açılan davanın usulden reddedileceğini söyledi (7. HD, E.2025/1845 K.2025/2765; E.2025/2206 K.2025/3077).
Geçit hakkı davası kime karşı açılır?
Önce önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya, ihtiyaç böyle karşılanamıyorsa geçit kurulmasından en az zarar görecek komşuya karşı açılır (TMK m. 747/2). Geçidin geçeceği taşınmazların bütün maliklerinin davada yer alması zorunludur; keşifte başka bir güzergâh uygun bulunursa o taşınmazın malikleri de davaya dahil edilir.
Geçit hakkı bedeli nasıl belirlenir?
Bedel, geçidin geçeceği taşınmazın niteliğine göre uzman bilirkişilerce objektif ölçülerle belirlenir ve hükümden önce davacıya depo ettirilir. Keşiften sonra uzun süre geçmişse veya yörede değer artışı olmuşsa hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılır; Yargıtay enflasyon nedeniyle bedelin güncellenmesini ve önceki depo edilen miktarın mahsup edilip farkın yatırılmasını istedi (7. HD, E.2025/5286 K.2026/70).
Geçit hangi güzergâhtan kurulur?
Güzergâh davacının istediği en kısa yol değil, aleyhine geçit kurulacak taşınmaz malikleri için objektif olarak en az külfetli ve en az zararlı olan yoldur (fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi). Komşunun taşınmazı bölünmemeli ve kullanım bütünlüğü bozulmamalıdır; bölünme zorunluysa gerekçesi kararda açıkça gösterilir (7. HD, E.2026/2329 K.2026/2795; HGK, E.2025/217 K.2026/354).
Geçit genel yola bağlanmazsa ne olur?
Geçit, davacının taşınmazından genel kadastro yoluna hiçbir engelle karşılaşmadan kesintisiz ulaşmalıdır. Yargıtay, güzergâhın başlangıcı ile davacının taşınmazı arasında boşluk kalan geçidi bozdu (7. HD, E.2025/5286 K.2026/70); deniz sahiline çıkan geçidin genel yola bağlantı sayılmadığı dosyada da Hukuk Genel Kurulu bozma kararını benimsedi (HGK, E.2025/217 K.2026/354).
Tarlamın yolu var ama yetersiz, geçit isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz. Mevcut yol objektif ölçülere göre taşınmazın ekonomik ihtiyaçlarını karşılamıyorsa nispi geçit ihtiyacı vardır; ancak bu durumda geçidin kurulup kurulmayacağı hukuka ve hakkaniyete göre, taşınmazın niteliği ve kullanım amacı gözetilerek değerlendirilir. Hiç yolu olmayan taşınmazda (mutlak geçit ihtiyacı) geçit kurulması zorunludur (HGK, E.2025/217 K.2026/354).
Geçit hakkı genişliği ne kadar olur?
Genişlik, taşınmazın niteliğine ve ihtiyacın hangi araçlarla karşılanacağına göre objektif olarak belirlenir; mahkeme davacının talebinden fazlasına karar veremez. Yargıtay, davacının 1,5 metrelik geçit talebine rağmen 2,5 metre genişlikte geçit kurulmasını hatalı buldu (HGK, E.2025/217 K.2026/354'te aktarılan bozma kararı).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 747, 748; 6100 sayılı HMK m. 115
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/217 K.2026/354 (10.06.2026)
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2025/1845 K.2025/2765 (22.05.2025); E.2025/2206 K.2025/3077 (18.06.2025); E.2025/5286 K.2026/70 (07.01.2026); E.2026/2329 K.2026/2795 (18.05.2026)