Köpek Isırdı, Ne Yapmalıyım? Kuduz Aşısı, Şikâyet, Köpek Isırmasının Cezası ve Tazminat (Sahipli ve Sokak Köpeği)

İlk saatler: sağlık, kuduz, adli rapor

• Sağlık kuruluşuna başvuru. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, kudurmuş ya da kuduz şüpheli bir hayvanın ısırmasını ihbarı zorunlu vakalar arasında sayar (m. 57). Kuduz olan ya da kuduzdan şüphe edilen bir hayvanın ısırdığı kişilerin vakit kaybetmeden en yakın kuduz tedavi merkezine gönderilmesi zorunludur; yoksul kişilerin yol masraflarını belediye, köy sandığı ya da il özel idaresi öder (m. 75). Kuduz aşısı ücretsiz uygulanır (m. 96). Vakayı gören hekim 24 saat içinde sağlık müdürlüğüne bildirir (m. 58).
• Adli muayene raporu. Acil serviste yaralanmanın adli vaka olarak kayda geçirilmesi ve raporda yaraların yeri, sayısı ve niteliğinin yazılması istenir. Bu rapor, hem ceza soruşturmasında yaralanmanın derecesini hem de tazminat davasında zararı gösterir.
• Olayın belgelenmesi. Sahipli köpekte hayvanın sahibinin ya da yanındaki kişinin adı ve adresi, tanıkların bilgileri; sokak köpeğinde olay yeri, saati, köpek ya da köpeklerin sayısı ve bölgede daha önce şikâyet yapılıp yapılmadığı not edilir. Varsa kamera kaydının silinmeden istenmesi için kolluğa ya da savcılığa hemen başvurulur.

Sahipli mi, sokak köpeği mi?

Hukuki yol hayvanı kimin gözetiminde olduğuna göre değişir. Hayvanları Koruma Kanunu'na göre sahipli hayvan, bir kişi ya da kuruluşça sahiplenilen, bakımı ve aşıları yapılan ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen ev hayvanıdır; bunun dışındaki evcil hayvanlar sahipsiz sayılır (m. 3, 30.7.2024 tarihli 7527 sayılı Kanunla değişik). Aşağıdaki tablo iki durumda kime karşı, hangi yolla gidileceğini gösteriyor.

Şikâyet ve ceza

Hayvanı tehlikeli şekilde serbest bırakma. Gözetimi altındaki hayvanı başkalarının hayatı ya da sağlığı için tehlikeli olabilecek şekilde serbest bırakan ya da kontrol altına almakta ihmal gösteren kişi, altı aya kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (Türk Ceza Kanunu m. 177). Suç, tehlikeli serbest bırakma ya da ihmalle tamamlanır; ayrıca bir zarar doğmuşsa fail, o sonuç bakımından kast ya da taksirine göre ayrıca cezalandırılır. Yargıtay bu ayrımı madde gerekçesine dayanarak vurguladı ve köpeklerin tehlikeli şekilde kasten serbest bırakılıp bırakılmadığı ya da kontrolde ihmal gösterilip gösterilmediği kesin belirlenmeden verilen mahkûmiyeti bozdu (8. Ceza Dairesi, 28.5.2025, E.2024/25474, K.2025/4325, kanun yararına bozma).

Taksirle yaralama. Köpek birini yaraladıysa, hayvanın sahibi taksirle yaralamadan sorumlu olabilir; cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır ve yaralanmanın ağırlığına göre artar (TCK m. 89). Taksirle yaralamanın soruşturulması şikâyete bağlıdır; ancak ağır yaralanmalarda suç bilinçli taksirle işlendiyse şikâyet aranmaz (m. 89/5). Şikâyet, fiil ve fail öğrenildikten sonra altı ay içinde yapılır (m. 73).

Nereye şikâyet? Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına, polis ya da jandarma karakoluna yapılır. Şikâyet dilekçesine adli muayene raporu, tanıkların adları ve varsa fotoğraf ve kamera kayıtlarının yeri eklenir. Sokak köpeğinin saldırısında hayvanın gözetimini üstlenmiş biri yoksa ceza soruşturması çoğu zaman bir faile ulaşmaz; bu durumda asıl yol idareye karşı tazminat davasıdır.

Sahipli köpek: hayvan sahibinin tazminat sorumluluğu

Bir hayvanın bakımını ve yönetimini sürekli ya da geçici olarak üstlenen kişi, hayvanın verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; ancak zararın doğmasını önlemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz (Türk Borçlar Kanunu m. 67). Hayvanları Koruma Kanunu da hayvan sahiplerini insanlara verilebilecek zararları önleyici tedbirleri almakla ve zamanında yeterli tedbir alınmamasından doğan zararları tazmin etmekle yükümlü tutar (m. 5).

• Kusur aranmaz, kurtuluş zordur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bu sorumluluğu kurtuluş kanıtı getirilebilen bir kusursuz sorumluluk olarak nitelendiriyor: hayvan sahibi, olağan özeni gösterdiğini ispat ederek kurtulamaz; somut durumun gerektirdiği her türlü özeni gösterdiğini ya da bu özen gösterilseydi bile zararın önlenemeyeceğini ispat etmelidir. Köpeklerin zincir ve tasma gibi önlemler alınmadan serbestçe dolaşmasına izin verilmesi özen yükümlülüğünün ihlalidir; saldırıyı engellemek için elindeki sopayı kullanan kişinin bu davranışı illiyet bağını kesmez (13.1.2026, E.2025/1251, K.2026/78, manevi tazminat onandı).
• Isırılanın kusuru tazminatı düşürür, ama ölçülü. Bir sitenin köpek alanında, davalının köpeğine müdahale ettiği ileri sürülen kişinin kolu ısırıldı; ilk derece mahkemesi ısırılanın yüzde 80 oranında kusurlu olduğunu kabul ederek tazminattan bu oranda indirim yaptı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, köpeği yöneten kişinin kusursuz sorumluluğunun yanında ek kusurunun daha yüksek belirlenmesi, ısırılanın ortak kusur indiriminin daha düşük tutulması ve daha yüksek manevi tazminat verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozdu (3.12.2025, E.2025/281, K.2025/766, oyçokluğu).

Dava, köpeğin sahibine ya da bakımını üstlenen kişiye karşı asliye hukuk mahkemesinde açılır; tedavi giderleri, iş göremezlik kaybı ve manevi tazminat istenir. Tazminat, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde olaydan itibaren on yıl içinde istenir; fiil ayrıca suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır (TBK m. 72).

Sokak köpeği: belediyeye ve idareye dava

Hayvanları Koruma Kanunu sahipsiz hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerin kurduğu ya da izin verdiği hayvan bakımevlerine götürülmesini zorunlu tutar; 2024 değişikliğinden sonra bakımevine alınan ve rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bakımevinde barındırılır (m. 6). Bu görevlerin gereği gibi yerine getirilmemesi, sokak köpeği saldırısında idarenin tazminat sorumluluğunun dayanağıdır.

• Hizmet kusuru. Danıştay 8. Dairesi, sahipsiz köpeklerin korunması, bakımı ve gözetimi, saldırgan olanlarının eğitilmesi ve sahiplendirilmesi ile bakımevlerinin kurulması görevlerinin valiliklere, büyükşehir belediyelerine ve ilçe belediyelerine ait olduğunu, idarenin bu yükümlülüğü yerine getirmemesiyle doğan zararı hizmet kusuru nedeniyle tazmin etmekle yükümlü olduğunu belirtiyor (30.1.2025, E.2022/2676, K.2025/225; 20.3.2025, E.2021/2886, K.2025/3117).
• Davalı kim? Aynı kararlarda Danıştay, belediyeyle birlikte valiliğin ve 5199 sayılı Kanun kapsamındaki görevleri devralan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün de davaya dahil edilmesi gerektiğini söyleyerek eksik hasımla verilen kararları bozdu. Mahkeme yanlış ya da eksik davalıyı kendisi düzeltir ve davaya sonradan dahil edilen idare için ayrıca başvuru şartı aranmaz (8. Daire, 14.9.2022, E.2018/2162, K.2022/4765; bu dosyada köpeğin kovaladığı çocuk yola fırlayıp bir aracın çarpmasıyla hayatını kaybetmişti).
• Örnek sonuç. Bir üniversite kampüsünde köpeklerin saldırısına uğrayan davetliye ilçe belediyesinin manevi tazminat ödemesine ilişkin karar onandı; üniversitenin sorumluluğu ise bulunmadı (Danıştay 10. Daire, 19.3.2025, E.2022/8766, K.2025/1686).

Süre ve usul. Önce idareye yazılı başvuru yapılır: zarar öğrenildikten sonra bir yıl ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde. İdare başvuruyu reddederse ya da 30 gün içinde cevap vermezse 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılır (2577 sayılı Kanun m. 13). Başvuruda belediye, valilik ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü birlikte gösterilir; adli muayene raporu, tedavi belgeleri ve olay yerinde sokak köpeklerinin daha önce şikâyet konusu olduğunu gösteren belgeler eklenir.