Mirasın Reddi Süresi: Üç Ay Ne Zaman Başlar, Süre Geçtiyse Ne Yapılır?

Üç ay ne zaman başlar?

Kanun başlangıcı mirasçının bilgisine bağlar (TMK m. 606):

• Yasal mirasçı: mirasbırakanın ölümünü öğrendiği günden; mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispatlarsa o günden.
• Vasiyetnameyle atanmış mirasçı: tasarrufun kendisine resmen bildirildiği günden.
• Tereke yazımı yapılmışsa: yazımın bittiğinin sulh hâkimince bildirildiği günden (m. 607).
• Mirası reddetmeden ölen mirasçının mirasçıları: ret hakkı onlara geçer; süre, mirasın kendi mirasbırakanlarına geçtiğini öğrendikleri günden başlar (m. 608).

Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre üç ay hak düşürücü bir süredir ve sulh hâkimi bunu kendiliğinden gözetir. Dairenin bozduğu bir dosyada mirasçı, teyzesinin mirasçısı olduğunu ancak veraset ilamından sonra kuzeninden öğrendiğini söylemiş, mahkeme ise süreyi ölüm tarihinden hesaplayıp başvuruyu reddetmişti. Daire, mahkemenin öğrenme tarihine ilişkin delilleri toplayıp süreyi o tarihe göre belirlemesi gerektiğine karar verdi (17.9.2020, E.2016/14886, K.2020/5130).

Ölümü geç öğrenen mirasçı, öğrenme tarihini dilekçesinde açıkça yazar ve bunu gösteren yazışma, tanık ya da resmî belgeyi ekler.

Ret nasıl ve nereye yapılır?

Mirasçı reddi sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapar. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır: "borçlar çıkarsa reddediyorum" gibi koşullu bir beyan geçerli değildir (TMK m. 609). Sulh hâkimi beyanı tutanağa geçirir; süresinde yapılan ret, mirasın açıldığı yerin (mirasbırakanın son yerleşim yerinin) sulh hukuk mahkemesinin özel kütüğüne yazılır ve isteyen mirasçıya reddi gösteren bir belge verilir.

Sulh hâkiminin görevi sınırlıdır: reddin süresinde yapılıp yapılmadığını ve reddedenin mirasçı olup olmadığını inceler, şartlar varsa beyanı tespit edip kaydeder (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 17.9.2020, E.2016/14886, K.2020/5130). Ret avukat aracılığıyla yapılacaksa vekâletnamede mirasın reddi için özel yetki bulunmalıdır.

Ret hakkını kaybettiren davranışlar

Süresi içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanır. Ret süresi dolmadan mirasçı sıfatıyla tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimini ya da mirasbırakanın işlerinin yürütülmesini aşan işler yapan, tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı da mirası reddedemez (TMK m. 610).

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bu kuralı şöyle açıklar: kanun, tereke işlerine gereğinden fazla karışmayı mirasın örtülü olarak kabulü sayar; mirasçının ret hakkı açık kabulde olduğu gibi sona erer (22.10.2020, E.2016/16065, K.2020/6541). Mirasbırakanın aracını satıp bedelini kendisi için harcamak, kanunun saydığı "tereke malını kendine mal etme" davranışına bir örnektir.

Kanun bir istisnayı açıkça yazar: zamanaşımının ya da hak düşürücü sürenin dolmasını önlemek için dava açmak veya icra takibi yapmak ret hakkını ortadan kaldırmaz (m. 610). Reddi düşünen mirasçı, karar verinceye kadar tereke mallarını kullanmaz, satmaz ve kendi adına işlem yapmaz.

Süre geçtiyse: iki yol

1. Borca batıklık nedeniyle hükmen ret

Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden âcizliği açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m. 605/2). Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin yerleşik kararlarına göre bu yolda:

• üç aylık süre uygulanmaz; mirasçı, tereke işlerine karışarak mirası örtülü olarak kabul etmemişse her zaman tespit isteyebilir;
• dava mirasbırakanın alacaklılarına karşı açılır ve alacaklıların davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesinde görülür;
• borca batıklık ölüm tarihine göre belirlenir: terekenin borçları malvarlığından fazlaysa tereke borca batıktır;
• icra takibinde aciz vesikası düzenlenmişse borca batıklık kabul edilir; aksi hâlde mahkeme bankalardan, tapu ve trafik tescil müdürlüklerinden, vergi dairesinden ve belediyeden mirasbırakanın malvarlığını sorar.

(8.4.2019, E.2016/9035, K.2019/3171; 11.6.2020, E.2016/13602, K.2020/3639; 22.10.2020, E.2016/16065, K.2020/6541.) Bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür; mirasçı dilekçesine bildiği alacaklıları ve icra dosyalarını yazar.

2. Sulh hâkiminden yeni süre

Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınan ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m. 615). Mirasçı, süreyi neden kaçırdığını ve bu sebebi ne zaman öğrendiğini belgeleyerek sulh hukuk mahkemesine başvurur.

Reddedilen pay kime geçer?

• Bir mirasçı reddederse onun payı, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m. 611). Bu hak sahipleri reddedenin çocukları olabilir; borca batık mirası kabul etmek istemiyorlarsa onlar da kendi süreleri içinde reddeder ya da hükmen ret tespiti ister.
• Altsoyun tamamı reddederse payları sağ kalan eşe geçer (m. 613).
• En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiyeden sonra artan değer olursa hak sahiplerine verilir (m. 612). Reddeden mirasçılar, sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını isteyebilir (m. 614).

Ret, mirasbırakanın alacaklılarına karşı sınırsız bir koruma değildir. Ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, ölümden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde alacaklılara karşı sorumlu olur (m. 618). Malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçı, kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini dava edebilir (m. 617).