Nafaka Ödememe Cezası (İİK 344): Tazyik Hapsi Şartları, Şikâyet Süresi, Ödeyince Düşme ve Yargıtay Kararları

Tazyik hapsinin şartları

Yargıtay, Ceza Genel Kurulunun 19.4.2005 tarihli kararına (E. 2005/17-7, K. 2005/37) dayanarak şu şartları arıyor; 2024-2025 kararlarında bu liste aynen tekrarlanıyor (12. HD, E. 2024/5925, K. 2024/7271; E. 2025/4488, K. 2025/5031):

1. Nafaka ödenmesi kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanmalıdır. Yargıtay'ın incelediği dosyaların çoğunda dayanak, boşanma davası sırasında verilen tedbir nafakası kararıydı.
2. Aylık nafakanın tahsili için icra takibi başlatılmış ve icra emri borçluya usulüne uygun tebliğ edilmiş olmalıdır.
3. Borçlu ilamdaki ödeme koşullarına uymamış olmalıdır.
4. Aylık nafakada, icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcu bulunmalıdır.
5. Borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması için açtığı ve sürmekte olan bir dava bulunmamalıdır.
6. Şikâyet, öğrenmeden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m. 347).

Nafaka takiplerinde, alacak miktarı asgari ücretin altında kalsa da tazyik hapsi uygulanır; asgari ücret altı takiplerde disiplin ve tazyik hapsini yasaklayan kural nafaka takiplerini kapsamaz (İİK m. 354/3).

Hangi aylar için şikâyet edilir?

Tazyik hapsi, icra emrinin tebliğinden sonra muaccel olan ve ödenmeyen aylık (cari) nafaka içindir. Yalnız geçmiş dönemin birikmiş nafakası adi alacak gibi takibe konmuş ve işleyecek aylık nafaka talep edilmemişse suç oluşmaz; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu durumda verilen tazyik hapsini bozmuştu (12. HD, E. 2020/9399, K. 2021/1570; 12. HD, E. 2025/3011, K. 2025/3871 kararında aktarılan).

Şubat, mart ve nisan ayları için şikâyet edilen bir dosyada borçlu bu üç ayı ödemiş, mahkeme ise şikâyetten sonraki taksitler de ödenmedi diye düşme talebini reddetmişti. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, borçlunun yalnız icra emrinin tebliği ile şikâyet arasında muaccel olan aylardan sorumlu olduğunu belirterek bozma istedi; mahkeme bu arada bütün ödemeleri görüp cezayı düşürdüğü için istem konusuz kaldı (12. HD, E. 2025/3011, K. 2025/3871, 13.5.2025). Sonraki ayların ödenmemesi için alacaklı yeni bir şikâyet yapabilir.

Nafaka alacaklısıysanız

1. İlamlı icra takibi açın ve takip talebinde birikmiş nafakanın yanında işleyecek aylık nafakayı da isteyin.
2. İcra emrinin tebliğini kontrol edin: borçlunun kendisine ve boşanma veya nafaka davasında avukatı varsa avukatına. Tedbir nafakası boşanmayla iştirak veya yoksulluk nafakasına dönüştüyse kesinleşen kararı ayrıca takibe koyup yeni icra emri gönderin.
3. Ödenmeyen ayları belirleyin: icra emrinin tebliğinden sonra en az bir ay ödeme yapılmamış olmalıdır.
4. Üç ay içinde şikâyet edin. Şikâyet icra ceza mahkemesine dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılır (İİK m. 349); dilekçede ödenmeyen ayları, icra dosyasını ve tebliğ tarihlerini yazın. Mahkeme şikâyetçinin gösterdiği delillerle bağlıdır (m. 351).
5. Duruşmaya katılın. Şikâyetçi belirlenen günde gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer (m. 349).

Nafaka borçlusuysanız

• Şikâyete konu ayları ödeyin ve dekontta icra dosyasını ve ayları açıkça yazın; ödemenin hangi aylara ait olduğu tartışılırsa mahkeme bunu araştırmak zorundadır (12. HD, E. 2024/7435, K. 2024/10659). Ödeme dava ve tazyik hapsini bütün sonuçlarıyla düşürür (İİK m. 354/1); hapisteyken ödeme tahliyeyi sağlar.
• Tebligatı inceleyin: icra emri size ve varsa avukatınıza usulüne uygun tebliğ edilmeden yapılan şikâyet tazyik hapsine dayanak olamaz.
• Gücünüz yetmiyorsa nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açın. Mahkeme tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna bırakabilir (m. 344). Dava açmadan ödememek, şikâyeti önlemez.
• İki hafta içinde itiraz edin. Tazyik hapsi kararına itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (m. 353/1).
• İki yıl kuralı: tazyik hapsi kararı kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (m. 354/2).