Zorunlu Aşı Yasası Çıktı mı? Meclisteki Aşı Teklifleri ve 2026'daki Durum

Bugün aşıyı zorunlu kılan kanun neden yok?

Anayasa'nın 17. maddesine göre tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz. Aşı vücut bütünlüğüne bir müdahale olduğu için, veliye rağmen yapılabilmesi açık ve öngörülebilir bir kanun hükmüne bağlıdır. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu Halime Sare Aysal [GK] (B. No: 2013/1789, 11.11.2015) kararında Çocuk Koruma Kanunu'nun sağlık tedbirine ilişkin hükümlerinin bu dayanağı oluşturmadığına karar verdi.

Mahkeme sonraki kararında Sağlık Bakanlığının gösterdiği öteki dayanakları da tek tek inceledi (Muhammed Ali Bayram, B. No: 2014/4077, 29.6.2016, §§ 77-80):

• Salgın hükmü. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 72. maddesi, 57. maddede sayılan hastalıklardan biri ortaya çıktığında ya da şüphe edildiğinde hastalara veya hastalığa maruz kalanlara serum ya da aşı uygulanmasını öngörür. Takvimdeki aşılar bu hastalıklarla sınırlı olmadığı için Mahkeme bu hükmü rutin aşılamanın dayanağı saymadı (§ 78).
• Çiçek aşısı. Kanunda mecburi olarak düzenlenen tek aşı çiçek aşısıdır (m. 88-94); bu aşı bugünkü aşı takviminde yer almıyor. Diğer aşılar Bakanlığın genelgesiyle belirlenen program çerçevesinde yapılıyor; Mahkemeye göre genel ve zorunlu aşı uygulamasına dayanak olacak bir kanun hükmü yok (§ 79).
• Teşkilat kararnamesi. Bakanlığa bağışıklama görevi veren kanun hükmünde kararname, temel bir hakkı sınırlamanın dayanağı olamaz (§ 80).

1593 sayılı Kanun'un genel ceza hükmü, Kanunda yazılı yasaklara aykırı davrananlara ve zorunluluklara uymayanlara 250 ila 1.000 TL idari para cezası öngörür (m. 282). Takvimdeki aşılar Kanunda yazılı bir zorunluluk olmadığı için bugün bu aşıları yaptırmamak bir suç ya da kabahat değildir; yetişkinlerin durumu için bkz. yetişkinler için aşı zorunlu mu. Ret, aile hekiminin ret formu ve tutanağıyla, doğumhanede ise hastanenin ret formuyla kayda geçer (aşı reddi formu; K vitamini ve hepatit B reddi) ve idarenin çocuk mahkemesinden sağlık tedbiri istemesine yol açabilir (sağlık tedbiri ve itiraz). Anayasa Mahkemesinin kararlarının tamamı çocuk aşısı ve topuk kanı yazısında.

Meclisteki teklifler ve son durumları

TBMM'nin kanun teklifi kayıtlarında 28. Dönemde aşı ya da topuk kanı zorunluluğu ve rıza konusunda verilmiş dört teklif var. 15.10.2026 itibarıyla dördü de Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda; hiçbiri komisyonda görüşülüp Genel Kurula gelmedi.

2/512 ve 2/149 sayılı teklifler ilk kez 2018'de verildi ve 2023'te başlayan 28. Dönemde yenilendi. Bir yasama döneminde sonuçlanmayan teklif, yeni dönemde yenilenmezse gündemden düşer; TBMM kayıtlarında böyle teklifler "hükümsüz" olarak görünür. HPV aşısının ücretsiz yapılmasını öneren üç teklif (2/2169, 2/2410 ve 2/3582) de komisyonda; HPV aşısının bugünkü SGK durumu HPV aşısı ve SGK yazısında. Topuk kanı teklifinin ayrıntısı topuk kanı reddi yazısında.

2/3413 sayılı teklif ne getiriyor?

Toplumsal Bağışıklığı ve Çocuk Sağlığını Koruma Kanun Teklifi 14 maddedir ve 11 milletvekilinin imzasını taşır (teklif metni). Kanunlaşırsa veliyi doğrudan ilgilendiren kurallar şunlar:

• Hangi aşılar? Difteri, boğmaca, tetanos, çocuk felci, hepatit B, hepatit A, Hib, tüberküloz, kızamık, kabakulak, kızamıkçık, suçiçeği ve pnömokok aşıları zorunlu sayılır (m. 2/e). Bu liste, Sağlık Bakanlığının bugünkü ücretsiz çocukluk aşı takvimindeki 13 hastalıkla aynıdır. Aşılar ücretsiz yapılır (m. 3/3).
• Kim yükümlü? Çocuğun velayetine sahip olan ya da bakımından hukuken sorumlu kişi (m. 2/c, 5/1).
• Ret hâlinde ne olur? Önce yazılı bilgilendirme yapılır; yükümlülük yine yerine getirilmezse idari para cezası verilir. Reddin çocuğun sağlığını ciddi biçimde tehlikeye soktuğu hâllerde Çocuk Koruma Kanunu'na göre sağlık tedbiri alınır (m. 5/2-3).
• Ceza ne kadar? 150.000 TL; tutar her yıl Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen yeniden değerleme oranında artar (m. 10). Cezayı Bakanlığın yetkilendirdiği denetim elemanının tutanağı üzerine Bakanlık verir ve Tebligat Kanunu'na göre tebliğ eder. Veli cezaya karşı idare mahkemesinde dava açar; dava tahsili durdurmaz (m. 11).
• Tıbbi muafiyet. Aşının tıbben sakıncalı olduğu hekim raporuyla belgelenen çocuk zorunluluktan muaftır; kapsamını ve usulünü Bakanlık yönetmelikle belirler (m. 7).
• Okul kaydı. Kreş, anaokulu, ilkokul ve ortaokul kaydında çocuğun aşılandığını gösteren sağlık belgesi istenir; belgesi olmayan çocuğun kaydı eksik aşılar tamamlanana kadar ertelenir (m. 8). Bugünkü durum için bkz. aşısız çocuğun okul kaydı.
• Sağlık çalışanları. Aşı karşıtlığını teşvik eden ya da aşıyı keyfî biçimde reddeden sağlık çalışanına disiplin hükümleri uygulanır; radyo, televizyon veya isteğe bağlı yayın yoluyla bilimsel gerekçesiz aşı reddini teşvik eden sağlık çalışanına Bakanlık 15 günden 6 aya kadar meslekten geçici alıkoyma cezası verir (m. 6/2-3).

Komisyon bir teklifi görüşürken maddelerini değiştirebilir; bu yüzden kanunlaşırsa son metin bu hükümlerden farklı olabilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi, aşıyı kanunla zorunlu kılan, uymayan ebeveyne para cezası veren ve aşısız çocuğu okul öncesi eğitime kabul etmeyen Çek düzenlemesini 2021'de Sözleşme'ye aykırı bulmamıştı (Vavřička ve Diğerleri/Çekya).

7593 sayılı Kanun ne değiştirdi?

"Aşı yasası çıktı" diye paylaşılan haberlerin çoğu, 18 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'a dayanıyor. Bu Kanun aşıyla ilgili bir hüküm içermez ve 5395 sayılı Kanun'un 5. maddesindeki sağlık tedbirini değiştirmedi. Velileri ilgilendiren iki değişiklik yaptı:

• Tazyik hapsi. Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararının gereklerine aykırı davranan ana, baba, vasi ya da bakımdan sorumlu kişiye çocuk hâkimi 3 ila 10 gün tazyik hapsi verebilir; tedbiri yerine getiren kurum gerekirse kolluktan yardım ister (m. 45/3, 45/5). Yaptırım, ancak mahkemenin verdiği bir tedbir kararı varsa gündeme gelir.
• Bulaşıcı hastalıkta acil korunma. Ağır tehlike arz eden bulaşıcı bir hastalık nedeniyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturan bir çocuk Sağlık Bakanlığına ya da üniversitelere bağlı yataklı bir sağlık kurumuna gelir ve uzman hekim tedavi ihtiyacını tespit ederse, sağlık kurumu raporun düzenlenmesinden itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hâkiminden acil korunma kararı ister. Üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulunun raporu 48 saat içinde mahkemeye sunulur ve hâkim en geç 48 saat içinde karar verir; bu sürede çocuğa gerekli tıbbi müdahale ve tedavi uygulanır (m. 9/4-6). Bu usul hastalığın tedavisine ilişkindir; aşıyı düzenlemez.

Tazyik hapsinin aşı tedbirlerinde nasıl uygulanacağı ve itiraz yolu sağlık tedbiri ve tazyik hapsi yazısında.

Teklif kanunlaşırsa: yürürlük ve izleme

Bir teklif kanunlaşmak için önce esas komisyonda görüşülüp rapora bağlanır, sonra Genel Kurulda kabul edilir. Cumhurbaşkanı kabul edilen kanunu 15 gün içinde yayımlar ya da yeniden görüşülmek üzere Meclise geri gönderir (Anayasa m. 89). 2/3413 sayılı teklif, yayımı tarihinde yürürlüğe girmeyi öngörüyor (m. 13).

Kanun yürürlüğe girse bile para cezası yürürlükten sonraki retler için verilebilir: işlendiği zaman kanunun suç ya da kabahat saymadığı bir fiil için ceza verilemez (Anayasa m. 38/1; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 5/1 ile Türk Ceza Kanunu m. 7/1). Teklifin son durumu, TBMM'nin kanun teklifleri sorgu sayfasında esas numarasıyla (2/3413) izlenebilir; kanunlaşırsa metni Resmî Gazete'de yayımlanır.