Velayetin Değiştirilmesi Davası: Hangi Sebeplerle Açılır, Çocuğun Görüşü, Uzman Raporu, Nafaka ve Temyiz (Yargıtay 2025-2026)

Hangi olgular velayeti değiştirir?

Boşanma kararındaki velayet düzenlemesi kesin değildir; çocuğun durumu değiştikçe yeniden ele alınır. Kanun, ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular zorunlu kıldığında hâkimin gerekli önlemleri alacağını söyler (TMK m. 183). Önlem, velayetin diğer ebeveyne verilmesi olabileceği gibi kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi de olabilir. Davayı velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn açar; hâkim çocuğun tehlikede olduğunu öğrenirse kendiliğinden de harekete geçebilir.

Uygulamada velayeti değiştiren olgular şunlardır:

• İhmal ve kötü muamele: çocuğun bakımının, sağlığının, okulunun savsaklanması; şiddet, çocuğu uzun süre yalnız bırakma, çocuğu bir başkasının bakımına terk etme.
• Kişisel ilişkinin engellenmesi: velayet sahibinin diğer ebeveynle görüşmeleri sistemli biçimde engellemesi. 2021'de kanuna eklenen kurala göre mahkeme boşanma kararında, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmazsa çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m. 182/2).
• Çocuğun hayatını değiştiren taşınma: velayet sahibinin çocuğu başka bir şehre veya ülkeye götürmesi, okulunu ve diğer ebeveynle bağını koparması.
• Velayet görevinin yerine getirilememesi: velayet sahibinin hastalığı, bağımlılığı, cezaevinde bulunması gibi sebeplerle çocuğa bakamaması. Bu durumlar ağırsa hâkim velayeti tümüyle kaldırabilir (TMK m. 348).

Davacı ebeveyn bu olguları somut delillerle gösterir: okul devamsızlık ve not kayıtları, sağlık raporları, kişisel ilişkinin yerine getirilmediğini gösteren icra tutanakları, mesajlar, tanık anlatımları. Velayetin ilk kez boşanmada nasıl belirlendiği velayet davası yazımızda anlatılıyor.

Velayeti değiştirmeye yetmeyen olgular

Velayetin değiştirilmesi çocuğun hayatında yeni bir kırılma demektir; Yargıtay bu yüzden somut bir zarar ya da tehlike görmeden değişikliğe izin vermez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 29.3.2016 tarihli kararında, velayet sahibi annenin yeniden evlenmesinin ve yeni eşinin sabıka kaydı bulunmasının tek başına velayetin değiştirilmesini gerektirmediğine karar verdi; annenin veya yeni eşin çocuğa kötü muamelede bulunduğuna dair somut bir iddia yoktu ve davanın kabulü bozuldu (E.2016/5009, K.2016/6233).

Aynı ölçü diğer ebeveynin daha iyi ekonomik koşullara sahip olması için de geçerlidir. Daha geniş bir ev ya da daha yüksek bir gelir, velayet sahibinin çocuğa yeterli bakımı sağladığı bir düzeni bozmaya yetmez. Ekonomik farkı gidermenin yolu iştirak nafakasıdır; tutarın nasıl belirlendiği iştirak nafakası yazımızda yer alıyor.

Çocuğun görüşü ve uzman raporu

Ana ve baba önemli konularda çocuğun düşüncesini olabildiğince göz önünde tutar (TMK m. 339/3); velayet bu konuların en önemlisidir. Kanun bir yaş sınırı koymaz. Yargıtay, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 12. maddesi ile Avrupa Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Sözleşme'nin 3. ve 6. maddelerine dayanarak, idrak çağındaki çocuğun sonuçlar hakkında bilgilendirilerek bizzat dinlenmesini zorunlu sayar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 12.1.2017 tarihli kararında, 13 yaşındaki çocuğu dinlemeden ve uzman incelemesi yaptırmadan velayeti değiştiren kararı bu yüzden bozdu (E.2016/24437, K.2017/300).

Mahkeme çocuğu dinlemenin yanında aile mahkemesi uzmanına (psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı) sosyal inceleme raporu hazırlatır (4787 sayılı Kanun m. 5). Uzman iki evi, ebeveynlerin çocukla ilişkisini ve çocuğun bağlılığını inceler. Hâkim raporu çocuğun anlatımı ve diğer delillerle birlikte değerlendirir. Taraflar rapora karşı beyanlarını süresi içinde verir; eksik inceleme yapıldığını düşünen ebeveyn yeni bir uzman incelemesi isteyebilir.

Çocuğun görüşü tek başına belirleyici değildir. Hâkim, çocuğun tercihinin kendi iradesini mi yoksa bir ebeveynin yönlendirmesini mi yansıttığını uzman raporuyla birlikte değerlendirir.

Mahkeme, süre ve kanun yolu

Dava aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Velayetin bir ebeveynden alınıp diğerine verilmesi çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-b-13); kanunda aksine hüküm bulunmadıkça davacının veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 384). Kanun dava için bir süre koymaz; yeni olgu ortaya çıktığı sürece dava açılabilir. Yargılama süresi mahkemenin iş yüküne ve uzman incelemesine bağlıdır: Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir 1. Aile Mahkemesinde velayetin değiştirilmesi davaları ortalama 139 günde sonuçlandı (s. 90).

Kanun yolu sınırlıdır. İlk derece mahkemesinin kararına karşı istinaf yoluna gidilir; bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargı işlerindeki kararları ise kesindir (HMK m. 362/1-ç). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu nedenle velayet değişikliğine ilişkin temyiz dilekçelerini reddeder (16.1.2020, E.2019/7917, K.2020/298; 14.5.2026, E.2026/3181, K.2026/5576). Velayet talebiyle birlikte görülen kişisel ilişki ve nafaka talepleri ise ayrıca temyiz incelemesine konu olabilir.

Karardan sonra: nafaka ve kişisel ilişki

Velayet değiştiğinde çocuğun giderlerine katılma yükümlülüğü de yön değiştirir: velayeti kaybeden ebeveyn gücü oranında iştirak nafakası öder (TMK m. 182/3). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, velayet değişikliği kararı kesinleşmekle geçerlilik kazandığı için yeni iştirak nafakasının dava tarihinden değil kararın kesinleştiği tarihten başlayacağını kabul etti (9.5.2018, E.2017/1899, K.2018/1052).

Velayeti kaybeden ebeveynin çocukla kişisel ilişkisi kesilmez; mahkeme yeni bir görüşme düzeni kurar. Yargıtay, kişisel ilişkinin tümden kaldırılmasını son çare sayar: ebeveyn ile çocuk arasında güven sorunu varsa refakatçi eşliğinde ve yatısız görüşme kurulmasını (2. HD, 29.5.2025, E.2025/2649, K.2025/5503), çocuğun kaçırılması gibi geçmiş olaylar varsa görüşmelerin adli destek hizmetlerinden bir uzman eşliğinde yapılmasını öngörür (2. HD, 12.2.2025, E.2024/9564, K.2025/1329). Kişisel ilişkiye uyulmadığında çocuk tesliminin icra yoluyla nasıl sağlandığı çocukla kişisel ilişki yazımızda anlatılıyor.