Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararına göre anne veya babadan birine verilir. Hâkim idrak çağındaki çocuğu bizzat dinler ve psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan sosyal inceleme raporu alır; çocuğun görüşü önemlidir ama üstün yararı gerektirirse aksine karar verilebilir. Yargıtay ortak velayetin Türk kamu düzenine aykırı olmadığını kabul etmiştir. Koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi istenebilir.
Bu yazı Türk Medeni Kanunu'nun velayet hükümlerini ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2026'da verdiği kararları birlikte okuyarak velayet kararının nasıl verildiğini, çocuğun görüşünün ağırlığını, ortak velayeti ve velayetin değiştirilmesini anlatır.
Velayet kime verilir?
Evlilik sürdükçe ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir; ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m. 336, 337). Boşanma kararında hâkim, olanak bulundukça ana ve babayı dinleyerek onların haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (m. 182).
Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay'a göre çocuğun üstün yararı belirlenirken bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması gözetilir; ana ve babanın boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde dikkate alınır (2. HD, E.2026/1871 K.2026/4287). Velayet kamu düzenine ilişkin olduğu için hâkim yargılamanın her aşamasında ortaya çıkan koşulları re'sen değerlendirir (2. HD, E.2025/10348 K.2026/6615).
Çocuğun görüşü ve sosyal inceleme
- Çocuğun dinlenmesi: İdrak çağındaki çocuk hâkim tarafından dinlenir; velayetle ilgili tercihi sorulur ve olası sonuçlardan bilgilendirilir. Çocuğun görüşü bağlayıcı değildir; üstün yararı gerektirirse aksine karar verilebilir (2. HD, E.2026/1871 K.2026/4287).
- Uzman raporu: Mahkeme psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan, her iki ebeveynin yaşadığı yerde ve çocukla görüşerek rapor alır; tarafların barınma, gelir, sosyal ve psikolojik durumları ile velayeti üstlenmeye engel bir durum olup olmadığı araştırılır. Çocuğun fiilen kiminle yaşadığı da gözetilir (2. HD, E.2025/10348 K.2026/6615).
- Çelişki hâlinde: Çocuğun beyanı ile sosyal inceleme raporu çelişiyorsa, çocuğun görüşü net biçimde yeniden alınmalı, üç kişilik uzman heyetinden yeni rapor istenmeli ve çocuğun görüşünün aksine karar verilecekse gerekçesi uzmanlarca somut olarak gösterilmelidir (E.2026/1871 K.2026/4287).
Ana ve baba da çocuğa olgunluğu ölçüsünde hayatını düzenleme olanağı tanımak ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutmakla yükümlüdür (TMK m. 339).
Ortak velayet
Kanun, ortak hayata son verilmesi veya boşanma hâlinde velayetin eşlerden birine verilmesini öngörür (TMK m. 336). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise İngiliz vatandaşı anne ve babanın ortak velayet talebini kamu düzenine aykırı bulup reddeden kararı bozarak ortak velayet düzenlemesinin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını, Türk toplumunun temel yapısını ihlal etmediğini belirtmiş; bu değerlendirmede İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesine Ek 7 No.lu Protokol'ün eşlerin çocuklarıyla ilişkilerinde eşitliğini öngören 5. maddesine dayanmıştır (E.2016/15771 K.2017/1737).
Ortak velayet, anne ve babanın birlikte talep ettiği, iletişim kurabildiği ve çocuğun üstün yararına uygun düştüğü durumlarda gündeme gelir; anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenebilir. Protokolün içeriği anlaşmalı boşanma şartları yazısında anlatılmıştır.
Velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması
- Değiştirme: Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular gerektirdiğinde hâkim re'sen ya da anne veya babanın istemiyle gerekli önlemleri alır (TMK m. 183).
- Kişisel ilişkiye uymama: Mahkeme boşanma kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder (TMK m. 182/2). Kişisel ilişkinin sağlanmaması ve çocuk teslimi çocukla kişisel ilişki yazısında anlatılmıştır.
- Kaldırma: Diğer koruma önlemlerinden sonuç alınamazsa, ana ve babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi veya çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi ya da yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde hâkim velayetin kaldırılmasına karar verir (TMK m. 348).
Süre ve usul
- Süre: Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir 1. ve 2. Aile Mahkemelerinde velayetin değiştirilmesi davaları ortalama 139 ve 168 gün, 3. Aile Mahkemesinde velayet düzenlemesi davaları 295 gün sürdü. Boşanmayla birlikte görülen velayet uyuşmazlıklarının süresi boşanma davası ne kadar sürer yazısında.
- Adli tatil: Velayete ilişkin dava ve işler adli tatilde de görülür (HMK m. 103/1-b).
- Nafaka: Velayet kendisine verilmeyen ana veya baba çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır; miktarın değiştirilmesi nafaka artırım davası yazısında anlatılmıştır.
Sık sorulan sorular
Boşanmada velayet kime verilir?
Velayet, çocuğun üstün yararına göre anne veya babadan birine verilir (TMK m. 182, 336). Hâkim, çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimini hangi ebeveynin daha iyi sağlayacağına bakar; ana ve babanın boşanmadaki kusuru, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde dikkate alınır (Yargıtay 2. HD, E.2026/1871 K.2026/4287). Velayet kamu düzenine ilişkindir; hâkim talepten bağımsız olarak çocuğun durumunu araştırır.
Velayet davasında çocuğun görüşü kaç yaşında alınır?
Kanun bir yaş sınırı koymaz. Yargıtay, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 12. maddesine dayanarak idrak çağındaki çocuğun hâkim tarafından dinlenmesini, tercihinin sorulmasını ve olası sonuçlardan bilgilendirilmesini ister. Çocuğun görüşü bağlayıcı değildir; üstün yararı gerektirirse görüşünün aksine karar verilebilir, ancak bunun gerekçesi uzmanlarca somut olarak ortaya konmalıdır (2. HD, E.2026/1871 K.2026/4287).
Ortak velayet mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu boşanmada velayetin eşlerden birine verilmesini öngörür (TMK m. 336). Buna karşın Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yabancı uyruklu tarafların ortak velayet talebinde ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığına karar vermiştir (E.2016/15771 K.2017/1737). Ortak velayet, anne ve babanın birlikte talep ettiği ve çocuğun üstün yararına uygun olduğu durumlarda gündeme gelir; mahkeme her dosyada çocuğun yararını ayrıca araştırır.
Velayet nasıl değiştirilir?
Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere taşınması veya ölmesi gibi yeni olgular gerektirdiğinde hâkim re'sen ya da anne veya babanın istemiyle gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Velayeti kendisine verilen eşin kişisel ilişki düzenlemesine uymaması da, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir; mahkeme boşanma kararında bunu ihtar eder (TMK m. 182/2).
Velayet davası ne kadar sürer?
Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir 1. ve 2. Aile Mahkemelerinde velayetin değiştirilmesi davaları 2025'te ortalama 139 ve 168 gün, 3. Aile Mahkemesinde velayet düzenlemesi davaları 295 gün sürdü. Sosyal inceleme raporunun hazırlanması ve çocuğun dinlenmesi süreyi belirler. Velayet davaları adli tatilde de görülür (HMK m. 103/1-b).
Sosyal inceleme raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. Rapor eksik veya çelişkiliyse taraflar itiraz ederek yeni rapor isteyebilir. Yargıtay, raporun anne ve babanın yaşadığı ortamları ve çocuğun fiilen yaşadığı yeri içermesini, çocukla da görüşülerek hazırlanmasını arar; bu inceleme yapılmadan verilen velayet kararını bozmuştur (2. HD, E.2025/10348 K.2026/6615). Çocuğun beyanı ile rapor çelişiyorsa üç kişilik uzman heyetinden yeniden rapor alınmalıdır (E.2026/1871 K.2026/4287).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182, 183, 336, 337, 339, 348; 6100 sayılı HMK m. 103
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/15771 K.2017/1737 (20.02.2017); E.2025/10348 K.2026/6615 (15.06.2026); E.2026/1871 K.2026/4287 (16.04.2026)
- Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 3, 12; İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesine Ek 7 No.lu Protokol m. 5
- Balıkesir Adalet Komisyonu, 2025 Yılı Faaliyet Raporu