Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Davası: Görüş Günleri Nasıl Belirlenir, Yeniden Düzenleme, Kaldırma ve Babaanne-Dede Hakkı

Kim dava açabilir?

Hak, çocukla birlikte yaşamayan ebeveyne aittir. Boşanmada velayeti alamayan ebeveyn için kişisel ilişkiyi boşanma kararı düzenler (TMK m. 182). Boşanma kararında düzenleme yapılmamışsa, eşler boşanmadan ayrı yaşıyorsa ya da çocuk evlilik dışında doğmuşsa kişisel ilişki için ayrı dava açılır. Babalık davasıyla soybağı kurulan baba da çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir; soybağının kurulması babalık davası yazımızda anlatılıyor.

Dava aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Dilekçede çocuğun yaşı, okulu, iki ebeveynin oturduğu yerler ve istenen görüş düzeni açıkça yazılır. Hâkim, çocuğu idrak çağındaysa dinler ve aile mahkemesi uzmanına sosyal inceleme raporu hazırlatır. Balıkesir Adalet Komisyonunun 2025 faaliyet raporuna göre Balıkesir 1. Aile Mahkemesinde çocukla kişisel ilişki kurulması davaları ortalama 299 günde sonuçlandı (s. 90); bu süre içinde hâkim gerekirse tedbiren geçici bir görüşme düzeni kurar.

Görüş düzeni nasıl kurulur?

Kanun gün ve saat koymaz. Hâkim, kişisel ilişkiyi düzenlerken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararını esas alır (TMK m. 182/3). Bu ölçü uygulamada şu sorulara dönüşür:

• Çocuğun yaşı: çok küçük çocuklarda görüşmeler kısa ve yatısız, çocuk büyüdükçe yatılı ve uzun olacak şekilde kademeli kurulabilir.
• Okul düzeni: okul dönemi görüşmeleri hafta sonlarına, uzun görüşmeler yarıyıl ve yaz tatillerine bırakılabilir.
• Mesafe: ebeveynler farklı şehirlerdeyse sık ve kısa görüşme yerine daha seyrek ve uzun görüşme çocuğun düzenini daha az bozar.
• Bayramlar ve özel günler: dini bayramlar, doğum günleri ve yılbaşı gibi günler iki ebeveyn arasında paylaştırılır.
• Güven sorunu: ebeveyn ile çocuk arasındaki bağ zayıflamışsa ya da geçmişte bir olay yaşanmışsa görüşme refakatçi veya uzman eşliğinde başlatılır.

Talep ederken bu soruları kendi olayınıza göre cevaplayan bir öneri sunmak mahkemenin işini kolaylaştırır: örneğin "her ayın birinci ve üçüncü hafta sonu cumartesi sabahından pazar akşamına kadar, bayramların ikinci günü ve yaz tatilinde iki hafta". Boşanma davası sürerken de çocukla birlikte yaşamayan ebeveyn için hâkim tedbiren kişisel ilişki kurar (TMK m. 169).

Yeniden düzenleme

Ebeveynlerden birinin başka bir şehre taşınması, çocuğun okula başlaması, yeni bir evlilik, sağlık sorunu ya da çocuğun büyümesiyle değişen ihtiyaçlar mevcut düzeni uygulanamaz hâle getirebilir. Bu durumda taraflardan biri aile mahkemesinde kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini ister; hâkim yeni olgular gerektiriyorsa önlemleri kendiliğinden de alabilir (TMK m. 183). Yeni düzen, değişen olgunun çocuğun hayatına etkisi ve güncel bir uzman raporuyla belirlenir.

Davacı, değişikliği somut olarak gösterir: yeni adres ve mesafe, okul ders programı, sağlık raporu, mevcut düzenin neden işlemediğini gösteren yazışmalar. Görüşmelerin sürekli engellendiği durumlarda ise talep yalnız yeniden düzenlemeyle sınırlı kalmayabilir; velayet sahibi kişisel ilişki düzenlemesine uymazsa çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu husus kararda ihtar edilir (TMK m. 324/3). Bu yol velayetin değiştirilmesi davası yazımızda anlatılıyor.

Kısıtlama ve kaldırma

Kanun kaldırmayı dar sebeplere bağlar. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ebeveyn bu hakkı diğerinin çocukla ilişkisini zedeleyecek biçimde kullanırsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmezse ya da başka önemli sebepler varsa hak reddedilebilir veya kaldırılabilir (TMK m. 324/2). Her ebeveyn diğerinin çocukla ilişkisini zedelemekten kaçınmakla yükümlüdür (m. 324/1).

Yargıtay kaldırmayı son çare sayar ve önce daha hafif önlemlere bakar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 29.5.2025 tarihli kararında, babanın kişisel ilişki hakkının tamamen kaldırılmasını bozdu; çocuğun yüksek yararı için refakatçi eşliğinde ve yatısız görüşme kurulmasının düşünülmesi gerekiyordu (E.2025/2649, K.2025/5503). Aynı daire 12.2.2025 tarihli kararında, daha önce çocuğun kaçırılması ve alıkonulması davaları görülen ailede görüşmelerin adli destek hizmetlerinden bir uzman eşliğinde yapılmasını öngördü (E.2024/9564, K.2025/1329).

Şiddet veya istismar iddiası en ağır sebeptir, ama somut delille ortaya konmalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 23.1.2025 tarihli kararında, babanın çocuğa şiddet uyguladığı iddiasıyla açılan kaldırma davasında dosyadaki sosyal inceleme raporlarını yetersiz buldu ve adli destek hizmetlerindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıların iki ebeveyn ve çocukla görüşerek rapor hazırlamasını ve idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasını istedi (E.2024/9778, K.2025/732). Kaldırma isteyen ebeveyn bu yüzden sağlık raporlarını, ceza dosyasını, okul ve rehberlik servisi kayıtlarını dosyaya sunar ve kapsamlı bir uzman incelemesi ister. Acil koruma gerekiyorsa 6284 sayılı Kanun'a göre tedbir istenir; bu yol uzaklaştırma kararı yazımızda yer alıyor.

Babaanne, anneanne ve dede

Ebeveyn dışındaki kişiler için kanun daha sıkı bir şart koyar: olağanüstü hâller varsa ve çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde kişisel ilişki hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlara da tanınabilir (TMK m. 325). Olağanüstü hâl, büyükanne veya dedenin çocukla bağının ebeveyn üzerinden kurulamadığı durumlardır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 3.12.2025 tarihli kararında, babanın cezaevinde hükümlü olduğu, ağır bir psikiyatrik hastalık teşhisi bulunduğu ve dedenin oğluna vasi atandığı bir olayda bu şartın gerçekleştiğini kabul etti; dede ile torun arasında kişisel ilişki kurulmasının çocuğun manevi gelişimine katkı sağlayacağını belirtti (E.2025/7881, K.2025/10607). Hısımlara tanınan ilişki ebeveyninkinden dardır: 31.3.2026 tarihli kararda, farklı şehirde yaşayan babaanne için ebeveyne tanınan genişlikte, ayda iki kez görüşmenin çocuğun düzenini bozacağı belirtildi ve ayda bir kez ile yaz tatilinde bir hafta yatılı görüşme öngörüldü (E.2026/1493, K.2026/3438).

Karara uyulmazsa

7343 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten beri kişisel ilişki kararları icra dairelerince değil, Adalet Bakanlığının adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir; boşanma davası sürerken verilen tedbir kararları da bu kapsamdadır (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A). Hak sahibi çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe başvurur; müdürlük yükümlüye teslim emri gönderir, emre uyulmazsa çocuk uzman eşliğinde ve gerekirse kolluk yardımıyla teslim alınır (m. 41/B). Teslim emri, disiplin hapsi ve Anayasa Mahkemesinin bu alandaki ihlal kararları çocuk teslimi yazımızda ayrıntılı olarak yer alıyor.