Aşı Reddi Formu, Tutanağı ve Dilekçesi: Aile Sağlığı Merkezinde Ne İmzalanır?

Formda ne yazar, kim imzalar?

Formun adı ve numarası ilden ile değişir: "Bağışıklama Hizmeti Bilgilendirme Onam Formu", "İzlem/Aşı Durumu Bilgilendirme Onam Formu" gibi. İçerik ise benzerdir. Batman Halk Sağlığı Müdürlüğünün Ek-7 formunda veli, Aile Hekimliği Bilgi Sistemi'nde kayıtlı çocuğunun aşısının veya izleminin aile hekimi ya da aile sağlığı çalışanı tarafından yapılmasını kabul etmediğini beyan eder. Formda ayrıca şu iki beyan yer alır:

• Sağlık personeli olası hastalıklar, riskler ve tehlikeler konusunda veliye danışmanlık vermiştir.
• Veli bilgilendirildiği hâlde, kendi özgür iradesiyle aşının veya izlemin yapılmasına izin vermemektedir.

Formu veli, aile hekimi ve toplum sağlığı merkezinin sorumlu hekimi imzalar. Altında hazır bir not satırı bulunur: "Aileye veya kişiye ulaşılmış olup imzadan imtina etmiştir." Veli imzalamazsa aile hekimi bu satırı kullanır. Böylece form, imzalansın ya da imzalanmasın, velinin reddini kayda geçirir.

Aile hekimi formu neden istiyor?

Formun ilk işlevi hekimin ücretiyle ilgilidir. Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği'nin 20. maddesine göre aşılamada aylık başarı oranı düşen aile hekiminin brüt ücretinden %2 ile %10 arasında kesinti yapılır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, "ihbar düzenlenmesine rağmen yaptırılmayan" aşıları bu hesaplamanın dışında tutar. Velinin imzaladığı ret formu ya da imzadan imtina tutanağı, aile hekiminin bu kesintiye itiraz ederken sunduğu belgedir.

Aramalarda sık görülen "Ek-2", "Ek-7", "Ek-8" ve "Ek-12" numaraları bu itiraz sürecinden gelir. Sağlık müdürlükleri, aile hekiminin hangi itiraz nedeninde hangi belgeyi sunacağını numaralı listelerle duyurur. Böyle bir listede "ailenin veya kişinin aşı / izlem yaptırmaması" nedeni için istenen belgeler şunlardır:

Aynı belge bir ilde Ek-7, başka bir ilde Ek-8 numarasını taşıyabilir. Veli için belirleyici olan numara değil, imzalanan metindeki beyandır.

Reddetme hakkı ve yazılı belge

Hasta Hakları Yönetmeliği formun hukukî çerçevesini dört maddede kurar:

• Veli izni (m. 24). Çocuğa yapılacak tıbbi müdahalede velinin izni alınır. Veli rıza vermezse ve müdahale tıbben gerekliyse, müdahale ancak Türk Medeni Kanunu'nun 346. maddesine göre verilecek mahkeme kararıyla yapılabilir.
• Reddetme hakkı (m. 25). Kanunen zorunlu olan hâller dışında hasta, planlanan tedaviyi reddedebilir; Yönetmelik doğabilecek olumsuz sonuçların sorumluluğunu hastaya yükler. Çocuk adına bu kararı veli verir. Sağlık personeli reddin sonuçlarını anlatır ve bunu gösteren yazılı belge alır. Reddetme hakkının kullanılması, kişi sağlık kuruluşuna yeniden başvurduğunda aleyhine kullanılamaz.
• Bilgilendirmenin içeriği (m. 15). Personel, reddetme durumunda ortaya çıkabilecek muhtemel fayda ve riskleri anlatır.
• Kayıtlar (m. 16). Kişi kendi sağlık kayıtlarını, çocuk için veli, inceleyebilir ve bir suretini alabilir. İmzalanan formun ya da düzenlenen tutanağın bir örneği bu hükme göre istenebilir.

Çocukluk dönemi aşıları bakımından "kanunen zorunlu hâl" sorusunu Anayasa Mahkemesi cevapladı: 1593 sayılı Kanun yalnız çiçek aşısını zorunlu tutar, diğer aşılar Bakanlık genelgesiyle uygulanır. Ayrıntısı çocuk aşısı ve topuk kanı yazısında. 15.10.2026 itibarıyla 1593 sayılı Kanun'a aşıyla ilgili yeni bir hüküm eklenmedi.

İmza, imzadan imtina ve dilekçe

Aile sağlığı merkezinde veli üç durumdan biriyle karşılaşır:

• Formu imzalamak. Veli, formdaki beyanları kendi beyanı olarak imzalamış olur. "Danışmanlık hizmeti verilmiştir" cümlesi de bu beyanın parçasıdır.
• İmzalamamak. Aile hekimi ve aile sağlığı çalışanı "imzadan imtina etmiştir" notuyla tutanak düzenler ve imzalar; ilçe sağlık müdürlüğü veya toplum sağlığı merkezi onaylar. Ret yine kayda geçer, yalnız tutanaktaki anlatım velinin değil görevlilerin anlatımıdır.
• Dilekçe vermek. Bazı aile sağlığı merkezleri form yerine veliden yazılı dilekçe ister. Anayasa Mahkemesine gelen dosyalarda da veliler reddi dilekçeyle bildirmiştir. Salih Gökalp Sezer dosyasında baba, aşı istemediğini 3.9.2013 tarihli dilekçeyle bildirdi (§ 9). Abdullah Tarık Kotay dosyasında ebeveynler topuk kanını, bebek izlemini ve aşıların tamamını reddettiklerini imzalı dilekçeyle bildirdi, görevliler de durumu tutanakla tespit etti (§ 2).

Hangi belge düzenlenirse düzenlensin, sonraki süreç o belgede yazılı işlem üzerinden yürür. Uğur Ali Naki Yüreğiçatal dosyasında ebeveyn hem aşıya hem ikinci topuk kanına karşı çıkmış, ancak yalnız topuk kanının reddi tutanağa geçirilmişti. İl sağlık müdürlüğü yalnız topuk kanı için yazı yazdı, çocuk mahkemesinden tedbir de yalnız onun için istendi. Anayasa Mahkemesi incelemesini bu işlemle sınırladı (Uğur Ali Naki Yüreğiçatal, B. No: 2020/22948, 19.12.2023, §§ 5-6, 23).

Formdan sonra: il sağlık müdürlüğü ve çocuk mahkemesi

Bildirim zinciri. Abdullah Tarık Kotay dosyasında süreç şöyle işledi: Kayseri İl Sağlık Müdürlüğü ebeveynin reddini Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne yazıyla bildirdi. Bu müdürlük de 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine dayanarak çocuk mahkemesinden sağlık tedbiri istedi (Abdullah Tarık Kotay, B. No: 2021/1876, 6.6.2024, § 3).

İtiraz. Çocuk hâkiminin tedbir kararına karşı itiraz yolu açıktır (5395 sayılı Kanun m. 14). İtiraz, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 268. maddesine göre kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır ve en yakın çocuk mahkemesi inceler. Anayasa Mahkemesi aşı için verilen sağlık tedbirlerinde 5395 sayılı Kanun'un öngörülebilir bir dayanak olmadığını ve kanunilik şartının sağlanmadığını kabul etti (Salih Gökalp Sezer, B. No: 2014/5629, 21.11.2017, §§ 50, 56; Halime Sare Aysal [GK], B. No: 2013/1789, 11.11.2015, § 69). İlk topuk kanı örneği için verilen tedbirlerde ise ihlal bulmadı.

18 Ağustos 2026'dan sonra. 7593 sayılı Kanun, 5395 sayılı Kanun'un 45. maddesine iki kural ekledi (RG 18.8.2026, sayı 33344; m. 14):

• Koruyucu ve destekleyici tedbiri yerine getiren kurum, gerekirse kolluktan yardım isteyebilir (m. 45/3).
• Çocuk hakkındaki tedbir kararının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakımından sorumlu kişiye çocuk hâkimi 3 ila 10 gün tazyik hapsi verebilir. Bu karara da 14. maddeye göre itiraz edilir; kesinleşen karar Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir (m. 45/5).

Değişiklik aşıyı zorunlu kılmadı; mahkemenin verdiği tedbir kararına uymamayı yaptırıma bağladı. Bu nedenle tedbir kararını öğrenen veli, iki haftalık süre içinde itiraz eder ve kanuni dayanak eksikliğine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarını dilekçesinde açıkça gösterir. İtiraz reddedilip karar kesinleşirse otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (bkz. başvuru süresi ne zaman başlar).