Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 206 kararda bu başlıkta 207 şikâyet inceledi ve 5 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 124 | %60 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 43 | %21 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 13 | %6 |
| Süre aşımı | 10 | %5 |
| Başvurunun reddi | 5 | %2 |
| İhlal | 5 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| İhlal olmadığı | 2 | %1 |
| Düşme | 1 | %0 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa’nın 36. maddesinde ise mahkemelerin bağımsız ve tarafsızlığından açıkça bahsedilmemekle beraber Anayasa Mahkemesi içtihadı uyarınca bu hak adil yargılanma hakkının zımni bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinde adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkından açıkça söz edilmektedir.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (124 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Uğur Göller, B. No: 2022/93620, 20/5/2026: Başvuru, karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hannan Yılbaşı (2), B. No: 2022/109556, 20/5/2026: Başvuru; özel soruşturma usulüne uyulmaması ve kovuşturmanın görevli olmayan mahkemede yapılması nedeniyle kanuni hâkim güvencesinin, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet hükmünde başvurucunun karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, terör örgütü üyeliği suçuyla ilgili olarak yapılan yargısal…
Süre aşımı (10 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ufuk Kenan Konuk, B. No: 2020/29421, 22/7/2026: Başvuru; darbe teşebbüsü sırasında gerçekleştirilen eylemlere sanığın iştirak ettiğinden bahisle yürütülen soruşturma/kovuşturma işlemleri nedeniyle adil yargılanma hakkının çeşitli güvencelerinin, kamu görevlileri tarafından sözlü ve fiziksel şiddete maruz kalma olayına yönelik şikâyetin etkili soruşturulmaması nedeniyle kötü muamele yasağının ve mal varlığına konulan tedbirin kaldırılmaması…
- Ayhan Bozkaya, B. No: 2021/57788, 11/2/2026: Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararına dayanılarak yeniden yapılan yargılamada önceki hükmün onaylanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (43 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Pervin Oduncu (2), B. No: 2021/48485, 19/11/2024: Başvuru, yakalama ve gözaltı ile tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması ve tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, ceza yargılamasını yürüten mahkemenin sadece belli davalara bakmakla görevlendirilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Şükrü Demirtaş, B. No: 2021/17444, 18/7/2024: Başvuru, Devlet Güvenlik Mahkemesinde yargılanan başvurucu hakkında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından verilen ihlal kararının gereğinin yerine getirilmemesi nedeniyle bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ramazan Demir, B. No: 2014/16285, 22/3/2018: Başvuru, taksirle yaralama suçlamasıyla fail hakkında açılan ceza davasında caydırıcı bir ceza verilmemesi nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının, itirazı karara bağlayan heyette yer alan bir üyenin aynı zamanda hükmü veren hâkim olması ve koşulları oluşmamasına rağmen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına HAGB) karar verilmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal…
Kişi bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ruhi Abat, B. No: 2014/4724, 7/3/2019: Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; özel yetkili mahkemede yargılama yapılması, gizli belgelerin tarafına verilmemesi ve delillerin değerlendirilmesinde hata yapılması nedeniyle adil yargılanma hakkının; bireysel başvuru yapılmasının engellenmesi nedeniyle bireysel başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mustafa Kamil Uzuner ve Mustafa Kadir Gül, B. No: 2013/3371, 9/3/2016: Başvuru, gözaltında işkenceye maruz kalınması ve cezaevi koşulları nedeniyle işkence, eziyet ve insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağının, yargılamanın adil yürütülmemesi ve makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mehmet Şirin Durdu, B. No: 2021/40206, 18/7/2024: Başvuru, Devlet Güvenlik Mahkemesince yapılan yargılamada mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, hatalı koşullu salıverilme tarihi içeren müddetnameye itirazın yetersiz gerekçeyle reddedilmesi nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 5 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 5. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Seyfi Gür, B. No: 2021/41572, 11/2/2026: Başvuru, mahkûmiyet kararı veren hâkimin bu karara yönelik itirazı incelemeye yetkili olan yüksek görevli mahkemenin heyetinde de görev alması nedeniyle tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Serkan Şeker, B. No: 2017/15118, 2/6/2020: Başvuru, idare tarafından tutukluya verilen disiplin cezasına karşı yapılan şikâyeti reddeden hâkimin bu karara vaki itirazı inceleyen mahkemenin heyetinde de görev alması nedeniyle tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Abdullah Altun, B. No: 2014/2894, 17/7/2018: Başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ihlal kararına dayanılarak yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ahmet Zeki Üçok (2), B. No: 2015/6777, 7/12/2016: Başvuru, görevli olmayan yargı kolundaki mahkemede yargılama yapılması nedeniyle kanuni hâkim güvencesinin; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 2 | 0 | %0 |
| 2014 | 13 | 0 | %0 |
| 2015 | 11 | 0 | %0 |
| 2016 | 19 | 2 | %11 |
| 2017 | 34 | 0 | %0 |
| 2018 | 28 | 1 | %4 |
| 2019 | 16 | 0 | %0 |
| 2020 | 21 | 1 | %5 |
| 2021 | 9 | 0 | %0 |
| 2022 | 1 | 0 | %0 |
| 2023 | 10 | 0 | %0 |
| 2024 | 5 | 0 | %0 |
| 2025 | 21 | 0 | %0 |
| 2026 | 17 | 1 | %6 |
Adil yargılanma hakkı (ceza davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası