Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 570 kararda bu başlıkta 576 şikâyet inceledi ve 261 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.

Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?

Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.

SonuçŞikâyetOran
İhlal261%45
Açıkça dayanaktan yoksunluk203%35
İncelenmesine yer olmadığı27%5
İhlal olmadığı24%4
Süre aşımı21%4
Başvuru yollarının tüketilmemesi13%2
Başvurunun reddi9%2
Düşme5%1
Anayasal ve kişisel önemin olmaması5%1
Konu bakımından yetkisizlik4%1
Kişi bakımından yetkisizlik3%1
İşlemden kaldırılma1%0

Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?

Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:

Buna karşın mahkemeler, “kararlarını hangi temele dayandırdıklarını yeterince açık olarak belirtme” yükümlülüğü altındadırlar. Bu yükümlülük, tarafların temyiz hakkını kullanabilmeleri için gerekli olmasının yanı sıra (bkz. Hadjıanastassıou/Yunanistan, B. No: 12945/87, 16/12/1992, § 33), tarafların, muhakeme sırasında ileri sürdükleri iddialarının kurallara uygun bir biçimde incelenip incelenmediğini bilmeleri ve ayrıca demokratik bir toplumda, toplumun kendi adına verilen yargı kararlarının sebeplerini öğrenmelerinin sağlanması için de gereklidir.
Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, § 34 · 140 kararda atıf
Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak açıkça gerekçeli karar hakkından açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının kapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhil olduğu AİHM'in birçok kararında vurgulanmıştır. Dolayısıyla Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkı güvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir.
Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, § 75 · 82 kararda atıf
Ancak derece mahkemesinin aynı maddi veya hukuki olguyla ilgili olarak başka bir yargı merciinin vardığından farklı bir sonuca ulaşması hâlinde bunun dayanaklarını gerekçeli kararında göstermesi beklenir. Anayasa'da güvenceye bağlanan tüm temel hak ve özgürlüklerin yorumunda gözetilmesi gereken temel bir ilke olarak düzenlenen hukuk devleti ilkesi, yargı organlarının aynı maddi veya hukuki olgularla ilgili olarak çelişkili kararlar vermekten mümkün olduğunca kaçınmasını gerekli kılar. Aynı maddi veya hukuki vakıalarla ilgili olarak farklı kararlar verilmesi hukuk devleti ilkesini zedeleyebileceği gibi kişilerin hukuka olan inancını da zayıflatabilir. Bu nedenle bir maddi veya hukuki vakıa ile ilgili olarak başka bir yargı mercii tarafından bir kimse lehine karar verildiği, ancak diğer bir yargı merciinin aynı olgu hakkında farklı bir sonuca ulaştığı durumlarda bunun gerekçesinin …
Mehmet Okyar, B. No: 2017/38342, 13/2/2020, § 29 · 13 kararda atıf · paragrafın başı; tamamı kararda
Makul gerekçe; davaya konu olay ve olguların mahkemece nasıl nitelendirildiğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayandırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm arasındaki bağlantıyı gösterecek nitelikte olmalıdır. Zira tarafların o dava yönünden, hukuk düzenince hangi nedenle haklı veya haksız görüldüklerini anlayıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildiğini gösteren, ifadeleri özenle seçilmiş ve kuşkuya yer vermeyecek açıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm fıkralarının bulunması zorunludur.
İbrahim Ataş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, § 24 · 14 kararda atıf
Mahkemelerin bu yükümlülüğü, yargılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya, karar gerekçesinde ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi şeklinde anlaşılamaz (bkz. B. No: 2013/1213, 4/12/2013, § 26). Bu nedenle, bir kararda tam olarak hangi unsurların bulunması gerektiği, davanın niteliğine ve koşullarına bağlıdır. Bununla birlikte muhakeme sırasında açık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olması, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması halinde, davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıt verilmesi gerekir.
Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, § 35 · 14 kararda atıf
Mahkemelerin duruşma neticesinde ulaştıkları sonucun keyfî olup olmadığı ve/veya takdir yetkilerini ne yönde kullandıkları kararlarının gerekçelerinden anlaşılır. Bu nedenle uyuşmazlığın maddi ve hukuki sorunlarının nasıl çözüldüğü mahkemelerce yeterli bir gerekçe ile ortaya konulmalıdır. Mahkemelerin kararlarında göstermeleri beklenen yeterli gerekçede ise soyut değerlendirmelerden ziyade kararın temelini oluşturan hukuki ve fiilî olguların belli edilmesi, olayın belirli olan şartlarının gözetilmesi ve dava konusu olguların tartışılarak varılan sonuçla bir bağ kurulması gerekir. Bu doğrultuda bir ceza davasında suçun sübutuna dayanak teşkil eden delillerin açıkça ve eylemlerle ilişkilendirilerek açıklanmasının gerekçeli karar hakkı açısından önemli olduğunun altı çizilmelidir.
Adalet Sertan Ayhan, B. No: 2019/7218, 5/9/2023, § 30 · 2 kararda atıf

Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?

Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.

Açıkça dayanaktan yoksunluk (203 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda

  • S.A., B. No: 2022/28184, 14/10/2026: Başvuru, terör örgütü üyeliği suçuyla ilgili olarak yapılan yargısal yorumların öngörülebilir olmaması ve mahkûmiyet kararında esas olarak suç oluşturmayan bazı eylemlere de dayanılması nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
  • Soner Recai Öner, B. No: 2023/35387, 22/9/2026: Başvuru, ceza davasında karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Süre aşımı (21 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda

  • Şükrü Birlik, B. No: 2022/63137, 3/9/2026: Başvuru; ceza davasında delillerin eksik ve hatalı değerlendirilmesi sonucu mahkûmiyete karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
  • Cihat Tuncay [GK], B. No: 2023/31244, 2/7/2026: Başvuru, terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet kararında karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Başvuru yollarının tüketilmemesi (13 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda

  • Hüseyin Çavdar, B. No: 2022/88730, 18/5/2026: Başvuru, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etme suçundan dolayı verilen mahkûmiyet kararı nedeniyle adil yargılanma hakkının ve çeşitli anayasal hakların ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
  • L.C.E., B. No: 2022/42369, 26/2/2025: Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, soruşturma sürecindeki taleplerin dikkate alınmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

Anayasal ve kişisel önemin olmaması (5 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda

  • G. LTD. ŞTİ., B. No: 2018/22658, 13/1/2021: Başvuru, idari para cezasının iptaline ilişkin başvuru sürecinde delillerin incelenmesi noktasında başvurucunun dezavantaja uğraması ve kararın gerekçesiz olması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
  • Mustafa Mümin Bulun, B. No: 2016/6890, 25/12/2018: Başvuru, idari para cezasının iptali istemiyle yapılan başvurunun yetersiz gerekçeyle reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Konu bakımından yetkisizlik (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda

  • Veysel Arık, B. No: 2021/26594, 18/4/2024: Başvuru, haksız yakalama ve gözaltı tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasında yetersiz maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, kişi hakkında haksız yere dava açılıp yargılama yapıldığı iddiasına dayanan tazminat talebi hakkında karar verilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının, lehe hükmedilen vekâlet ücretinin az olması nedeniyle mahkemeye…
  • Gürsel Güngör, B. No: 2021/28893, 9/1/2024: Başvuru, haksız yakalama ve gözaltı tedbiri nedeniyle açılan tazminat davasında yetersiz manevi tazminata hükmedilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, haksız adli kontrol tedbiri nedenine dayalı tazminat talebi hakkında karar verilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının, yargılama süresinin uzunluğu nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda

  • Barış Koç, B. No: 2021/14553, 2/4/2024: Başvuru, yurt dışına çıkışın yasaklanmasına yönelik adli kontrole yapılan itirazın gerekçesiz şekilde reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
  • M.A., B. No: 2014/17556, 21/11/2017: Başvuru, tutuklamanın makul süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının; gerekçeli kararın geç yazılması, Cumhuriyet savcısının temyiz dilekçesinin ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi, ilk derece mahkemesinde beraat kararı verilmesine rağmen Yargıtay tarafından zamanaşımından düşme kararı verilmesi ve yargılamanın makul sürede…

İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?

Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 261 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 257, manevi tazminat 5. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.

Son ihlal kararları

  • Dilek Küçükuysal, B. No: 2022/71071, 22/9/2026: Başvuru, ceza davasında esaslı iddia ve savunmaların gerekçede değerlendirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
  • Osman Yılmaz ve diğerleri, B. No: 2022/45352, 22/9/2026: Başvuru; terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet kararlarında karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, Anayasa'da güvence altına alınan diğer hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
  • Murat Taşdemir ve diğerleri, B. No: 2024/2326, 16/9/2026: Başvuru; terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet kararlarında karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, Anayasa'da güvence altına alınan diğer hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
  • Bayram Besler, B. No: 2023/21133, 16/9/2026: Başvuru, terör örgütüne üye olma suçundan verilen mahkûmiyet hükmünde başvurucunun karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarının karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

Yıllara göre şikâyetler

Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:

YılŞikâyetİhlalİhlal oranı
201340%0
2014156%40
2015298%28
2016226%27
2017425%12
2018418%20
2019189%50
2020124%33
2021218%38
20222212%55
20233220%63
20246532%49
202512269%57
202613174%56

Kaynak

  1. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası, bireysel başvuru kararları