Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 2.497 kararda bu başlıkta 2.640 şikâyet inceledi ve 1.558 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 1.558 | %59 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 693 | %26 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 147 | %6 |
| Süre aşımı | 54 | %2 |
| Başvurunun reddi | 51 | %2 |
| Düşme | 43 | %2 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 31 | %1 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 21 | %1 |
| İşlemden kaldırılma | 21 | %1 |
| İhlal olmadığı | 20 | %1 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişle davanın ikame edildiği tarihtir. Bununla birlikte, davanın ikame edildiği tarih ile Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruların incelenmesi hususundaki zaman bakımından yetkisinin başladığı tarih farklı olabilecektir. Nitekim somut başvuru açısından benzer durum söz konusu olduğundan, dikkate alınacak sürenin tespiti ayrıca bir değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir.
Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak yukarıda belirtildiği üzere (§ 27–30) devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasını konu alan şikâyetler bakımından başvuru yollarının tüketilmesi koşulu aranmayacaktır. Bu tür şikâyetler açısından yargılama faaliyetinin devamı sırasında başvuru yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı başvurunun karara bağlandığı tarihtir.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (147 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Bünyami Çağlar, B. No: 2021/20925, 29/1/2026: Başvuru; mükerrer doğum tarihi kaydının silinmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Güçlü Enerji ve Üretim Organizasyon SAN. TİC. LTD. ŞTİ., B. No: 2020/28399, 12/6/2024: Başvuru, istinaf başvuru süresinin, gerekçesi açıklanmayan kararın tefhim edildiği tarihten başlatılarak istinaf talebinin süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (54 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Dilek Uzun ve diğerleri, B. No: 2020/25526, 5/5/2026: Başvuru; idarece usulüne uygun kamulaştırma bedeli ödenmeden taşınmaza el konulması nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Kadir Ökten, B. No: 2024/10570, 22/4/2026: Başvuru; kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi, bu bedelin enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle mülkiyet hakkı ile makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (693 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Sadi Ayhan Efe, B. No: 2021/28857, 2/9/2026: Başvuru; bir yol çalışmasında patlayıcı madde kullanılması nedeniyle yaralanma meydana gelmesi ve olaya ilişkin açılan davanın yargı yolu, husumet ve zamanaşımı gerekçeleri ile kısmen reddi nedeniyle mahkemeye erişim ve yaşam hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Nusret Kaya ve diğerleri, B. No: 2024/25104, 22/7/2026: Başvuru, iş sözleşmesi feshedilen başvurucuların sendikal tazminat taleplerinin reddedilmesi nedeniyle sendika hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Oktay Kahraman ve diğerleri, B. No: 2021/14510, 19/12/2023: Başvuru, şirkete yatırılan paranın iadesi talebiyle açılan dava sırasında yapılan kanuni düzenleme sonucu alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının, kanun iptali talebi nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına…
Kişi bakımından yetkisizlik (31 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Buca Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı [GK], B. No: 2019/15717, 31/1/2024: Başvuru, ilave tediye alacağı talebiyle açılan davada içtihada aykırı şekilde aleyhe karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, gerekçeli karar hakkının ve uzun süren yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Sebiha Sarıçiçek ve diğerleri, B. No: 2022/65445, 20/12/2023: Başvuru, şirkete yatırılan paranın iadesi talebiyle açılan dava sırasında yapılan kanuni düzenleme sonucu alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (21 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Dalga Eda Yıldırım ve Özgün Yıldırım, B. No: 2014/5974, 26/12/2017: Başvuru, soy bağının reddi için kayyım atanma zorunluluğunun bulunması ve hak düşürücü süre öngörülmesi, ayrıca boşanma davasına ilişkin yargılama sırasında davalı eşin çocuğun biyolojik babası olmadığının tespit edilmesine rağmen davalı ile çocuk arasında kişisel ilişkinin devamına karar verilmesi nedenleriyle aile hayatına saygı hakkının, kayyım tayinine ilişkin yargılama sürecinin uzun sürmesi…
- İbrahim Çalışkan, B. No: 2014/2462, 11/5/2017: Başvuru, kamuya ait tesisin özelleştirilmesinden sonraki süreçte iş akdinin feshedilmesinden kaynaklanan alacakların Mahkeme kararına rağmen tahsil edilememesi, idarenin kusuruna dayalı olarak açılan davanın da süre aşımından reddedilmesi ve yargılamanın makul sürede sonuçlanmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 1.558 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 1.449, ihlalin tespiti 109, yeniden yargılama 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2014 | 116 | 6.500 TL |
| 2015 | 95 | 6.650 TL |
| 2016 | 171 | 8.000 TL |
| 2017 | 179 | 9.600 TL |
| 2018 | 13 | 6.750 TL |
| 2019 | 4 | 13.725 TL |
| 2020 | 141 | 13.500 TL |
| 2021 | 8 | 15.600 TL |
| 2022 | 34 | 25.000 TL |
| 2023 | 16 | 40.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Cihangir Irmak, B. No: 2020/25110, 23/12/2025: Başvuru; tasarrufun iptali davasında teminat olarak yatırılan bedelin nemalandırılmaması sonucunda enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Tuncay Nakışcı ve diğerleri, B. No: 2019/6816, 30/3/2023: Başvurular, davanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkı ile Anayasa'da yer alan diğer bazı haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- İsmail Seçik ve diğerleri, B. No: 2019/41000, 30/3/2023: Başvurular, davanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Memet Uzunay, B. No: 2019/28151, 30/3/2023: Başvuru, kamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat davasında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ve uzun süren yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 10 | 8 | %80 |
| 2014 | 213 | 178 | %84 |
| 2015 | 178 | 152 | %85 |
| 2016 | 306 | 276 | %90 |
| 2017 | 525 | 395 | %75 |
| 2018 | 80 | 28 | %35 |
| 2019 | 109 | 8 | %7 |
| 2020 | 296 | 253 | %85 |
| 2021 | 95 | 64 | %67 |
| 2022 | 157 | 138 | %88 |
| 2023 | 195 | 57 | %29 |
| 2024 | 203 | 0 | %0 |
| 2025 | 180 | 1 | %1 |
| 2026 | 93 | 0 | %0 |
Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası