Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 69 kararda bu başlıkta 73 şikâyet inceledi ve 10 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 28 | %38 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 17 | %23 |
| İhlal | 10 | %14 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 8 | %11 |
| Süre aşımı | 3 | %4 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 2 | %3 |
| Düşme | 2 | %3 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
| İhlal olmadığı | 1 | %1 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların din ve vicdan özgürlüğü incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Sözleşme’nin 9. maddesine paralel olarak Anayasa’nın 24. maddesi, kişinin herhangi bir inanca sahip olması veya olmamasını, inancını serbestçe değiştirebilmesini, inancını açıklamaya zorlanamamasını, bunlardan dolayı kınanamamasını ve baskı altına alınamamasını güvence altına alarak din ve vicdan özgürlüğünün içsel alanını, aynı şekilde, öğretim, uygulama, tek başına veya topluca ibadet ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açığa vurma hakkı ile de din ve vicdan özgürlüğünün dışsal alanını tanıyıp koruma altına almıştır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (17 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Arif Bekler, B. No: 2022/2112, 17/7/2025: Başvuru, beyanları mahkûmiyet kararında belirleyici ölçüde delil olarak kullanılan tanıkların duruşmada sanık tarafından sorgulanamaması nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Birol Ateş, B. No: 2020/15945, 4/2/2025: Başvuru, beyanları belirleyici ölçüde hükme esas alınan tanıkların sanık tarafından sorgulanmasına imkân verilmemesi nedeniyle tanık sorgulama hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Devrim Öz ve Soljenitsin Rus Dil ve Kültür Derneği, B. No: 2021/14941, 6/1/2026: Başvuru; bir taşınmazın imar planında ibadethane olarak belirlenmesi hususundaki istemin reddedilmesi üzerine açılan davanın reddine karar verilmesi sebebiyle din ve inanç özgürlüğünün, istinaf merci kararının kesin olduğundan bahisle temyiz isteminin reddine karar verilmesi ve başvurucular aleyhlerine vekâlet ücretine hükmedilmesi sebebiyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına…
- Tamer Özarslan, B. No: 2019/22961, 16/3/2023: Başvuru, ailesi tarafından getirilen namaz takkesinin ceza infaz kurumuna alınmamasına dair uygulamaya karşı şikâyeti derece mahkemelerince kabul edilmesine rağmen mahkeme kararının uygulanmaması nedeniyle başvurucunun din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (28 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Erkan Dinler, B. No: 2020/34408, 21/4/2026: Başvuru, kanunun suç saymadığı fiillerden dolayı mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin, telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin tespitine ilişkin kayıtların hukuka aykırı şekilde elde edilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Devrim Öz ve Soljenitsin Rus Dil ve Kültür Derneği, B. No: 2021/14941, 6/1/2026: Başvuru; bir taşınmazın imar planında ibadethane olarak belirlenmesi hususundaki istemin reddedilmesi üzerine açılan davanın reddine karar verilmesi sebebiyle din ve inanç özgürlüğünün, istinaf merci kararının kesin olduğundan bahisle temyiz isteminin reddine karar verilmesi ve başvurucular aleyhlerine vekâlet ücretine hükmedilmesi sebebiyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına…
Konu bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Amanda Jolyn Krause ve diğerleri [GK], B. No: 2019/40761, 15/2/2024: Başvuru, Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yabancı uyruklu başvurucular hakkında N-82 tahdit kodu uygulanması ya da bu işlem nedeniyle başvurucuların ikamet izinlerinin iptal edilmesi, sınır dışı işlemi uygulanması veya vize taleplerinin reddedilmesi nedeniyle din özgürlüğü ve sınır dışı etme işlemlerindeki usul güvenceleri kapsamında yerleşme hürriyetleriyle bağlantı olarak etkili başvuru…
Kişi bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Sürekli Vakıflar Tarihi Eserlere ve Çevreye Hizmet Derneği, B. No: 2015/14747, 13/9/2018: Başvuru, Ayasofya Müzesi nin namaz kılınması için yılda bir gün ibadete açılması yönündeki talebin reddedilmesi nedeniyle din ve vicdan hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Haralambos Sakati ve diğerleri, B. No: 2015/15815, 4/4/2019: Başvuru, mazbut vakıflar arasına alınan bazı vakıfların cemaat vakıflarından olmadığı gerekçesiyle taşınmazlarının iade edilmemesi ve bu vakıfların mazbutluk statüsünün kaldırılmaması nedeniyle mülkiyet hakkı ile din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mehmet Doğanay, B. No: 2015/15505, 12/12/2018: BAŞVURU KONUSU Başvuru, dinî bir tarikatla ilişkili olunduğu ve daha önce yabancı bir kadınla evlenildiği için sınavın kazanılmasına rağmen polis okuluna kaydın yapılmaması nedeniyle din ve vicdan hürriyeti ile özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 10 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 7, gereği için gönderme (mahkeme/savcılık) 2, yeniden yargılama 2, ihlalin tespiti 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Guvanch Saparmadov, B. No: 2020/26196, 11/6/2025: Başvuru; ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan kişinin mensup olduğu dinin kutsal kitabına erişmesinin süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakkı kapsamında değerlendirilmesi nedeniyle din ve vicdan özgürlüğünün, süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakkına sınır getirilmesi nedeniyle de ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Murat Aydın (2), B. No: 2020/24924, 3/5/2023: Başvuru, pasaportuna konulan tahdidin kaldırılmaması nedeniyle hac ibadetini yerine getiremeyen başvurucunun din özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ahmet Ünver, B. No: 2018/20787, 19/10/2022: Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucunun bir yayınevine ait Kur'an-ı Kerim meali alınması talebinin kabul edilmemesi nedeniyle din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Furkan Aktaş, B. No: 2017/27587, 11/12/2019: Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucunun, ücreti emanet hesabından karşılanmak suretiyle kendisine kurum idaresi aracılığıyla Kur an-ı Kerim temin edilmesi ve yanında sürekli Kur an-ı Kerim bulundurmasına izin verilmesi taleplerinin reddedilmesi nedeniyle din ve vicdan özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2014 | 1 | 1 | %100 |
| 2015 | 1 | 1 | %100 |
| 2016 | 3 | 0 | %0 |
| 2018 | 8 | 3 | %38 |
| 2019 | 11 | 2 | %18 |
| 2020 | 4 | 0 | %0 |
| 2022 | 4 | 1 | %25 |
| 2023 | 17 | 1 | %6 |
| 2024 | 6 | 0 | %0 |
| 2025 | 13 | 1 | %8 |
| 2026 | 4 | 0 | %0 |